Fragmenta

PUER quibus ingenium in animō ūtibile est, modicum et sine vernīlitāte

vincla, virgae, molae: saevitūdō mala

fit peior

BAC converrite istūc scōpīs, agite strēnuē

SERV ... ecquis ēvocat

cum nassiternā et cum aquā istum impūrissimum?

BAC ... sīcut lacte lactis simile est

... illa mea cognōminis fuit ...

PIS latrōnem suam quī aurō vītam vēnditat

PUER sciō spīritum eius maiōrem esse multō

quam follēs taurīnī habent, cum liquēscunt

petrae, ferrum ubī fit. BA2 cuiātem esse aiēbant?

Praenestīnum opīnō esse, ita erat glōriōsus.

* * neque id hau subditīvā glōriā oppidum arbitror.

PUER nec a quōquam acciperēs aliō mercēdem annuam,

nisi a sēsē, nec cum quīquam līmārēs caput.

līmācēs virī

SOR cor meum, spēs mea,

mel meum, suāvitūdō, cibus, gaudium.

sine tē amem

PUER utrum Cupīdō tēcum saevit anne Amor?

PIS Ulixem audīvī fuisse aerumnōsissimum,

qui annīs vīgintī errāns ā patriā āfuit;

vērum hic adulēscēns multō Ulixem anteit

qui īlicō errat intrā mūrōs cīvicōs.

BAC quidquid est nōmen sibi

PIS quae sodālem atque mē exercitōs habet

SOR nam crēdō cuivīs excantāre cor potēs.

BAC sīn lēnōcinium forte collibitum est tibi,

videās mercēdis quid tibi est aequum darī,

nē istāc aetāte mē sectēre grātiīs.

Arabus ...

1 (1.1)   BACCH · SOR · PIST

BAC quid sī hoc potis est ut tū taceās, ego loquar? SOR lepidē, licet.

BAC ubi mē fugiet memoriā, ibi tū facitō ut subveniās, soror.

SOR pol magis metuō, nē dēfuerit mī in monendō ōrātiō.

BAC pol egō metuō, lusciniolae nē dēfuerit cantiō.

sequere hāc. PIS quid agunt duae germānae meretrīcēs cognōminēs?

quid in cōnsiliō cōnsuluistis? BAC bene. PIS pol hau meretrīcium est.

BAC miserius nihil est quam mulier. PIS quid esse dīcis dignius?

BAC haec ita mē ōrat, sibi quī caveat aliquem ut hominem reperiam,

ut istunc mīlitem ut, ubi ēmeritum sibi sit, sē revehat domum.

id, amābō tē, huic caveās. PIS quid istī caveam? BAC ut revehātur domum,

ubi eī dediderit operās, nē hanc ille habeat prō ancillā sibi;

nam sī haec habeat aurum quod illī renumeret, faciat libēns.

PIS ubi nunc is homō est? BAC iam hīc crēdō aderit. sed hoc idem apud nōs rēctius

poteris agere; atque is dum veniat, sedens ibi opperībere.

eadem biberis, eadem dederō tibi, ubi biberis, sāvium.

PIS viscus merus vestra est blanditia. BAC quid iam? PIS quia enim intellegō,

duae ūnum expetitis palumbem, perī harundō ālās verberat.

nōn ego istūc facinus mihi, mulier, condūcibile esse arbitror.

BAC qui, amābō? PIS quia, Bacchis, bacchās metuō et bacchānāl tuum.

BAC quid est? quid metuis? nē tibi lectus malitiam apud mē suādeat?

PIS magis illectum tuum quam lectum metuō. mala tū es̄ bēstia.

nam huic aetātī nōn condūcit, mulier, latebrōsus locus.

BAC egomet, apud mē sī quid stultē facere cupiās, prohibeam.

sed ego apud mē tē esse ob eam rem, mīles cum veniat, volō,

quia, cum tū aderis, huic mihīque hau faciet quisquam iniūriam:

tū prohibēbis, et eādem operā tuō sodālī operam dabis;

et ille adveniēns tuam mēd esse amīcam suspicābitur.

quid, amābō, opticuistī? PIS quia istaec lepida sunt memorātuī:

eadem in ūsū atque ubi perīclum faciās, aculeāta sunt,

animum fodicant, bona distimulant, facta et fāmam sauciant.

SOR quid ab hāc metuis? PIS quid ego metuam rogitās? adulēscēns homō

penetrem mē huius modī in palaestram, ubi damnīs dēsūdāscitur?

ubi prō discō damnum capiam, prō cursūrā dēdecus?

BAC lepidē memorās. PIS ubi ego capiam prō māchaerā turturem,

ubique impōnat in manum alius mihi prō cestū cantharum

prō galeā scaphium, prō īnsignī sit corōlla plectilis,

prō hastā tālōs, prō lōrīcā malacum capiam pallium,

ubi mihi pro equō lectus dētur, scortum prō scūtō accubet?

apage ā mē, apage. BAC āh, nimium ferus es̄. PIS mihi sum. BAC malacissandus es̄.

equidem tibi dō hanc operam. PIS āh, nimium pretiōsa es̄ operāria.

BAC simulātō mē amāre. PIS utrum ego istūc iocon assimulem an sēriō?

BAC heia, hoc agere meliu’st. mīles cum hūc adveniat, tē volō

mē amplexārī. PIS quid eō mī opus est? BAC ut ille tē videat volō.

scio quid agō. PIS et pol ego sciō quid metuō. sed quid aïs? BAC quid est?

PIS quid sī apud tē ēveniat dēsubitō prandium aut pōtātiō

forte aut cēna, ut solet in istīs fierī conciliābulīs,

ubi ego tum accubem? BAC apud mē, mī anime, ut lepidus cum lepidā accubet.

locus hīc apud nōs, quamvīs subitō veniās, semper līber est.

ubi tū lepidē voles esse tibī, ‘mea rosa’ mihī dīcitō

‘dato quī bene sīt’: ego ubi bene sit tibi locum lepidum dabō.

PIS rapidus fluvius est hic, nōn hāc temere trānsīrī potest.

BAC atque ēcastor apud hunc fluvium aliquid perdendum est tibi.

manum dā et sequere. PIS aha, minimē. BAC quid ita? PIS quia istōc illecebrōsius

fierī nīl potest: nox mulier vīnum hominī adulēscentulō.

BAC age igitūr, equidem pol nihilī faciō nisi causā tuā.

ille quidem hanc abdūcet; tū nullus affuerīs, sī nōn libet.

PIS sumne autem nihilī, quī nequeam ingeniō moderārī meō?

BAC quid est quod metuās? PIS nihil est, nūgae. mulier, tibi mē ēmancupō:

tuus sum, tibi dēdō operam. BAC lepidu’s. nunc ego tē facere hoc volō.

ego sorōrī meae cēnam hodiē dare volō viāticam:

eō tibi argentum iubēbō iam intus efferrī forās;

tū facitō obsōnātum nōbīs sīt opulentum obsōnium.

PIS ego obsōnābō, nam id flāgitium meum sit, meā tē grātiā

et operam dare mī et ad eam operam facere sūmptum dē tuō.

BAC at ego nōlō dare tē quicquam. PIS sine. BAC sinō equidem, sī libet.

properā, amābō. PIS prius hīc aderō quam tē amāre dēsinam.

SOR bene mē accipiēs advenientem, mea soror. BAC quid ita, obsecrō?

SOR quia piscātus meō quidem animō hic tibi hodiē ēvēnit bonus.

BAC meus ille quidemst. tibi nunc operam dabo dē Mnēsilochō, soror,

ut hic accipiās potius aurum, quam hinc eās cum mīlite.

SOR cupiō. BAC dabitur opera. aqua calet: eāmus hinc intrō, ut lavēs.

nam utī nāvī vecta es̄, crēdō timidā es̄. SOR aliquantum, soror.

simul huic nescio cui, turbāre quī hūc it, dēcēdāmus hinc

BAC sequere hāc igitur mē intrō in tectum, ut sēdēs lassitūdinem.

2 (1.2)   LYD · PIST

LY iam dūdum, Pistoclēre, tacitus tē sequor,

exspectāns quās tū rēs hōc ōrnātū gerās.

namque ita mē di ament, ut Lycūrgus mihi quidem

vidētur posse hīc ad nēquitiam addūcier.

quō nunc capessis tēd hinc adversā viā

cum tantā pompā? PIS hūc. LY quid hūc? quis istīc habet?

PIS Amor, Voluptās, Venus, Venustās, Gaudium,

Iocus, Lūdus, Sermō, Suāvisāviātiō.

LY quid tibi commercī est cum dīs damnōsissimīs?

PIS malī sunt hominēs, quī bonīs dīcunt male;

tū dīs nec rēctē dīcis: nōn aequum facis.

LY an deus est ūllus Suāvisāviātiō?

PIS an nōn putāstī esse umquam? ō Lȳde, es̄ barbarus;

quem ego sapere nimiō cēnsuī plūs quam Thalem,

is stultior es̄ barbarō potīciō,

quī tantus nātū deōrum nescīs nōmina.

LY nōn hic placet mī ōrnātus. PIS nēmō ergō tibi

haec apparāvit: mihi parātum est cui placet.

LY etiam mē adversus exōrdīre argūtiās?

quī sī decem habeās linguās, mūtum esse addecet.

PIS nōn omnis aetās, Lȳde, lūdō convenit.

magis ūnum in mentemst mihi nunc, satis ut commodē

prō dignitāte obsōnī haec concūret coquus.

LY iam perdidistī te atque me atque operam meam,

quī tibi nēquīquam saepe mōnstrāvī bene.

PIS ibidem ego meam operam perdidī, ubi tū tuam:

tua disciplīna nec mihi prōdest nec tibi.

LY ō praeligātum pectus. PIS odiōsus mihi es̄.

tacē atque sequere, Lȳde, mē. LY illūc sīs vidē,

nōn paedagōgum iam mē, sed Lȳdum vocat.

PIS nōn pār vidētur neque sit cōnsentāneum,

cum haec intus sīt et ūnā cum amīcā accubet

cumque ōsculētur et convīvae aliī accubent,

praesentibus illīs paedagōgus ut siet.

LY an hoc ad eās rēs obsōnātum est, obsecrō?

PIS spērat quidem animus: quō ēveniat dīs in manū est.

LY tū amīcam habēbis? PIS cum vidēbis, tum sciēs.

LY immō neque habēbis neque sinam. ī prōrsum domum.

PIS omitte, Lȳde, ac cavĕ malō. LY quid? cavĕ malō?

PIS iam excessit mī aetās ex magisteriō tuō.

LY ō barathrum, ubi nunc es̄? ut ego tē ūsūrpem libēns.

videō nimiō iam multō plūs quam volueram.

vīxisse nimiō satiu’st iam quam vīvere.

magistrōn quemquam discipulum minitārier?

nīl moror discipulōs mī esse tam plēnōs sanguinis:

valēns afflīctat mē vacīvum vīrium.

PIS fīam, ut ego opīnor, Herculēs, tū autem Linus.

LY pol metuō magis, nē Phoenīx tuīs factīs fuam

tēque ad patrem esse mortuum renūntiem.

PIS satis historiārum est. LY hic verērī perdidit.

compendium edepōl haud aetātī optābile

fēcistī, cum istanc nactu’s impudentiam.

occīsus hic homō est. ecquid in mentem est tibi

patrem tibi esse? PIS tibi ego an tū mihi servus es̄?

LY peior magister tē istaec docuit, nōn ego.

nimiō es̄ tū ad istās rēs discipulus docilior,

quam ad illa quae tē docuī, ubi operam perdidī.

edepol fēcistī fūrtum in aetātem malum

cum istaec flāgitia mē cēlāvistī et patrem.

PIS istāctenus tibi, Lȳde, lībertās data est

ōrātiōnis. satis est. sequere hāc mē ac tacē.

3 (2.1)   CHRYS

CHR erīlis patria, salvē, quam ego bienniō,

postquam hinc in Ephesum abiī, cōnspiciō libēns.

salūtō tē, vīcīne Apollō, quī aedibus

propinquōs nostrīs accolis, venerōque tē,

nē Nīcobūlum mē sinās nostrum senem

prius convenīre quam sodālem vīderim

Mnēsilochī Pistoclērum, quem ad epistulam

Mnēsilochus mīsit super amīcā Bacchide.

4 (2.2)   PIST · CHRYS

PIS mīrum est mē ut redeam tē opere tantō quaesere,

quī abīre hinc nūllō pactō possim, sī velim:

ita mē vadātum amōre vīnctumque attinēs.

CHR prō dī immortālēs, Pistoclērum cōnspicor.

ō Pistoclere, salvē. PIS salvē, Chrȳsale.

CHR compendī verba multa iam faciam tibi.

venīre tū mē gaudēs: ego crēdō tibi;

hospitium et cēnam pollicēre, ut convenit

peregrē advenientī: ego autem ventūrum annuō.

salūtem tibi ab sodālī solidam nūntiō:

rogābis mē ubi sit: vīvit. PIS nempe rēctē valet?

CHR istūc volēbam ego ex tē percontārier.

PIS quī scīre possum? CHR nūllus plūs. PIS quemnam ad modum?

CHR quia sī illa inventa est, quam ille amat, rēctē valet;

sī nōn inventa est, minus valet, moribundusque est.

anima est amīca amantī: si abest, nūllus est;

sī adest, rēs nūlla est: ipsus est nēquam et miser.

sed tū quid factitāstī mandātīs super?

PIS egon ut, quod ab illō attigisset nūntius,

nōn impetrātum id advenientī eī redderem?

regiōnēs colere mavellem Ācherunticās.

CHR eho, an invēnistī Bacchidem? PIS Samiam quidem.

CHR vide quaesō, nē quis tractet illam indīligēns;

scīs tū ut cōnfringī vās citō Samium solet.

PIS iamne ut solēs? CHR dīc ubi ea nunc est, obsecrō.

PIS hīc, exeuntem mē unde aspexistī modo.

CHR ut istūc est lepidum: proximae vīcīniae

habitāt. ecquidnam meminit Mnēsilochī? PIS rogās?

immō ūnicē ūnum plūrimī pendit. CHR papae.

PIS immō ut eam crēdis? misera amāns dēsīderat.

CHR scītum istūc. PIS immō, Chrȳsale, em nōn tantulum

umquam intermittit tempus quīn eum nōminet.

CHR tantō hercle melior. PIS immō CHR immō hercle abierō

potius. PIS num invītus rem bene gestam audīs erī?

CHR nōn rēs, sed āctor mihi cōr odiō sauciat.

etiam Epidicum, quam ego fābulam aequē ac mē ipsum amō,

nūllam aequē invītus spectō, si agit Pelliō.

sed Bacchis etiam fortis tibi vīsa est? PIS rogās?

nī nānctus Venerem essem, hanc Iūnōnem dīcerem.

CHR edepol, Mnēsiloche, ut hanc rem nātam intellegō,

quod amēs parātum est: quod dēs inventō est opus.

nam istīc fortasse aurō est opus. PIS Philippēō quidem.

CHR atque eō fortasse iam opu’st. PIS immō etiam prius:

nam iam hūc adveniet mīles. CHR et mīles quidem?

PIS quī dē āmittendā Bacchide aurum hīc exiget.

CHR veniat quandō volt, atque ita nē mihi sit morae.

domī est: nōn metuō nec ego cuiquam supplicō,

dum quidem hoc valēbit pectus perfidiā meum.

abī intrō, ego hīc cūrābō. tū intus dīcitō

Mnēsilochum adesse Bacchidī. PIS faciam ut iubēs.

CHR negōtium hoc ad mē attinēt aurārium.

mīlle et ducentōs Philippum attulimus aureōs

Ephesō, quōs hospes dēbuit nostrō senī.

inde ego hodiē aliquam māchinābor māchinam,

unde aurum efficiam amantī erīlī fīliō.

sed foris concrepuit nostra: quīnam exit forās?

5 (2.3)   NIC · CHRYS

NIC ībō in Pīraeum, vīsam ecquae advēnerit

in portum ex Ephesō nāvis mercātōria.

nam meus formīdat animus, nostrum tam diū

ibi dēsidēre neque redīre fīlium.

CHR extexam ego illum pulchrē iam, sī dī volunt.

hau dormītandum est: opus est chrȳsō Chrȳsalō.

adībō hunc, quem quidem ego hodiē faciam hīc arietem

Phrixī, itaque tondēbō aurō ūsque ad vīvam cutem.

servus salūtat Nīcobūlum Chrȳsalus.

NIC prō dī immortālēs, Chrȳsale, ubi mī est fīlius?

CHR quīn tū prīmum salūtem reddis quam dedī?

NIC salvē. sed ubinamst Mnēsilochus? CHR vīvit, valet.

NIC vēnitne? CHR vēnit. NIC euax, aspersistī aquam.

benene ūsque valuit? CHR pancraticē atque āthlēticē.

NIC quid hoc? quā causā eum hīnc in Ephesum mīseram,

accēpitne aurum ab hospite Archidēmide?

CHR heu, cor meum et cerebrum, Nīcobūle, finditur,

istīus hominis ubi fit cumque mentiō.

tūn hospitem illum nōminās hostem tuum?

NIC quid ita, obsecrō hercle? CHR quia edepol certō sciō,

Vulcānus, Lūna, Sōl, Diēs, dī quattuor,

scelestiōrem nūllum illūxēre alterum.

NIC quamne Archidēmidem? CHR quam, inquam, Archidēmidem.

NIC quid fēcit? CHR quid nōn fēcit? quīn tū id mē rogās?

primumdum īnfitiās īre coepit fīliō,

negāre sē dēbēre tibi trīōbulum.

continuō antīquum hospitem nostrum sibi

Mnēsilochus advocāvit, Pelagōnem senem;

eō praesente hominī extemplō ostendit symbolum,

quem tūte dederās, ad eum ut ferret, fīliō.

NIC quid ubi ēī ostendit symbolum? CHR īnfit dīcere

adulterīnum et nōn eum esse symbolum.

quotque innocentī eī dīxit contumēliās!

adulterāre eum aibat rēbus cēterīs.

NIC habētin aurum? id mihī dīcī volō.

CHR postquam quidem praetor recuperātōrēs dedit,

damnātus dēmum, vī coāctus reddidit

mīlle et ducentōs Philippum. NIC tantum dēbuit.

CHR porrō etiam auscultā pugnam quam voluit dare.

NIC etiamnest quid porrō? CHR em, accipitrīna haec nunc erit.

NIC dēceptus sum, Autolycō hospitī aurum crēdidī.

CHR quīn tū audī. NIC immō ingenium avidī hau pernōram hospitis.

CHR postquam aurum abstulimus, in nāvem cōnscendimus,

domī cupientēs. forte ut assēdī in stegā,

dum circumspectō, atque ego lembum cōnspicor

longum, strigōrem maleficum exōrnārier.

NIC periī hercle, lembus ille mihi laedit latus.

CHR is erat commūnis cum hospite et praedōnibus.

NIC adeōn mē fuisse fungum, ut quī illī crēderem,

cum mī ipsum nōmen eius Archidēmidēs

clāmāret dēmptūrum esse, sī quid crēderem?

CHR is nostrae nāvī lembus īnsidiās dabat.

occēpī ego observāre eōs quam rem gerant.

intereā ē portū nostra nāvis solvitur.

ubi portū exīmus, hominēs rēmigiō sequī,

neque avēs neque ventī citius. quoniam sentiō

quae rēs gererētur, nāvem extemplō statuimus.

quoniam vident nōs stāre, occēpērunt ratem

tardāre in pontō. NIC edepol mortālīs malōs.

quid dēnique agitis? CHR rūrsum in portum recipimus.

NIC sapienter factum ā vōbīs. quid illī posteā?

CHR reversiōnem ad terram faciunt vesperī.

NIC aurum hercle auferre voluēre: eī reī operam dabant.

CHR nōn mē fefellit, sēnsī, eō exanimātus fuī.

quoniam vidēmus aurō īnsidiās fierī,

capimus cōnsilium continuō; postrīdiē

auferimus aurum omne illīs praesentibus,

palam atque apertē, ut illī id factum scīscerent.

NIC scītē hercle. cedo quid illī? CHR trīstēs īlicō,

quoniam extemplō ā portū īre nōs cum aurō vident,

subdūcunt lembum capitibus quassantibus.

nōs apud Theotīmum omne aurum deposīvimus,

quī illīc sacerdōs est Diānāī Ephesiae.

NIC quis istic Theotīmu’st? CHR Megalobūlī fīlius,

quī nunc in Ephesō est Ephesiīs cārissimus.

NIC nē ille hercle mihi sit multō tantō cārior,

sī mēd illō aurō tantō circumdūxerit.

CHR quīn in eāpse aede Dīānāī conditum est;

ibidem pūblicitus servant. NIC occīdistis mē;

nimiō hic prīvātim servārētur rēctius.

sed nīlne attulistis inde aurī domum?

CHR immō etiam. vērum quantum attulerit nescio.

NIC quid? nescīs? CHR quia Mnēsilochus noctū clanculum

dēvēnit ad Theotīmum, nec mihi crēdere

nec cuiquam in nāvī voluit: eō ego nesciō

quantillum attulerit; vērum hau permultum attulit.

NIC etiam dīmidium cēnsēs? CHR nōn edepol sciō;

vērum haud opīnor. NIC fertne partem tertiam?

CHR nōn hercle opīnor; vērum vērum nesciō.

profectō dē aurō nīl sciō nisi nesciō.

nunc tibimet illūc nāvī capiendum est iter,

ut illud reportēs aurum ab Theotīmō domum.

atque heus tū. NIC quid vīs? CHR ānulum gnātī tuī

facitō ut meminerīs ferre. NIC quid opu’st ānulō?

CHR quia id signum est cum Theotīmō, qui eum illī afferet,

eī aurum ut reddat. NIC meminerō, et rēctē monēs.

sed istic Theotīmus dīvesne est? CHR etiam rogās?

qui habeat aurō soccīs subpactum solum?

NIC cūr ita fastīdit? CHR tantās dīvitiās habet;

nescit quid faciat aurō. NIC mihi dederit velim.

sed quī praesente id aurum Theotīmō datum est?

CHR populō praesente: nūllu’st Ephesī quīn sciat.

NIC istūc sapienter saltem fēcit fīlius,

cum dīvitī hominī id aurum servandum dedit;

ab eō licēbit quamvīs subitō sūmere.

CHR immō em tantisper numquam tē morābitur,

quīn habeās illud quō diē illūc vēnerīs.

NIC cēnsēbam mē effūgisse ā vītā maritumā,

nē nāvigārem tandem hoc aetātis senex;

id mī haud, utrum velim, licēre intellegō:

ita bellus hospes fēcit Archidēmidēs.

ubi nunc est ergō meus Mnēsilochus fīlius?

CHR deōs atque amīcōs iit salūtātum ad forum.

NIC at ego hinc ad illum, ut conveniam quantum potest.

CHR ille est onerātus rēctē et plūs iūstō vehit.

exōrsa haec tēla nōn male omnīnō mihi est:

ut amantem erīlem cōpem facerem fīlium,

ita fēcī, ut aurī quantum vellet sūmeret,

quantum autem lubeat reddere ut reddat patrī.

senex in Ephesum ībit aurum arcessere,

hīc nostra agētur aetās in malacum modum,

siquidem hīc relinquet neque sēcum abdūcet senex

mēd et Mnēsilochum. quās ego hīc turbās dabō!

sed quid futūrum est, cum hoc senex rescīverit,

cum sē excucurrisse illūc frūstrā scīverit

nōsque aurum abūsōs? quid mihi fīet posteā?

crēdō hercle adveniēns nōmen mūtābit mihi

facietque extemplō Crucisalum mē ex Chrȳsalō.

aufūgerō hercle, sī magis ūsus vēnerit.

sī erō reprehēnsus, mactō ego illum īnfortūniō:

sī illī sunt virgae rūrī, at mihi tergum domī est.

nunc ībō, erīlī fīliō hanc fabricam dabō

super aurō amīcāque eius inventā Bacchide.

6 (3.1)   LYD

LY pandite atque aperīte properē iānuam hanc Orcī, obsecrō.

nam equidem haud aliter esse dūcō, quippe quō nēmō advenit,

nisi quem spēs relīquēre omnēs, esse ut frūgī possiet.

Bacchides nōn Bacchides, sed bacchae sunt ācerrimae.

apage istās ā mē sorōrēs, quae hominum sorbent sanguinem.

omnis ad perniciem īnstrūcta domus opīmē atque opiparē

quae ut aspexī, mē continuō contulī protinam in pedēs.

egone ut haec conclūsa gestem clanculum? ut cēlem patrem,

Pistoclēre, tua flāgitia aut damna aut dēsidiābula?

quibus patrem et mē tēque amīcōsque omnīs affectās tuōs

ad probrum, damnum, flāgitium appellere ūnā et perdere.

neque meī neque tē tuī intus puditum est factīs quae facis,

quibus tuum patrem mēque ūnā, amīcōs, affīnīs tuōs

tuā īnfāmiā fēcistī gerulifigulōs flāgitī.

nunc prius quam malum istōc addis, certum est iam dīcam patrī

dē mē hanc culpam dēmōlībor iam et senī faciam palam,

ut eum ex lutulentō caenō properē hinc ēliciat forās.

7 (3.2)   MNES

MNE multimodīs meditātus egomet mēcum sum, et ita esse arbitror:

hominī amīcō, quī est amīcus ita utī nōmen possidet,

nisi deōs eī nīl praestāre; id operā expertus sum esse ita.

nam ut in Ephesum hinc abiī (hoc factum est fermē abhinc biennium)

ex Ephesō hūc ad Pistoclērum meum sodālem litterās

mīsī, amīcam ut mī invenīret Bacchidem. illum intellegō

invēnisse, ut servus meus mī nūntiāvit Chrȳsalus.

condignē is quam techinam dē aurō adversum meum fēcit patrem,

ut mī amantī cōpia esset. [sed eccum videō incēdere.]

nam pol meō quidem animō ingrātō homine nihil impēnsiu’st;

malefactōrem āmittī satius quam relinquī beneficum;

nimiō impendiōsum praestat tē quam ingrātum dīcier:

illum laudābunt bonī, hunc etiam ipsī culpābunt malī.

quā mē causā magis cum cūrā esse aequum obvigilātō est opus.

nunc, Mnēsiloche, specimen specitur, nunc certāmen cernitur,

sīsne necne ut esse oportet, malus, bonus cuivīs modī,

iūstus iniūstus, malignus largus, commincommodus.

cavĕ sīs tē superāre servum sīrīs faciendō bene.

utut eris, moneō, hau cēlābis. sed eccōs videō incēdere

patrem sodālis et magistrum. hinc auscultābō quam rem agant.

8 (3.3)   LYD · PHIL · MNES

LY nunc experiar, sitne acētō tibi cōr ācre in pectore.

sequere. PHI quō sequar? quō dūcis nunc mē? LY ad illam quae tuum

perdidit, pessum dedit tibi fīlium ūnicē ūnicum.

PHI heia, Lȳde, lēniter quī saeviunt sapiunt magis.

minus mīrandum est, illaec aetās sī quid illōrum facit,

quam sī nōn faciat. fēcī ego istaec itidem in adulēscentiā.

LY ei mihi, ei mihi, istaec illum perdidit assentātiō.

nam absque tē esset, ego illum habērem rēctum ad ingenium bonum:

nunc propter tē tuamque prāvus factus est fīdūciam

Pistoclērus. MNE dī immortālēs, meum sodālem hic nōminat.

quid hoc negōtī est, Pistoclērum Lȳdus quod erum tam ciet?

PHI paulisper, Lȳde, est libīdō hominī suō animō obsequī;

iam aderit tempus, cum sēsē etiam ipse ōderit. mōrem gerās;

dum caveātur, praeter aequum nē quid dēlinquat, sine.

LY nōn sinō, neque equidem illum mē vīvō corrumpī sinam.

sed tū, quī prō tam corruptō dīcis causam fīliō,

eademne erat haec disciplīna tibi, cum tū adulēscēns erās?

nego tibi hoc annīs vīgintī fuisse prīmīs cōpiae,

digitum longē ā paedagōgō pedem ut efferrēs aedibus.

ante sōlem exorientem nisi in palaestram vēnerās,

gymnasī praefectō poenās hau mediōcrīs penderēs.

id cum optigerat, hoc etiam ad malum accersēbātur malum:

et discipulus et magister perhibēbantur improbī.

ibi cursū luctandō hastā discō pugilātū pilā

saliendō sēsē exercēbant magis quam scortō aut sāviīs:

ibi suam aetātem extendēbant, nōn in latebrōsīs locīs.

inde dē hippodromō et palaestrā ubi revēnissēs domum,

cīncticulō praecīnctus in sellā apud magistrum assīderēs

cum librum legerēs, sī ūnam peccāvissēs syllabam,

fieret corium tam maculōsum quam est nūtrīcis pallium.

MNE propter mē haec nunc meō sodālī dīcī discrucior miser;

innocēns suspīciōnem hanc sustinet causā meā.

PHI aliī, Lȳde, nunc sunt mōrēs. LY id equidem ego certō sciō.

nam ōlim populī prius honōrem capiēbat suffrāgiō,

quam magistrō dēsinēbat esse dictō oboediēns;

at nunc, prius quam septuennis est, sī attingās eum manū,

extemplō puer paedagōgō tabulā dirrumpit caput.

cum patrem adeās postulātum, puerō sīc dīcit pater:

‘noster estō, dum tē poteris dēfēnsāre iniūriā.’

prōvocātur paedagōgus: ‘eho senex minimī pretī,

nē attigās puerum istāc causā, quandō fēcit strēnuē.’

it magister quasi lucerna ūnctō exprētus linteō.

ītur illinc iūre dictō. hōcine hīc pactō potest

inhibēre imperium magister, sī ipsus prīmus vāpulet?

MNE ācris postulātiō haec est. cum huius dicta intellegō,

mīra sunt nī Pistoclērus Lȳdum pugnīs contudit.

LY sed quis hic est, quem astantem videō ante ōstium? ō Philoxene,

deōs propitiōs mē vidēre quam illum hau māvellem mihi.

PHI quis illic est? LY Mnēsilochus, gnātī tuī sodālis ‹hic quidemst›

hau cōnsimilī ingeniō atque ille est quī in lupānārī accubat.

fortūnātum Nīcobūlum, quī illum prōdūxit sibi.

PHI salvus sīs, Mnēsiloche, salvum tē advenīre gaudeō.

MNE dī tē ament, Philoxene. LY hic enim rītē prōductu’st patrī:

in mare it, rem familiārem cūrat, cūstōdit domum,

obsequēns oboediēnsque est mōrī atque imperiīs patris.

hic sodālis Pistoclērō iam puer puerō fuit;

trīduum nōn interest aetātis uter maior siet:

vērum ingenium plūs trīgintā annīs maiu’st quam alterī.

PHI cavĕ malum et compesce in illum dīcere iniūstē. LY tacē,

stultus es̄ quī illī male aegrē patere dīcī quī facit.

nam illum meum malum promptāre mālim quam pecūlium.

PHI quīdum? LY quia, malum sī promptet, in diēs faciat minus.

MNE quid sodālem meum castīgās, Lȳde, discipulum tuum?

LY periit tibi sodālis. MNE nē dī sīrint. LY sīc est ut loquor.

quīn ego cum perībat vīdī, nōn ex audītō arguō.

MNE quid factum est? LY meretrīcem indignē dēperit. MNE nōn tū tacēs?

LY atque ācerrumē aestuōsam: absorbet ubi @quemque attigit.

MNE ubi ea mulier habitāt? LY hīc. MNE unde eam esse aiunt? LY ex Samō.

MNE quae vocātur? LY Bacchis. MNE errās, Lȳde: ego omnem rem sciō

quem ad modum est. tū Pistoclērum falsō atque īnsontem arguis.

nam ille amīcō et benevolentī suō sodālī sēdulō

rem mandātam exsequitur. ipsus neque amat nec tū crēduas.

LY itane oportet rem mandātam gerere amīcī sēdulō,

ut ipsus ōsculantem in gremiō mulierem teneat sedēns?

nūllōn pactō rēs mandāta potest agī, nisi identidem

ad papillās manus ferāt, labra ā labrīs nusquam auferat?

nam alia memorāre quae illum facere vīdī dispudet:

cum manum sub vestīmenta ad corpus tetulit Bacchidī

mē praesente, neque pudēre quicquam. quid verbīs opu’st?

mihi discipulus, tibi sodālis periit, hūic fīlius;

nam ego illum periisse dīcō cui quidem periit pudor.

quid opu’st verbīs? sī opperīrī vellem paulisper modo,

ut opīnō illius īnspectandī mī esset maior cōpia,

plūs vidērem quam decēret, quam mē atque illō aequum foret.

MNE perdidistī mē, sodālis. egone ut illam mulierem

capitis nōn perdam? perīre mē malīs mālim modīs.

satin ut quem tū habeās fidēlem tibi aut cui crēdās nesciās?

LY viden ut aegrē patitur gnātum esse corruptum tuum,

suum sodālem, ut ipsus sēsē cruciat aegritūdine?

PHI Mnēsiloche, hoc tēcum ōrō, ut illīus animum atque ingenium regās;

servā tibi sodālem et mihi fīlium. MNE factum volō.

PHI in tē ego hoc onus omne impōnō. Lȳde, sequere hāc mē. LY sequor.

melius multō, mē quoque ūnā sī cum illō relinquerēs.

PHI affatim est. LY Mnēsiloche, cūrā, ī, concastīgā hominem probē,

quī dēdecorat tē, mē amīcōsque aliōs flāgitiīs suīs.

9 (3.4)   MNES

MNE inimīciōrem nunc utrum crēdam magis

sodālemne esse an Bacchidem, incertum admodum est.

illum exoptāvit potius? habeat. optimē est.

nē illa illud hercle cum malō fēcit... meō;

nam mihi dīvīnī numquam quisquam crēduat,

nī ego illam exemplīs plūrimīs plānēque amō.

ego faxō hau dīcet nactam quem dērīdeat.

nam iam domum ībō atque aliquid surrupiam patrī.

id istī dabō. ego istanc multīs ulcīscar modīs.

adeō ego illam cōgam ūsque ut mendīcet meus pater.

sed satine ego animum mente sincērā gerō,

quī ad hunc modum haec hīc quae futūra fābulor?

amō hercle opīnō, ut pote quod prō certō sciam.

vērum quam illa umquam dē meā pecūniā

rāmentā fīat plūmeā prōpēnsior,

mendīcum mālim mendīcandō vincere.

numquam edepol vīva mē irrīdēbit. nam mihi

dēcrētum est renumerāre iam omne aurum patrī.

igitur mī inānī atque inopī subblandībitur

tum cum blandīrī nihilō plūris rēferet,

quam sī ad sepulchrum mortuō nārret logōs.

[sed autem quam illa umquam meīs opulentiīs

rāmentā fīat gravior aut prōpēnsior,

morī mē mālim excruciātum inopiā.]

profectō stabile est mē patrī aurum reddere.

eādem exōrābō, Chrȳsalō causā meā

pater nē noceat, neu quid eī suscēnseat

meā causā dē aurō quod eum lūdificātus est;

nam illī aequum est mē cōnsulere, quī causā meā

mendācium ēī dīxit. vōs mē sequiminī.

10 (3.5)   PIST

PIS rēbus aliīs antevertar, Bacchis, quae mandās mihi:

Mnēsilochum ut requīram atque ut eum mēcum ad tē addūcam simul.

nam illud animus meus mīrātur, sī ā mē tetigit nūntius,

quid remorētur. ībō ut vīsam hūc ad eum, sī forte est domī.

11 (3.6)   MNES · PIST

MNE reddidī patrī omne aurum. nunc ego illam mē velim

convenīre, postquam inānis sum, contemptrīcem meam.

sed veniam mihi quam gravātē pater dedit dē Chrȳsalō;

vērum postrēmō impetrāvī, ut nē quid eī suscēnseat.

PIS estne hic meus sodālis? MNE estne hic hostis, quem aspiciō, meus?

PIS certē is est. MNE is est. PIS adībō contra et contollam gradum.

salvus sīs, Mnēsiloche. MNE salvē. PIS salvus cum peregrē advenīs,

cēna dētur. MNE nōn placet mī cēna quae bīlem movet.

PIS numquae advenientī aegritūdō obiecta est? MNE atque ācerrima.

PIS unde? MNE ab homine quem mī amīcum esse arbitrātus sum antidhāc.

PIS multī mōre istō atque exemplō vīvunt, quōs cum cēnseās

esse amīcōs, reperiuntur falsī falsimōniīs,

linguā factiōsī, inertēs operā, sublestā fidē.

nūllus est cui nōn invideant rem secundam optingere;

sibi nē invideātur, ipsī ignāvī rēctē cavent.

MNE edepol nē tū illōrum mōrēs perquam meditātē tenēs.

sed etiam ūnum hoc: ex ingeniō malo malum inveniunt suō:

nūllī amīcī sunt, inimīcōs ipsī in sēsē omnīs habent.

atque ī sē cum frūstrant, frūstrārī aliōs stolidī exīstumant.

sīcut est hic, quem esse amīcum ratus sum atque ipsus sum mihi:

ille, quod in sē fuit, accūrātum habuit quod posset malī

faceret in mē, inconciliāret cōpiās omnīs meās.

PIS improbum istunc esse oportet hominem. MNE ego ita esse arbitror.

PIS obsecrō hercle loquere, quis is est. MNE benevolēns vīvit tibi.

nam nī ita esset, tēcum ōrārem ut eī quod possēs malī

facere facerēs. PIS dīc modo hominem quī sit: sī nōn fēcerō

eī male aliquō pactō, mē esse dīcitō ignāvissimum.

MNE nēquam homō est, vērum hercle amīcus est tibī. PIS tantō magis

dīc quis est; nēquam hominis ego parvī pendō grātiam.

MNE videō nōn potesse quīn tibi eius nōmen ēloquar.

Pistoclēre, perdidistī mē sodālem funditus.

PIS quid istūc est? MNE quid est? mīsīne ego ad tē ex Ephesō epistulam

super amīcā, ut mī invenīrēs? PIS fateor factum, et repperī.

MNE quid? tibi nōn erat meretrīcum aliārum Athēnīs cōpia

quibuscum habērēs rem, nisi cum illā quam ego mandāssem tibi

occiperēs tūtē ipse amāre et mī īrēs cōnsultum male?

PIS sānun es̄? MNE rem repperī omnem ex tuō magistrō. nē negā.

perdidistī mē. PIS etiamne ultrō tuīs mē prōlectās probrīs?

MNE quid? amās Bacchidem? PIS duās ergō hīc intus eccās Bacchides.

MNE quid? duās? PIS atque ambās sorōrēs. MNE loqueris nunc nūgās sciēns.

PIS postrēmō, sī pergis parvam mihi fidem arbitrārier,

tollam ego tēd in collum atque intrō hinc auferam. MNE immō ībō, manē.

PIS nōn maneō, neque tū mē habēbis falsō suspectum. MNE sequor.

12 (4.1)   PAR

PAR parasītus ego sum hominis nēquam atque improbī,

mīlitis, quī amīcam sēcum āvēxit ex Samō.

nunc mē īre iussit ad eam et percontārier,

utrum aurum reddat anne eat sēcum simul.

tū dūdum, puere, cum illāc ūsque istī simul:

quae hārum sunt aedēs, pultā. adī āctūtum ad forēs.

recēde hinc dīērectē. ut pulsat propudium!

comēsse pānem trīs pedēs lātum potēs,

forēs pultāre nescīs. ecquis in aedibu’st?

heus, ecquis hīc est? ecquis hoc aperit ōstium?

13 (4.2)   PAR · PIST

PAR ecquis exit? PIS quid istūc? quae istaec est pulsātiō?

quid? quae tē mala crux agitat, qui ad istunc modum

aliēnō vīrīs tuās extentēs ōstiō?

forēs paene effrēgistī. quid nunc vīs tibi?

PAR adulēscēns, salvē. PIS salvē. sed quem quaeritās?

PAR Bacchidem. PIS utram ergō? PAR nīl sciō nisi Bacchidem.

paucīs: mē mīsit mīles ad eam Cleomachus,

vel ut ducentōs Philippōs reddat aureōs

vel ut hinc in Elatiam hodiē eat sēcum simul.

PIS nōn it. negat sē itūram. abī et renūntiā.

alium illa amat, nōn illum. dūc tē ab aedibus.

PAR nimis īrācunde. PIS at scīn quam īrācundus siem?

nē tibi hercle hau longē est ōs ab īnfortūniō,

ita dentifrangibula haec meīs manibus gestiunt.

PAR cum ego huius verba interpretor, mihi cautiō est,

nē nucifrangibula excussit ex mālīs meīs.

tuō ego istaec igitur dīcam illī perīculō.

PIS quid aïs tū? PAR ego istūc illī dīcam. PIS dīc mihi,

quis tū es̄? PAR illīus sum integumentum corporis.

PIS nēquam esse oportet cui tū integumentum improbu’s.

PAR sufflātus ille hūc veniet. PIS dirrumptum velim.

PAR numquid vīs? PIS abeās. celeriter factō est opus.

PAR vale, dentifrangibule. PIS et tū, integumentum, valē.

in eum haec revēnit rēs locum, ut quid cōnsilī

dem meō sodālī super amīcā nesciam,

quī īrātus renumerāvit omne aurum patrī,

neque nummus ūllu’st quī reddātur mīlitī.

sed hūc concēdam, nam concrepuērunt forēs.

Mnēsilochus eccum maestus prōgreditur forās.

14 (4.3)   MNES · PIST

MNE petulāns, prōtervō īrācundō animō, indomitō incōgitātō,

sine modō et modestiā sum, sine bonō iūre atque honōre,

incrēdibilis imposque animī, inamābilis illepidus vīvō,

malevolente ingeniō nātus. postrēmō id mī est quod volō

ego esse aliīs. crēdibile hoc est?

nēquior nēmō est neque indignior cui

dī bene faciant neque quem quisquam

homō aut amēt aut adeat.

inimīcōs quam amīcōs aequum est mēd habēre,

malōs quam bonōs pār magis mē iuvāre.

omnibus probrīs, quae improbīs virīs

digna sunt, dignior nūllus est homō;

quī patrī reddidī omne aurum amāns,

quod fuit prae manū. sumne ego homo miser?

perdidī mē atque operam Chrȳsalī.

PIS cōnsōlandus hic mī est, ībō ad eum.

Mnēsiloche, quid fit? MNE periī.

PIS dī melius faciant. MNE periī.

PIS nōn taces, īnsipiēns? MNE taceam?

PIS sānus satis nōn es̄. MNE periī.

multa mala mī in pectore nunc

ācria atque acerba ēveniunt.

crīminīn mē habuisse fidem?

immeritō tibi irātus fuī.

PIS heia, bonum habē animum. MNE unde habeam?

mortuus plūris pretī est quam ego sum.

PIS mīlitis parasītus modo

vēnerāt aurum petere hinc,

eum ego meīs dictīs malīs

hīs foribus atque hāc muliere;

reppulī, rēiēcī hominem. MNE quid mi id prōdest?

quod faciam nīl habeō miser.

ille quidem hanc abdūcet, sciō.

PIS sī mihi sit, nōn pollicear. MNE scio, darēs, nōvī.

sed nisi amēs, nōn habeam tibi fidem tantam;

nunc agitās sat tūte tuārum rērum;

egone ut opem mī ferre putem posse inopem tē?

PIS tace modō: deus respiciet nōs aliquis. MNE nūgae.

PIS mane. MNE quid est? PIS tuam cōpiam

eccam Chrȳsalum videō.

15 (4.4)   CHRYS · MNES · PIST

CHR hunc hominem decet aurō expendī, huic decet statuam statuī ex aurō;

nam duplex hodiē facinus fēcī, duplicibus spoliīs sum affectūs.

erum maiōrem meum ut ego hodiē lūsī lepidē, ut lūdificātu’st.

callidum senem callidīs dolīs

compulī et perpulī, mī omnia ut crēderet.

nunc amantī erō fīliō senis,

quīcum ego bibō, quīcum edō et amō,

rēgiās cōpiās aureāsque optulī,

ut domō sūmeret neu forīs quaereret.

nōn mihi istī placent Parmenōnēs, Syrī,

quī duās aut trīs minās auferunt erīs.

nēquius nīl est quam egēns

cōnsilī servus, nisi habet

multipotēns pectus:

ubicumque ūsus siet, pectore exprōmat suō.

nūllus frūgī esse potest homō,

nisi quī et bene facere et male tenet.

improbīs cum improbus sīt, harpaget fūribus,

fūrētur quod queat,

versipellem frūgī convenīt esse hominem,

pectus cui sapit:

bonus sit bonīs, malus sit malīs;

utcumque rēs sit, ita animum habeat.

sed libet scīre quantum aurum erus sibi

dēmpsit et quid suō reddidit patrī.

sī frūgī est, Herculem fēcit ex patre:

decimam partem eī dedit, sibi novem abstulit.

sed quem quaerō optumē eccum obviam mihi est.

numquī nummī excidērunt, ere, tibi,

quod sīc terram optuēre?

quid vōs maestōs tam trīstīsque esse cōnspicor?

nōn placet nec temere est etiam. quīn respondētis mihi?

MNE Chrȳsale, occidī. CHR fortassis tū aurī dēmpsistī parum?

MNE quam, malum, parum? immō vērō nimiō minus multō parum.

CHR quid igitur, tū stulte? quoniam occāsiō ad eam rem fuit

meā virtūte parta, ut quantum vellēs tantum sūmerēs,

sīc hoc digitulīs duōbus sūmēbās prīmōribus?

an nescībās quam eius modī hominī rārō tempus sē daret?

MNE errās. CHR at quidem tūtē errāstī, cum parum immerstī ampliter.

MNE pol tū quam nunc mēd accūsēs magis, sī magis rem nōverīs.

occidī. CHR animus iam istōc dictō plūs praesāgītur malī.

MNE periī. CHR quid ita? MNE quia patrī omne cum rāmentō reddidī.

CHR reddidistī? MNE reddidī. CHR omnene? MNE oppidō. CHR occīsī sumus.

quī in mentem vēnit tibi istūc facinus facere tam malum?

MNE Bacchidem atque hunc suspicābar propter crīmen, Chrȳsale,

mī male cōnsuluisse: ob eam rem omne aurum īrātus reddidī

meō patrī. CHR quid, ubi reddēbās aurum, dīxistī patrī?

MNE me id aurum accēpisse extemplō ab hospite Archidēmide. CHR em,

istōc dictō tū dedistī hodiē in cruciātum Chrȳsalum;

nam ubi mē aspiciet, ad carnuficem rapiet continuō senex.

MNE ego patrem exōrāvī. CHR nempe ergō hoc ut faceret quod loquor?

MNE immō tibi nē noceat neu quid ob eam rem suscēnseat;

atque aegrē impetrāvī. nunc hoc tibi cūrandum est, Chrȳsale.

CHR quid vīs cūrem? MNE ut ad senem etiam alteram faciās viam.

comparā, fabricāre finge quod libet, conglūtinā,

ut senem hodiē doctum doctē fallās aurumque auferās.

CHR vix vidētur fierī posse. MNE perge, ac facile effēceris.

CHR quam, malum, facile, quem mendācī prēndit manufēstō modō?

quem si ōrem ut mihī nīl crēdat, id nōn ausit crēdere.

MNE immō sī audiās quae dicta dīxit mē adversum tibi.

CHR quid dīxit? MNE sī tū illum sōlem sibi sōlem esse dīcerēs,

sē illum lūnam crēdere esse et noctem quī nunc est diēs.

CHR ēmungam hercle hominem probē hodiē, nē id nēquīquam dīxerit.

MNE nunc quid nōs vīs facere? CHR enim nīl nisi ut amētis imperō.

cēterum quantum libet mē poscitōte aurum: ego dabō.

quid mihi rēfert Chrȳsalō esse nōmen, nisi factīs probō?

sed nunc quantillum ūsu’st aurī tibi, Mnēsiloche? dīc mihi.

MNE mīlitī nummīs ducentīs iam ūsus est prō Bacchide.

CHR ego dabō. MNE tum nōbīs opus est sūmptū. CHR āh, placidē volō

ūnumquidque agāmus: hoc ubi ēgerō, tum istūc agam.

dē ducentīs nummīs prīmum intendam ballistam in senem;

eā ballistā sī pervertam turrim et prōpugnācula,

rēctā portā invādam extemplō in oppidum antīquum et vetus:

sī id capsō, geritōte amīcīs vestrīs aurum corbibus,

sīcut animus spērat. PIS apud tē est animus noster, Chrȳsale.

CHR nunc tū abī intrō, Pistoclēre, ad Bacchidem, atque effer citō

PIS quid? CHR stilum, cēram et tabellās, līnum. PIS iam faxō hīc erunt.

MNE quid nunc es̄ factūrus? id mihi dīce. CHR coctum est prandium?

vōs duo eritis atque amīca tua erit tēcum tertia?

MNE sīcut dīcis. CHR Pistoclērō nūlla amīca est? MNE immō adest.

alteram ille amat sorōrem, ego alteram, ambās Bacchides.

CHR quid tū loquere? MNE hoc, ut futūrī sumus. CHR ubi est biclīnium

vōbīs strātum? MNE quid id exquaeris? CHR rēs ita est, dīcī volō.

nescīs quid ego āctūrus sim nec facinus quantum exōrdiar.

MNE cedo manum ac subsequere propius mē ad forēs. intrō īnspice.

CHR euax, nimis bellu’st atque ut esse maxumē optābam locus.

PIS quae imperāvistī. imperātum bene bonīs factum īlicō est.

CHR quid parāstī? PIS quae parārī tū iussistī omnia.

CHR cape stilum properē et tabellās tū hās tibī. MNE quid posteā?

CHR quod iubēbō scrībitō istīc. nam proptereā tē volō

scrībere, ut pater cognōscat litterās quandō legat.

scrībe. MNE quid scrībam? CHR salūtem tuō patrī verbīs tuīs.

PIS quid sī potius morbum mortem scrībat? id erit rēctius.

CHR nē interturbā. MNE iam imperātum in cērā inest. CHR dīc quem ad modum.

MNE ‘Mnēsilochus salūtem dīcit suō patrī.’ CHR ascrībe hoc citō:

‘Chrȳsalus mihi ūsquequāque loquitur nec rēctē, pater,

quia tibi aurum reddidī et quia nōn tē dēfraudāverim.’

PIS mane dum scrībit. CHR celerem oportet esse amātōris manum.

PIS at quidem hercle est ad perdundum magis quam ad scrībendum est citō.

MNE loquere. hoc scrīptum est. CHR ‘nunc, pater mī, proin tū ab eō ut caveās tibi,

sȳcophantiās compōnit, aurum ut abs tēd auferat;

et profectō sē ablātūrum dīxit.’ plānē ascrībitō.

MNE dīc modo. CHR ‘atque id pollicētur sē datūrum aurum mihi,

quod dem scortīs quodque in lustrīs comedim congraecem, pater.

sed, pater, vide nē tibi hodiē verba det: quaesō cavē.’

MNE loquere porrō. CHR ascrībedum etiam. MNE loquere quid scrībam modo.

CHR ‘sed, pater, quod prōmīsistī mihi, tē quaesō ut meminerīs,

nē illum verberēs; vērum apud tē vīnctum asservātō domī.’

cedo tū cēram ac līnum āctūtum. age obligā, obsignā citō.

MNE obsecrō, quid istīs ad istunc ūsu’st cōnscrīptīs modum,

ut tibi nē quid crēdat atque ut vīnctum tē asservet domī?

CHR quia mī ita lubet. potin ut cūrēs tē atque ut nē parcās mihi?

meā fīdūciā opus condūxī et meō perīclō rem gerō.

MNE aequum dīcis. CHR cedo tabellās. MNE accipe. CHR animum advertite.

Mnēsilochē et tū, Pistoclēre, iam facite in biclīniō

cum amīcā suā uterque accubitum eātis, ita negōtium est,

atque ibīdem ubi nunc sunt lectī strātī pōtētis citō.

PIS numquid aliud? CHR hoc, atque etiam: ubi erit accubitum semel,

nē quōquam exsurgātis, dōnec ā mē erit signum datum.

PIS ō imperātōrem probum! CHR iam bis bibisse oportuit.

MNE fugimus. CHR vōs vestrum cūrāte officium, ego efficiam meum.

16 (4.5)   CHRYS

CHR īnsānum magnum mōlior negōtium,

metuōque ut hodiē possiem ēmōlīrier.

sed nunc truculentō mī atque saevō ūsus sene est;

nam nōn condūcit hūīc sȳcophantiae

senem tranquillum esse ubī mē aspexerit.

versābō ego illum hodiē, sī vīvō, probē.

tam frictum ego illum reddam quam frictum est cicer.

adambulābō ad ōstium, ut, quandō exeat,

extemplō advenientī eī tabellās dem in manum.

17 (4.6)   NIC · CHRYS

NIC nimiō illaec rēs est magnae dīvidiae mihi,

supterfūgisse sīc mihi hodiē Chrȳsalum.

CHR salvus sum, īrātus est senex. nunc est mihi

adeundī ad hominem tempus. NIC quis loquitur prope?

atque hicquidem, opīnor, Chrȳsalu’st. CHR accesserō.

NIC bone serve, salvē. quid fit? quam mox nāvigō

in Ephesum, ut aurum repetam ab Theotīmō domum?

tacēs? per omnīs deōs adiūrō, ut nī meum

gnātum tam amem atque eī facta cupiam quae is velit,

ut tua iam virgīs latera lacerentur probē

ferrātusque in pistrīnō aetātem conterās.

omnia rescīvī scelera ex Mnēsilochō tua.

CHR mēn crīminātu’st? optimē est: ego sum malus,

ego sum sacer, scelestus. spectā rem modo;

ego verbum faciam nūllum. NIC etiam, carnufex,

minitāre? CHR nōscēs tū illum āctūtum quālis sit.

nunc hāsce tabellās ferre mē iussit tibi.

ōrābat, quod istīc esset scrīptum ut fīeret.

NIC cedo. CHR nōsce signum. NIC nōvī. ubi ipse est? CHR nescio.

nīl iam mē oportet scīre. oblītus sum omnia.

scio mē esse servum. nesciō etiam id quod sciō.

nunc ab trānsennā hic turdus lumbrīcum petit;

pendēbit hodiē pulchrē, ita intendī tenus.

NIC manedum parumper; iam exeō ad tē, Chrȳsale.

CHR ut verba mihi dat, ut nescio quam rem gerat.

servōs arcessit intus quī mē vinciant.

bene nāvis agitur, pulchrē haec cōnfertur ratis.

sed conticīscam, nam audiō aperīrī forēs.

18 (4.7)   NIC · CHRYS

NIC cōnstringe tū illī, Artamō, āctūtum manūs.

CHR quid fēcī? NIC impinge pugnum, sī muttīverit.

quid hae loquuntur litterae? CHR quid mē rogās?

ut ab illō accēpī, ad tē obsignātās attulī.

NIC eho tū, scelus, loquitātusne es̄ gnātō meō

male per sermōnem, quia mī id aurum reddidit,

et tē dīxistī id aurum ablātūrum tamen

per sȳcophantiās? CHR egone istūc dīxī? NIC ita.

CHR quis homō est quī dīcat mē dīxisse istūc? NIC tacē,

nūllus homo dīcit: hae tabellae tē arguunt,

quās tū attulistī. em hae tē vincīrī iubent.

CHR aha, Bellorophontem tuus mē fēcit fīlius:

egomet tabellās tetulī ut vincīrer. sine.

NIC proptereā hoc faciō, ut suādeās gnātō meō

ut pergraecētur tēcum, tervenēfice.

CHR ō stulte, stulte, nescīs nunc venīre tē;

atque in eōpse astās lapide, ut praecō praedicat.

NIC respondē: quis mē vēndit? CHR quem dī dīligunt

adulēscēns moritur, dum valet sentit sapit.

hunc sī ūllus deus amāret, plūs annīs decem,

plūs iam vīgintī mortuum esse oportuit:

terrāī iam odium ambulat, iam nīl sapit

nec sentit, tantī est quantī est fungus pūtidus.

NIC tūn terrae mē odium esse autumās? abdūcite hunc

intrō atque astringite ad columnam fortiter.

numquam auferēs hinc aurum. CHR atquī iam dabis.

NIC dabō? CHR atque ōrābis mē quidem ultrō ut auferam,

cum illum rescīscēs crīminātōrem meum

quantō in perīclō et quantā in perniciē siet.

tum lībertātem Chrȳsalō largībere;

ego adeō numquam accipiam. NIC dīc, scelerum caput,

dīc, quō in perīclō est meus Mnēsilochus fīlius?

CHR sequere hāc mē, faxō iam sciēs. NIC quō gentium?

CHR trīs ūnōs passūs. NIC vel decem. CHR agedum tū, Artamō,

forem hanc pauxillulum aperī; placidē, nē crepā;

sat est. accēde hūc tū. viden convīvium?

NIC videō exadversum Pistoclērum et Bacchidem.

CHR quī sunt in lectō illō alterō? NIC interiī miser.

CHR nōvistīne hominem? NIC nōvī. CHR dīc sōdēs mihi,

bellān vidētur speciē mulier? NIC admodum.

CHR quid illam, meretrīcemne esse cēnsēs? NIC quippinī?

CHR frūstra es̄. NIC quis igitur obsecrō est? CHR invēneris.

ex mē quidem hodiē numquam fīēs certior.

19 (4.8)   CLEOM · NIC · CHRYS

CLEO meamne hic Mnēsilochus, Nīcobūlī fīlius,

per vim ut retineat mulierem? quae haec factiō est?

NIC quis ille est? CHR per tempus hīc venit mīles mihi.

CLEO nōn mē arbitrātur mīlitem, sed mulierem,

quī mē meōsque nōn queam dēfendere.

nam neque Bellōna mī umquam neque Mārs crēduat,

nī illum exanimālem faxō, sī convēnerō,

nīve exhērēdem fēcerō vītae suae.

NIC Chrȳsale, quis ille est quī minitātur fīliō?

CHR vir hic est illīus mulieris quācum accubat.

NIC quid, vir? CHR vir, inquam. NIC nuptanest illa, obsecrō?