PROLOGUS

PRO hōs quōs vidētis stāre hīc captīvōs duōs,

illī quia astant, hī stant ambō, nōn sedent;

hoc vōs mihi testēs estis mē vērum loquī.

senex quī hīc habitat Hēgiō’st huius pater.

sed is quō pactō serviat su͜ō sibi patrī,

id ego hīc apud vōs prōloquar, sī operam datis.

senī huic fuērunt fīliī nātī duo:

alterŭm quadrīmum puerum servos surpuit

e͜umque hinc profugiēns vēndidīt in Ālide

patrī | huiusce. iam hoc tenētis? optumē’st. —

negāt hercle illic ultimûs. accēditō.

sī nōn ubi sedeās locus est, est ubi ambulēs,

quandō histriōnem cōgis mendicārier.

ego mē tu͜ā causā, nē errēs, nōn ruptūrus sum.

vōs quī potestis ope vostrā cēnsērier,

accipite relicuom: aliēnō ūtī nīl moror.

fugitīvos ille, ut dīxeram ante, huius patrī

domŏ quem profugiēns dominum abstulerat vēndidit.

is postquam hunc ēmit, dedit eum huic gnātō suō

pecūliārem, quia quasi ūna aetās erat.

hic nunc domĭ servit su͜ō patrī, nec scit pater;

enĭmvērō dī nōs quasi pilās hominēs habent.

ratiōnem habētis quō modō ūnum āmīserit.

postquam belligerant Aetōlī cum | Āleīs,

ut fīt in bellō, capitur alter fīlius;

medicus Menarchus ēmit ibidem in Ālide.

coepit captīvōs commercārī hic Āleōs,

sī quem reperīre posset quī mūtet suom,

illum captīvom; hunc suom ĕsse nescit quī domī’st.

et quoniam heri indaudīvit dē summō locō

summōque genere captum esse equitem | Āleum,

nīl pretiō parsit, fīliō dum parceret:

reconciliāre ut facilius posset domum,

ēmit dē praedā hōsce ambōs dē quaestōribus.

hīsce autem inter sēsē hunc cōnfīnxērunt dolum,

quō pactō hic servos suom erum hinc āmittat domum.

itaque inter sē commūtant vestem et nōmina:

illic vocātur Philocratēs, hic Tyndarus,

hui͜us ĭllic, hic illi͜us hodiē fert imāginem.

et hic hodiē expediet hanc doctē fallāciam,

et suom erum faciet lībertātis compotem,

e͜ōdemque pactō frātrem servābit suom

reducemque faciet līberum in patriam ad patrem

imprūdēns, itidem ut saepe iam in multīs locīs

plūs īnsciēns quis fēcit quam prūdēns bonī.

sed īnscientēs su͜a sibī fallācia

ita comparārunt et cōnfīnxērunt dolum

itaque hī commentī dē suā sententiā

ut ĭn servitūte hic ad suom maneat patrem.

ita nunc ignōrāns su͜ō sibī servit patrī.

homunculī quantī sunt, quom recōgitō!

haec rēs agētur nōbīs, vōbīs fābula.

sed etiam’st paucīs vōs quod monitōs voluerim.

profectō expediet fābulae huic operam dare:

nōn pertractātē facta’st neque item ut cēterae,

neque spurcidicī īnsunt versūs immemorābilēs;

hīc neque periūrus lēnō’st nec meretrīx mala

neque mīles glōriōsus. nē vereāminī

quia bellum Aetōlīs esse dīxī cum Āleīs:

forīs illī extrā scaenam fīent proelia.

nam hoc paene inīquom’st, cōmicō chorāgiō

cōnārī dēsubitō agere nōs tragoediam.

proin sī quis pugnam exspectat, lītīs contrahat:

valentiōrem nactus advorsārium

sī | erit, ego faciam ut pugnam īnspectet nōn bonam,

adeō ut spectāre posteā omnīs ōderit.

abeō. valēte, iūdicēs iūstissumī

domī dǔellīque dǔellātōrēs optumī.

1 (1.1) Ergasilus

ERG iuventūs nōmen indidit Scortō mihi,

e͜ō quia ĭnvocātus soleō esse in convīviō.

sciō ăbsurdē dictum hoc dērīsōrēs dīcere,

at ego aiō rēctē. nam scortum in convīviō

sibi amātor, tālōs quom iacit, scortum invocat.

estne invocātum an nōn est? est plānissumē;

vērum hercle vērō nōs parasītī plānius,

quōs numquam quisquam neque vocat neque invocat.

quasi mūrēs semper edimus aliēnum cibum;

ubi rēs prōlātae sunt, quom rūs hominēs eunt,

simul prōlātae rēs sunt nostrīs dentibus.

quasi, quom calētur, cocleae in occultō latent,

suō sibi sūcō vīvunt, rōs sī nōn cadit,

item parasītī rēbus prōlātīs latent

in ŏccultō miserī, vīctitant sūcō suō,

dum rūrī rūrant hominēs quōs ligurriant.

prōlātīs rēbus parasītī vēnāticī

sumus; quandō rēs rediērunt, Molossicī

odiōsicīque et multum incommodesticī.

et hīc quidem hercle, nisi quī colaphōs perpetī

potis parasītus frangīque ollās in caput,

vel ĭre extrā Portam Trigeminam ad saccum licet.

quod mihi nē ēveniat, nōnnūllum perīculum’st.

nam postquam me͜us rēx est potītus hostium —

ita nunc belligerant Aetōlī cum | Āleīs;

nam Aetōlia haec est, illī’st captus Ālide,

Philopolemus, huius Hēgiōnis fīlius

senis quī hīc habitat, quae aedēs lāmentāriae

mihi sunt, quās quotiēnsquomque cōnspiciō fleō —

nunc hīc occēpit quaestum hunc fīlī grātiā

inhonestum et maxumē aliēnum ingeniō suō:

hominēs captīvōs commercātur, sī queat

aliquem invenīre, su͜om quī mūtet fīlium.

quod quidem ego nimis̆ quam cupiō et optō ut impetret;

nam nī illum recipit, nihil est quō mē recipiam.

neque ūlla’st spēs iuvĕntūtis, sēsē omnēs amant;

ill’ dēmum antīquīs est adulēscēns mōribus,

quoi͜us numquam voltum tranquillāvī grātiīs.

condignē pater est ei͜us mōrātus mōribus;

nunc ad eum pergam. sed aperītur ōstium,

und’ saturitāte saepe ego exiī ēbrius.

2 (1.2) Hegio · Lorarius · Ergasilus

HEG advorte animum sīs: tū istōs captīvōs duōs,

herĭ quōs ēmī dē praedā dē quaestōribus,

e͜īs inditō catēnās singulāriās

istās, maiōrēs quibus̆ sunt iūnctī dēmitō.

sinitō ambulāre, sī forīs, sī intus volent,

sed utī asserventur magnā dīligentiā.

līber captīvos avis̆ ferae cōnsimilis est:

semel fugiendī sī data’st occāsiō,

satis est, numquam postillā possīs prēndere.

LOR omnēs profectō līberī lubentius

sumŭs quam servīmus. HEG nōn vidēre ita tū quidem.

LOR sī nōn est quod dem, mēne vīs dem ipse in pedēs?

HEG sī dederis, erit extemplō mihi quod dem tibi.

LOR avis̆ mē ferae cōnsimilem faciam, ut praedicās.

HEG ita ŭt dīcis: nam sī faxis, tē in caveam dabō.

sed satis̆ verbōrum’st. cūrā quae iussī atque abī.

ego ībō ad frātrem ad aliōs captīvōs meōs,

vīsam nē nocte hāc quippiam turbāverint.

ind’ mē continuō recipiam rūrsum domum.

ERG aegrē’st mī hunc facere quaestum carcerārium

propter su͜ī gnātī miseriam miserum senem.

sed sī ūllō pactō ille hūc conciliārī potest,

vel carnuficīnam hunc facere possum perpetī.

HEG quis hĭc loquitur? ERG ego, quī tu͜ō maerōre māceror,

macēscō, cōnsenēscō et tābēscō miser;

ossa atque pellis sum miserā macritūdine.

neque umquam quicquam mē iuvat quod edō domī:

forīs aliquantillum etiam quod gustō, id beat.

HEG Ergasile, salvē. ERG dī tē bene ament, Hēgiō.

HEG nē flē. | ERG egone illum nōn fleam? egŏn nōn dēfleam

tālem adulēscentem? HEG semper sēnsī fīliō

me͜ō tē esse amīcum et illum intellēxī tibi.

ERG tum dēnique hominēs nostra intellegimus bona,

quom quae in potestāte habuimus, ea āmīsimus.

ego, postquam gnātus tu͜os potītu’st hostium,

expertus quantī fuerit nunc dēsīderō.

HEG aliēnus quom eius ĭncommodum tam aegrē ferās,

quid mē patrem pār facere’st, quoi ille’st ūnicus?

ERG aliēnus? ego aliēnus illī? aha, Hēgiō,

numquam istuc dīxis neque animum indūxis tuom;

tibi ĭlle ūnicu’st, mī etiam ūnicō magis ūnicus.

HEG laudō, malum quom amīcī tu͜om dūcis malum.

nunc habĕ bonum animum. | ERG ēheu, | huic illud dolet,

quia nunc remissus est edendī exercitus.

HEG nūllumne intereā nactu’s quī posset tibi

remissum quem dīxtī imperāre exercitum?

ERG quid crēdis? fugitant omnēs hanc prōvinciam,

quoi obtigerat postquam captu’st Philopolemus tuos.

HEG nōn pol mīrandum’st fugitāre hanc prōvinciam.

multīs et multigeneribûs opus est tibi

mīlitibus: prīmumdum opus est Pistorēnsibus,

[e͜ōrum sunt aliquot genera Pistorēnsium]

opus̆ Pānicīs est, opus̆ Placentīnīs quoque,

opus̆ Turdetānīs, opŭ’st Fīcēdulēnsibus;

iam maritumī omnēs mīlitēs opus̆ sunt tibi.

ERG ut saepe summa ingenia in occultō latent!

hic quālis imperātor nunc prīvātus est.

HEG habĕ modo bonum animum, nam illum cōnfīdō domum

in hīs diēbus mē reconciliāssere.

nam eccum | hīc captīvom adulēscentem | Āleum,

prōgnātum genere summō et summīs dītiīs:

hōc illum mē mūtāre — ERG cōnfīdō fore,

ita dī deaeque faxint. sed num quō forās

vocātus es̄ ad cēnam? HEG nusquam, quod sciam.

sed quid tū id quaeris? ERG quia mī’st nātālis diēs;

proptereā ā tē vocārī ad tē ad cēnam volō.

HEG facētē dictum. sed sī pauxillum potes

contentus esse. ERG nē perpauxillum modo,

nam istōc mē assiduō vīctū dēlectō domī.

age sīs, rogā ēmptum: nisi quī meliōrem afferet

quae mī atque amīcīs placeat condiciō magis,

quasi fundum vēndam, me͜īs mē addīcam lēgibus.

HEG profundum vēndis tū quidem, haud fundum, mihi.

sed sī ventūru’s, temperī. ERG em, vel iam ōtium’st.

HEG ī modo, vēnāre leporem; nunc īrim tenēs.

nam meus scrūpōsam vīctus commētat viam.

ERG numquam istōc vincēs mē, Hēgiō, nē postulēs;

cum calceātīs dentibus veniam tamen.

HEG asper meus vīctus sānē’st. ERG sentīsne essitās?

HEG terrestris cēna’st. ERG sūs terrestris bēstia’st.

HEG multīs holeribus — ERG cūrātō aegrōtōs domī.

numquid vīs? HEG veniās temperī. ERG memorem monēs.

HEG ībō intrō atque intus subdūcam ratiunculam,

quantillum argentī mī apŭd tarpezītam siet.

ad frātrem, quō īre dīxeram, mox īverō.

3 (2.1) Lorarii · Tyndarus · Philocrates

LOR sī dī immortālēs id voluērunt, vōs hanc aerumnam exsequī,

decēt id patī animō aequō: sī id faciētis, levior labos erit.

domĭ fǔistis, crēdō, līberī;

nunc servitūs sī ēvēnīt, e͜ī vōs mōrigerārī mōs bonu’st

et erīlī imperiō eamque ingeniīs vostrīs lēnem reddere.

indigna digna habenda sunt, erus̆ quae facit.

TYN+PHILOC ōh ōh ōh!

LOR ēiulātiōne haud opus̆ est, oculīs haud lacrimantibus:

in rē malā animō sī bonō ūtāre, adiuvat.

TYN at nōs pudet quia cum catēnīs sumus. LOR at pigeat posteā

nostrum erum, sī vōs eximat vinculīs

aut solūtōs sinat quōs argentō ēmerit.

TYN quid ă nōbīs metuit? scīmus nōs

nostrum officium quod est, sī solūtōs sinat.

LOR at fugam fingitis. sentiō quam rem agitis.

PHILOC nōs fugiāmus? quō fugiāmus? LOR in patriam. PHILOC apage, haud nōs id deceat,

fugitīvōs imitārī. LOR immō edepol, sī erit occāsiō, haud dehortor.

TYN ūnum exōrāre vōs sinite nōs. LOR quidnam id est?

TYN ut sine hīsce arbitrīs

atque vōbīs nōbīs dētis locŭm loquendī.

LOR fīāt. abscēdite hinc; nōs concēdāmus hūc.

sed brevem ōrātiōnem incipisse.

TYN em | ĭstuc mihi certum erăt. concēde hūc.

LOR abīte ab istīs. TYN obnoxiī ambō

vōbīs sumus̆ propter hanc rem, quom quae volumus̆ nōs

cōpia’st; eā facitis nōs compotēs.

PHILOC sēcēde hūc nunciam, sī vidētur, procul,

nē arbitrī dicta nostra arbitrārī queant

neu permānet palam haec nostra fallācia.

nam dolī nōn dolī sunt, nisi āstū colās,

sed malum maxumum, sī id palam prōvenit.

nam sĭ | erus tū mī’s̄ atque egō mē tu͜om esse servom assimulō,

tamĕn vīsō opu’st, cautō’st opûs, ut hŏc sōbriē sineque arbitrīs

accūrātē agātur, doctē et dīligenter;

tanta incepta rēs est: haud somnīculōsē hoc

agendum’st. TYN erō ut mē volēs esse. PHILOC spērō.

TYN nam tū nunc vidēs prō tuō cārō capite

cārum offerre mē me͜um caput vīlitātī.

PHILOC sciŏ. | TYN at scīre mementō, quandō id quod volēs habēbis.

nam ferĕ maxuma pars mōrem hunc hominēs habent: quod sibi volunt,

dum id impetrant, bonī sunt;

sed id ubī iam penes sēsē habent,

ex bonīs pessumī et fraudulentissumī

fīunt. PHILOC nunc ut mihī tē volō esse autumō.

quod tibī suādeam, suādeam me͜ō patrī.

pol ego sī tē audeam, me͜um patrem nōminem,

nam secundum patrem tū es pater proximus.

TYN audiō. PHILOC et proptereā saepius tē utī meminerīs moneō:

nōn ego erus tibī, sed servos sum; nunc obsecrō tē hoc ūnum —

quoniam nōbīs dī immortālēs animum ostendērunt suom,

utquī erum mē tibi fuisse atque ess’ nunc cōnservom velint,

quom ante͜hāc prō iūre imperitābam me͜ō, nunc tē ōrō per precem —

per fortūnam incertam et per me͜ī tē ergā bonitātem patris,

perq’ cōnservitium commūne, quod hŏsticā ēvēnit manū,

nē mē secus honōre honestēs quam quom servībās mihi,

atque ut quī fuerīs et quī nunc sīs meminisse ut meminerīs.

TYN sciō equidem mē tē esse nunc et tē esse mē. PHILOC em | ĭstuc sī potes

memoriter meminisse, inest spēs nōbīs in hăc astūtiā.

4 (2.2–2.3) Hegio · Philocrates · Tyndarus

HEG iam ego revortar intrō, sī ex hīs quae volō exquīsīverō.

ubi sunt istī quōs ante aedīs iussī hūc prōdūcī forās?

PHILOC edepol tibi nē in quaestiōne essēmus cautum intellegō,

ita vinclīs custōdiīsque circum moenītī sumus.

HEG quī cavet nē dēcipiātur, vix cavet, quom etiam cavet;

etiam quom cāvisse ratus est, saepe is cautor captus est.

an vērō nōn iūsta causa’st ut vōs servem sēdulō,

quōs tam grandī sim mercātus praesentī pecūniā?

PHILOC neque pol tibi nōs, quia nōs servās, aequom’st vitiō vortere,

neque tē nōbīs, sĭ | abeāmus hinc, sī fuat occāsiō.

HEG ut vōs hīc, itidem illīc apŭd vōs me͜us servātur fīlius.

PHILOC captus est? HEG ita. PHILOC nōn igitur nōs sōlī ignāvī fūimus.

HEG sēcēde hūc. nam sunt quae ego ex tē sōlō scītārī volō,

quārum rērum tē falsiloquom mī esse nōlō. PHILOC nōn erō,

quod sciam. sī quid nescībō, id nescium trādam tibi.

TYN nunc senex est in tōnstrīnā, nunc iam cultrōs attinet.

nē id quidem, involūcrum inicere, voluit, vestem ut nē inquinet.

sed utrum strictimne attōnsūrum dīcam esse an per pectinem

nesciō; vērum sī frūgī’st, ūsque admutilābit probē.

HEG quid tū? servosne esse an līber māvelīs memorā mihi.

PHILOC proxumum quod sit bonō quodque ā malō longissumē,

id volŏ; quamquam nōn multum fuit molesta servitūs,

nec mihi secus erat quam sī essem familiāris fīlius.

TYN eugepae, Thalem talentō nōn emam Mīlēsium,

nam ad sapientiam huius hominis nimius nūgātor fuit.

ut facētē ōrātiōnem ad servitūtem contulit!

HEG quō dē genere nātu’st illīc Philocratēs? PHILOC Polyplūsiō:

quod genus illī’st ūnum pollēns atque honōrātissumum.

HEG quid ĭpsus hic? quō honōre’st illīc? PHILOC summō, atque ab summīs virīs.

HEG tum igitur e͜ī quom in Āle͜īs tanta grātia’st, ut praedicās,

quid dīvitiae? suntne opīmae? PHILOC unde excoquat sēbum senex.

HEG quid pater? vīvitne? PHILOC vīvom, quom inde abīmus, līquimus;

nunc vīvatne necne, id Orcum scīre oportet scīlicet.

TYN salva rēs est, philosophātur quoque iam, nōn mendāx modo’st.

HEG quid erat e͜ī nōmen? PHILOC Thēsaurochrȳsonīcochrȳsidēs.

HEG vidĕlicet propter dīvitiās inditum id nōmen quasi’st.

PHILOC immō edepol propter avāritiam ipsīus atque audāciam.

[nam illīc quidem Theodōromēdēs fǔit germānō nōmine.]

HEG quid tū aïs? tenāxne pater est ei͜us? PHILOC immō edepol pertināx;

quīn etiam ut magis̆ nōscās, Geniō suō ubi quandō sacruficat,

ad rem dīvīnam quibus est opus̆, Samiīs vāsīs ūtitur,

nē ipse Genius surripiat. proinde aliīs ut crēdat vidē.

HEG sequere hāc mē igitur. e͜ādem ego ex hōc quae volō exquaesīverō.

Philocratēs, hic fēcit, hominem frūgī ut facere oportuit.

nam | ego ex hōc quō genere gnātus sīs sciō, hic fassu’st mihi;

haec tū eadem sī cōnfitērī vīs, tua ex rē fēcerīs;

quae tamen scīs scīre mē ex hōc. TYN fēcit officium hic suom,

quom tibi’st cōnfessus vērum, quamquam voluī sēdulō

me͜am nōbilitātem occultāre et genus et dīvitiās meās,

Hēgiō: nunc quandō patriam et lībertātem perdidī,

nōn ego ĭstunc mē potius quam tē metuere aequom cēnseō.

vīs hostīlis cum istōc fēcit me͜ās opēs aequābilīs.

meminī, quom dictō haud audēbat; factō nunc laedat licet.

sed vidēn? fortūna hūmāna fingit artatque ut lubet:

mē, quī līber fueram, servom fēcit, ē summō īnfimum;

quī imperāre īnsǔēram, nunc alterius imperiō obsequor.

et quidem sī, proinde ut ipse fǔī imperātor familiae,

habeam dominum, nōn verear nē iniūstē aut graviter mī imperet.

Hēgiō, hoc tē monitum, nisi forte ipse nōn vīs, voluerim.

HEG loquere audācter. TYN tam ego fuī ante līber quam gnātus tuos,

tam mihi quam illī lībertātem hostīlis ēripuit manus,

tam ille apud nōs servit, quam ego nunc hīc apud tē serviō.

est profectō de͜us, quī quae nōs gerimus auditque et videt:

is, utī tū mē hīc habuerīs, proinde illum illīc cūrāverit;

bene merentī bene prōfuerit, male merentī pār erit.

quam tū fīlium tu͜om, tam pater mē me͜us dēsīderat.

HEG meminī ego istuc. sed fatērīn eadem quae hic fassu’st mihi?

TYN ego patrī meō esse fateor summās dīvitiās domī

mēque summō genere gnātum. sed tē obtestor, Hēgiō,

nē tuom animum avāriōrem faxint dīvitiae meae,

nē patrī, tam͜etsī sum ūnicus̆, decēre videātur magis,

mē saturum servīre apud tē sūmptū et vestītū tuō

potius quam illī, ubi minimē honestum’st, mendicantem vīvere.

HEG ego virtūte deum et maiōrum nostrum dīves sum satis.

nōn ego omnīnō lucrum omne esse ūtile hominī exīstimō:

sciō ego, multōs iam lucrum lutulentōs hominēs reddidit.

est etiam ubi profectō damnum praestet facere quam lucrum.

ōdī ego aurum: multa multīs saepe suāsit perperam.

nunc hoc animum advorte, ut ea quae sentiō pariter sciās:

fīlius meus illīc apŭd vōs servit captus Ālide;

eum sī reddis mihi, praetereā | ūnum nummum nē duīs,

et tē et hunc āmittam hinc. aliō pactō abīre nōn potes.

TYN optumum atque aequissumum ōrās optumusque hominum es̄ homō.

sed ĭs prīvātam servitūtem servit illī an pūblicam?

HEG prīvātam, medicī Menarchī. TYN pol ĭs quidem huius est cliēns.

tam hoc quidem tibi in prōclīvī quam imber est quandō pluit.

HEG fac is homō ut redimātur. TYN faciam. sed tē id ōrō, | Hēgiō —

HEG quidvīs, dum ab rē nē quid ōrēs, faciam. TYN auscultā, tum sciēs.

ego mē āmittī, dōnicum ille hūc redierit, nōn postulō;

vērum tē quaesō aestumātum hunc mihi dēs quem mittam ad patrem,

ut is homō redimātur illī. HEG immō alium potius mīserō

hinc, ubi erunt indūtiae, illūc, tu͜om quī conveniat patrem,

quī tua quae tū iusserīs mandāta ita ut velĭs perferat.

TYN at nihil est ignōtum ad illum mittere: operam lūserīs.

hunc mitte, hic trānsāctum reddet omne, sī illūc vēnerit.

nec quemquam fidēliōrem neque quoi plūs crēdat potes

mittere ad eum nec quī magis̆ sit servos ex sententiā,

neque adeō quoi su͜om concrēdat fīlium hodiē audācius.

nē vereāre, me͜ō perīclō huius ego experiar fidem,

frētus ingeniō ei͜us, quod mē esse scīt ergā sē benevolum.

HEG mittam equidem istunc aestumātum tu͜ā fidē, sī vīs. TYN volō;

quam citissumē potest, tam hoc cēdere ad factum volō.

HEG num quae causa’st quīn, sī ille hūc nōn redeat, vīgintī minās

mihi dēs prō illō? | TYN optuma immō. HEG solvite istum nunciam,

atque utrumque. TYN dī tibi omnēs omnia optāta offerant,

quom mē tantō honōre honestās quomque ex vinclīs eximis.

hoc quidem haud molestum’st iam, quod collus collārī caret.

HEG quod bonīs bene fīt beneficium, grātia ea gravida’st bonīs.

nunc tū illum sī illō’s missūrus, dīce, mōnstrā, praecipe

quae ad patrem vīs nūntiārī. vīn vocem hūc ad tē? TYN vocā.

HEG quae rēs bene vortat mihi meōque fīliō

vōbīsque, volt tē novos erûs operam dare

tu͜ō veterī dominō, quod is̆ velit, fidēliter.

nam ego tē aestumātum | huic dedĭ vīgintī minīs,

hic autem tē āit mittere hinc velle ad patrem,

meum ut illīc redimat fīlium, mūtātiō

inter mē atque illum ut nostrīs fīat fīliīs.

PHILOC utrōquevorsum rēctum’st ingenium meum,

ad tē atque ad illum. prō rotā mē ūtī licet:

vel ego hūc vel illūc vortar, quō imperābitis.

HEG tūte tibi tu͜ōpte ingeniō prōdes plūrumum,

quom servitūtem ita fers ut e͜am ferrī decet.

sequere. em tibi hominem. TYN grātiam | habeō tibi,

quom cōpiam istam mī et potestātem facis,

ut ego ad parentēs hunc remittam nūntium,

quī mē quid rērum hīc agitem et quid fierī velim

patrī meō ōrdine omnem rem illūc perferat.

nunc ita convēnit inter mē atque hunc, Tyndare,

ut tē aestumātum in Ālidem mittam ad patrem,

sī nōn rebītās hūc, ut vīgintī minās

dem prō tē. PHILOC rēctē convēnisse sentiō.

nam pater exspectat aut mē aut aliquem nūntium

quī hinc ad sē veniat. TYN ergō animum advortās volō

quae nūntiāre hinc tē volō in patriam ad patrem.

PHILOC Philocratēs, ut adhūc locōrum fēcī, faciam sēdulō,

ut potissumum quod in rem rēctē condūcat tuam,

id petam | id persequarque corde et animō atque vīribus.

TYN facis ita ut tē facere oportet. nunc animum advortās volō:

omnium prīmum salūtem dīcitō mātrī et patrī

et cognātīs et sīquem alium benevolentem vīderis;

mē hīc valēre et servitūtem servīre huic hominī optumō,

quī mē honōre honestiōrem semper fēcit et facit.

PHILOC istuc nē praecipiās, facile memoriā meminī tamen.

TYN nam equidem, nisi quod custōdem habeō, līberum mē esse arbitror.

dīcitō patrī quō pactō mihi cum | hōc convēnerit

dē huius fīliō. PHILOC quae meminī, mora mera’st monērier.

TYN ut eum redimat et remittat nostrum hūc ambōrum vicem.

PHILOC meminerō. HEG at quam prīmum pote: ĭstuc in rem utrīque’st maxumē.

PHILOC nōn tuom tū magis̆ vidēre quam ille suom gnātum cupit.

HEG me͜us mihī, su͜os quoique’st cārus. PHILOC numquid aliud vīs patrī

nūntiārī? TYN mē hīc valēre et — tūte audācter dīcitō,

Tyndare — inter nōs fuisse ingeniō haud discordābilī,

neque tē commeruisse culpam neque mē advorsātum tibi

beneque erō gessisse mōrem in tantīs aerumnīs tamen;

neque mēd umquam dēseruisse tē neque factīs neque fidē,

rēbus in dubiīs, egēnīs. haec pater quandō sciet,

Tyndare, ut fuerīs animātus ergā su͜om gnātum atque sē,

numquam erit tam avārus quīn tē grātiĭs ēmittat manū;

et meā operā, sī hinc rebītō, faciam ut faciat facilius.

nam tuā operā et cōmitāte et virtūte et sapientiā

fēcistī ut redīre liceat ad parentēs dēnuō,

quom | apud hunc cōnfessus es̄ et genus et dīvitiās meās,

quō pactō ēmīsistī ē vinclīs tuom erum tu͜ā sapientiā.

PHILOC fēcī ego ita ut commemorās, et tē meminisse, id grātum’st mihi.

meritō tibi | ea ēvēnērunt ā mē; nam nunc, Philocratēs,

sī | ego item memorem quae mē ergā multa fēcistī bene,

nox diem adimat; nam quasi servos essēs, nihilō sētius

tū mihi obsequiōsus semper fǔistī. HEG dī vostram fidem,

hominum ingenium līberāle! ut lacrumās excutiunt mihi!

videās corde amāre inter sē: quibus et quantīs laudibus

suom erum servos collaudāvit! TYN pol ĭstic mē haud centēsimam

partem laudat quam ipse meritu’st ut laudētur laudibus.

HEG ergō quom optumē fēcistī, nunc adest occāsiō

bene factâ cumulāre, ut ergā hunc rem gerās fidēliter.

PHILOC magis̆ nōn factum possum velle, quam operā experiar persequī;

id ŭt sciās, Iovem suprēmum testem laudō, | Hēgiō,

mē īnfidēlem nōn futūrum Philocratī. HEG probus es̄ homō.

PHILOC nec mē secus umquam e͜ī factūrum quicquam quam mēmet mihi.

TYN istaec dicta tē experīrī et operīs et factīs volō;

et, quō minus dīxī quam voluī dē tē, animum advortās volō,

atque hōrunc verbōrum causā cavĕ tū mī īrātus fuās;

sed, tē quaesō, cōgitātō hinc me͜ā fidē mittī domum

tē aestimātum, et meam ĕsse vītam hīc prō tē positam pignorī:

nē tū mē ignōrēs, quom extemplō me͜ō ē cōnspectū abscesserīs,

quom mē servom in servitūte prō tēd hīc relīquerīs,

tūque tē prō līberō esse dūcās, pignus dēserās

neque dēs operam prō mē ut huius reducem faciās fīlium.

scītō tē hinc minīs vīgintī | aestumātum mittier.

fac fidēle sīs fidēlis, cavĕ fidem flūxam gerās;

nam pater, sciŏ, faciet quae illum facere oportet omnia.

servā tibi ĭn perpetuom amīcum mē, atque hunc inventum invenī.

haec per dexteram tuam tē dexterā retinēns manū

obsecrō, īnfidēlior mihi nē fuās quam ego sum tibi.

tū | hoc age. tū mihi nunc erus es, tū patrōnus, tū pater,

tibi commendō spēs opēsque me͜ās. PHILOC mandāvistī satis.

satin habēs, mandāta quae sunt facta sī referō? TYN satis.

PHILOC et tuā et tuā hūc ōrnātus reveniam ex sententiā.

numquid aliud? TYN ut quam prīmum possīs redeās. PHILOC rēs monet.

HEG sequere mē, viāticum ut dem | ā tarpezītā tibi,

e͜ādem operā ā praetōre sūmam syngraphum. TYN quem syngraphum?

HEG quem hic ferat sēcum ad legiōnem, hinc īre huic ut liceat domum.

tū intrō abī. TYN bene ambulātō. PHILOC bene valē. HEG edepol rem meam

cōnstabilīvī, quom illōs ēmī dē praedā ā quaestōribus;

expedīvī ex servitūte fīlium, sī dīs placet.

at etiam dubitāvī hōs hominēs emerem an nōn emerem diū.

servāte istum sultis intus, servī, nē quōquam pedem

efferat sine custōde. ego dēsubitō appārēbō domī;

ad frātrem modo ad captīvōs aliōs invīsō meōs,

e͜ādem percontābor ĕcquis hunc adulēscentem nōverit.

sequere tū, tē ut āmittam; e͜ī re͜ī prīmum praevortī volō.

5 (3.1) Ergasilus

ERG miser homō’st quī ipsus sibi quod edit quaerit et id aegrē invenit,

sed ĭlle’st miserior quī et aegrē quaerit et nihil invenit;

ill’ miserrimu’st quī, quom ēsse cupit, tum quod edit nōn habet.

nam hercle ego huic diē, sī liceat, oculōs effodiam lubēns,

ita malignitāte onerāvit omnīs mortālīs mihi;

neque ieiūniōsiōrem neque magis effertum famē

vīdī nec quoi minus̆ prōcēdat quicquid facere occēperit,

ita venter gutturque resident ēsuriālīs fēriās.

īlicet parasīticae artī maxumam malam crucem,

ita iuventūs iam rīdiculōs inopēsque ab sē sēgregat.

nīl morantur iam Lacōnēs ūnisubsellī virōs,

plāgipatidās, quibus̆ sunt verba sine penū et pecūniā:

e͜ōs requīrunt quī lubenter, quom ēderint, reddant domī.

ipsī obsōnant, quae parasītōrum ante erat prōvincia,

ipsī dē forō tam apertō capite ad lēnōnēs eunt

quam in tribū sontēs apertō capite condemnant reōs;

neque rīdiculōs iam terruncī faciunt, sēsē omnēs amant.

nam | ego ut dūdum hinc abiī, accessī ad adulēscentēs in forō:

“salvēte” inquam, “quō īmus ūnā ad prandium?” atque illī tacent.

“quis aït ‘hōc’ aut quis profitētur?” inquam. quasi mūtī silent

neque mē rīdent. “ubi cēnāmus?” inquam; | atque illī abnuunt.

dīcō ūnum rīdiculum dictum dē dictīs meliōribus,

quibus̆ solēbam mēnstruālīs epulās ante adipīscier;

nēmō rīdet. scīvī extemplō rem dē compectō gerī;

nē canem quidem irrītātam voluit quisquam imitārier,

saltem, sī nōn arrīdērent, dentēs ut restringerent.

abeō ab illīs, postquam videō mē sīc lūdificārier;

pergō ad aliōs, veniō ad aliōs, deinde ad aliōs — ūna rēs.

omnēs compectō rem agunt, quasi in Vēlābrō oleāriī.

[nunc redeō inde, quoniam mĕ | ibi videō lūdificārier.]

item aliī parasītī frūstrā obambulābant in forō.

nunc barbaricā lēge certum’st iūs meum omne persequī:

quī cōnsilium iniēre quō nōs vīctū et vītā prohibeant,

is diem dīcam, irrogābō multam ut mihi cēnās decem

me͜ō arbitrātū dent, quom cāra annōna sit. sīc ēgerō.

nunc ībō ad portum hinc: est illīc mī ūna spēs cēnātica;

sī ea dēcōlābit, redībō hūc ad senem ad cēnam asperam.

6 (3.2) Hegio

HEG quid ĕst suāvius̆ quam bene rem gerere,

bonō pūblicō, sīcut ego fēcī herī,

quom ēmī hōsce hominēs? ubi quisque vident,

eunt obviam grātulanturque eam rem.

ita mē miserum restitandō,

retinendō lassum reddidĕrunt:

vix ex grātulandō miser iam ēminēbam.

tandem abiī ad praetōrem, | ibī vix requiēvī,

rogō syngraphum, datur mī īlicō,

dedī Tyndarō, | ille abiit domum.

inde īlicō praevortor domŭm, postquam id āctum’st;

ego prōtinus ad frātrem inde abiī,

meī ubī sunt aliī captīvī.

rogŏ Philocratem ex Ālide

ecquis hominum nōverit:

tandem hic exclāmāt eum

sibi esse sodālem;

dīcō eum esse apud mē; hic

extemplō ōrat obsecratque

e͜um sibi ut liceat vidēre.

iussī īlicō hunc exsolvī. nunc tū sequere mē,

ut quod mē ōrāvistī impetrēs, eum hominem utī conveniās.

7 (3.3) Tyndarus

TYN nunc illud est, quom mē fuisse quam esse nimiō māvelim;

nunc spēs, opēs, auxiliaque ā mē sēgregant spernuntque sē.

hic ĭlle’st diēs, quom nūlla vītae me͜ae salūs spērābili’st,

neque ĕxitium exitiō’st, neque adeō spēs quae mī hunc aspellat metum,

nec subdolīs mendāciīs mihi usquam mantellum’st meīs

[nec sȳcophantiīs nec fūcīs ūllum mantellum obviam’st]

neque dēprecātiō perfidiīs me͜īs nec male factīs fuga’st

nec cōnfīdentiae usquam hospitium’st nec dēverticulum dolīs.

operta quae fuēre aperta sunt, patent praestīgiae,

omnis palam’st rēs, neque dē hāc rē negōtium’st

quīn male occīdam oppetamque pestem erī vicem meamque.

perdidit mē Aristophontēs hic modō quī vēnit intrō:

is mē nōvīt, is sodālis Philocratī et cognātus est.

neque iam Salūs servāre, sī volt, mē potest, nec cōpia’st,

nisi sī aliquam corde māchinōr āstūtiam.

quam, malum? quid māchiner? quid comminīscar? maxumās

nūgās ineptus incipissō | — haereō.

8 (3.4) Hegio · Tyndarus · Aristophontes

HEG quō illum nunc hominem prōripuisse forăs sē dīcam ex aedibus?

TYN nunc enĭmvērō ego occidī: | eunt ad tē hostēs, Tyndare.

quid loquar? quid fābulābor? quid negābō aut quid fatēbor?

rēs omnis in incertō sita’st: quid rēbus cōnfīdam meīs?

utinam tē dī prius̆ perderent quam periistī ē patriā tuā,

Aristophontēs, quī ex parātā rē imparātam omnem facis.

occīsa’st haec rēs, nisi reperiō atrōcem mī aliquam āstūtiam.

HEG sequere. em tibi hominem. adī atque alloquere. TYN quis homō’st mē hominum miserior?

AR quid ĭstuc est quod me͜ōs tē dīcam fugitāre oculōs, Tyndare,

prōque ignōtō mē aspernārī, quasi mē numquam nōverīs?

equidem tam sum servos quam tū, etsī ego domī līber fuī,

tū ūsque ā puerō servitūtem servīvistī in Ālide.

HEG edepol minimē mīror, sī tē fugitat aut oculōs tuōs,

aut sī tē ōdit, quī istum appellēs Tyndarum prō Philocrate.

TYN Hēgiō, | hic homō rabiōsus habitus est in Ālide,

nē tū quod ĭstic fābulētur aurīs immittās tuās.

nam istic hastīs īnsectātus est domī mātrem et patrem,

et ĭllīc istī quī īnspūtātur morbus interdum venit.

proin tū ab istōc procŭl recēdās. HEG ultrō istum ā mē. AR ain, verberō?

mē rabiōsum atque īnsectātum esse hastīs me͜um memorās patrem

et eum morbum mī esse utquī mē | opus̆ sit īnspūtārier?

HEG nē verēre, multōs iste morbus hominēs mācerat,

quibus īnspūtārī salūtī fūit atque e͜īs prōfuit.

AR quid tū autem? etiam huic crēdis? HEG quid ego crēdam huic? AR īnsānum esse mē?

TYN vidĕn tū hunc quam inimīcō voltū intuētur? concēdī optumum’st,

Hēgiŏ: fīt quod tibi ego dīxī, glīscit rabiēs, cavĕ tibi.

HEG crēdidī esse īnsānum extemplō, ubi tē appellāvit Tyndarum.

TYN quīn suom ipse interdum ignōrat nōmen neque scit quī siet.

HEG at etiam tē su͜om sodālem esse aibat. TYN haud vīdī magis;

et quidem Ălcumeus atque Orestēs et Lycūrgus posteā

ūnā operā mihi sunt sodālēs quā iste. AR at etiam, furcifer,

male loquī mī audēs? nōn ego tē nōvī? HEG pol plānum id quidem’st

nōn nōvisse, quī istum appellēs Tyndarum prō Philocrate.

quem vidēs, e͜um ignōrās; illum nōminās quem nōn vidēs.

AR immō iste e͜um sēsē ait quī nōn est esse et quī vērō’st negat.

TYN tū enĭm repertu’s, Philocratem quī superes vēriverbiō.

AR pol ego ut rem videō, tū inventu’s, vērā vānitūdine

quī convincās. sed quaesō hercle, agedum aspice ad mē. TYN em. AR dīc modo:

tūn negās tē Tyndarum esse? TYN negō, ĭnquam. AR tūn tē Philocratem

esse ais? TYN ego ĭnquam. AR tūne huic crēdis? HEG plūs quidĕm quam tibi aut mihi.

nam ille quidĕm, quem tū hunc memorās esse, hodiē hinc abiit Ālidem

ad patrem huius. AR quem patrem, quī servos est? TYN et tū quidem

servos es, līber fuistī, et ego mē cōnfīdō fore,

sī huius hūc reconciliāssō in lībertātem fīlium.

AR quid aïs, furcifer? tūn tē gnātum esse memorās līberum?

TYN nōn equidem mē Līberum, sed Philocratem esse aiō. AR quid est?

ut scelestus, Hēgiō, nunc iste tē lūdōs facit!

nam | is est servos ipse, neque praeter sē umquam e͜ī servos fuit.

TYN quia tūte ipse egēs in patriā nec tibi quī vīvās domī’st,

omnis invenīrī similis tu͜ī vīs. nōn mīrum facis:

est miserōrum ut malevolentēs sint atque invideant bonīs.

AR Hēgiō, vidĕ sīs nē quid tū huic temere īnsistās crēdere.

atque, ut perspiciō, profectō iam | aliquid pugnae ēdidit.

fīlium tu͜om quod redimere sē ait, id nē utiquam mihi placet.

TYN sciŏ tē id nōlle fierī; efficiam tamen ego id, sī dī adiuvant.

illum restituam huic, hic autem in Ālidem mē me͜ō patrī.

proptereā ad patrem hinc āmīsī Tyndarum. AR quīn tūte is es,

neque praeter tē in Ālide ūllus servos istōc nōmine’st.

TYN pergin servom mē exprobrāre esse, id quod vī hostīlī obtigit?

AR enĭm iam nequeō continērī. TYN heus, audīn quid aït? quīn fugis?

iam illic hīc nōs īnsectābit lapidibus, nisi ĭllunc iubēs

comprehendī. AR crucior. TYN ārdent oculī. fīt opus, Hēgiō;

vidĕn tū illī maculārī corpus tōtum maculīs lūridīs?

ātra bīlis agitat hominem. AR at pol tē, sī hic sapiat senex,

pix ātra agitet apŭd carnuficem tu͜ōque capitī illūceat.

TYN iam dēlīrāmenta loquitur, lāruae stimulant virum,

Hēgiŏ. HEG quid sī hunc comprehendī iusserim? TYN sapiās magis.

AR crucior lapidem nōn habēre mĕ, | ut illī mastīgiae

cerebrum excutiam, quī mē īnsānum verbīs concinnat suīs.

TYN audīn lapidem quaeritāre? AR sōlus tē sōlum volō,

Hēgiō. HEG istinc loquere sīquid vīs procul; tamen audiam.

TYN namque edepol sī adbītēs propius, ōs dēnāsābit tibi

mordicus. AR neque pol mē īnsānum, | Hēgiō, esse crēduis

neque fuisse umquam, neque esse morbum quem istic autumat.

vērum sī quid metuis ā mē, iubĕ mē vincīrī: volō,

dum istic itidem vinciātur. TYN immō enimvērō, Hēgiō,

istic quī volt vinciātur. AR tacĕ modo. ego tē, Philocratēs

false, faciam ut vērus hodiē reperiāre Tyndarus.

quid mī abnūtās? TYN tibi ego abnūtō? AR quid agat, sī absīs longius?

HEG quid ais? quid sī adeam hunc īnsānum? TYN nūgās. lūdificābitur,

garriet, quoi neque pēs umquam neque caput compāreat.

ōrnāmenta absunt; Aiācem, hunc quom vidēs, ipsum vidēs.

HEG nihilī faciō. tamen adībō. TYN nunc ego omnīnō occidī,

nunc ego ĭnter sacrum saxumque stō, nec quid faciam sciō.

HEG dō tibi operam, Aristophontēs, sī quid est quod mē velīs.

AR ex mē audībis vēra quae nunc falsa opīnāre, Hēgiō.

sed hŏc prīmum, mē expūrigāre tibi volō, mē īnsāniam

neque tenēre, neque mī esse ūllum morbum nisi quod serviō.

at ita mē rēx de͜ōrum atque hominum faxit patriae compotem,

ut ĭstic Philocratēs nōn magis est quam aut ego aut tū. HEG eho dīc mihi,

quis ĭllic igitur est? AR quem dūdum dīxī ā prīncipiō tibi.

hoc sī secus̆ reperiēs, nūllam causam dīcō quīn mihi

et parentum et lībertātis apŭd tē dēliquiō siet.

HEG quid tū ais? TYN mē tuom esse servom et tē meum erum. HEG haud istuc rogō.

fǔistīn līber? TYN fǔī. AR enĭmvērō nōn fuit, nūgās agit.

TYN quī tū scīs? an tū fortasse fǔistī me͜ae mātrī obstetrīx,

quī id tam audācter dīcere audēs? AR puerum tē vīdī puer.

TYN at ego tē videō maior maiōrem | — em rūrsum tibi.

me͜am rem nōn cūrēs, sī rēctē faciās. num ego cūrō tuam?

HEG fūitne huic pater Thēsaurochrȳsonīcochrȳsidēs?

AR nōn fuit, neque ego ĭstuc nōmen umquam audīvī ante hunc diem.

Philocratī Theodōromēdēs fǔit pater. TYN pereō probē.

quīn quiēscis? ĭ dīērēctum, cor meum, ac suspende tē.

tū sussultās, ego miser vix astō prae formīdine.

HEG satin istuc mihi exquīsītum’st, fǔisse hunc servom in Ālide

neque ĕsse hunc Philocratem? AR tam satis̆ quam numquam hoc inveniēs secus.

sed ubi is nunc est? HEG ubi ego minimē atque ipsus sē volt maxumē.

sed vidĕ sīs. AR quīn explōrātum dīcō et prōvīsum hoc tibi.

HEG certōn? AR quīn nihil, inquam, inveniēs magis hōc certō certius.

Philocratēs iam inde ūsque amīcus fǔit mihi ā puerō puer.

HEG tum igitur ego dēruncinātus, de͜artuātus sum miser

hui͜us scelestī techinīs, quī mē ut lubitum’st ductāvit dolīs.

sed quā faciē’st tu͜os sodālis Philocratēs? AR dīcam tibi:

macilentō ōre, nāsō acūtō, corpore albō, oculīs nigrīs,

subrūfus aliquantum, crispus, cincinnātus. HEG convenit.

TYN — ut quidem hercle in medium ego hodiē pessumē prōcesserim.

vae illīs virgīs miserīs, quae hodiē in tergō morientur meō.

HEG verba mihi data esse videō. TYN quid cessātis, compedēs,

currere ad mē meaque amplectī crūra, ut vōs custōdiam?

HEG satĭn mēd illī hodiē scelestī captī cēpērunt dolō?

illic servom sē assimulābat, hic sēsē autem līberum.

nuculeum āmīsī, retinuī pignorī putāmina.

ita mī stolidō sūrsum vorsum ōs sublevēre offūciīs.

hic quidem mē numquam irrīdēbit. Colaphe, Cordaliō, Corax,

īte istinc, efferte lōra. COL num lignātum mittimur?

9 (3.5) Hegio · Tyndarus · Aristophontes

HEG inicite huic manicās maxumās mastīgiae.

TYN quid hoc est negōtī? quid ego dēlīquī? HEG rogās,

sator sartorque scelerum, et messor maxumē?

TYN nōn “occātōrem” dīcere audēbās prius?

nam semper occant prius̆ quam sariunt rūsticī.

HEG attat ŭt cōnfīdenter mihī contrā astitit!

TYN decet innocentem servolum atque innoxium

cōnfīdentem esse, su͜om apud erum potissumum.

HEG astringite istī sultis vehementer manūs.

TYN tuos sum, tū hās quidem vel praecīdī iubē.

sed quid negōtī’st? quam ob rem suscēnsēs mihi?

HEG quia mē meamque rem, quod in tē ūnō fuit,

tuīs scelestīs falsidicīs fallāciīs

dīlacerāvistī de͜artuāvistīque opēs.

cōnfēcistī omnīs rēs ac ratiōnēs meās:

ita mī exēmistī Philocratem fallāciīs.

illum esse servom crēdidī, tē līberum;

ita vōsmet aiēbātis itaque nōmina

inter vōs permūtāstis. TYN fateor, omnia

facta esse ita ut tū dīcis, et fallāciīs

abiisse eum abs tē meā operā atque āstūtiā;

an, obsecrō hercle tē, id nunc suscēnsēs mihi?

HEG at cum cruciātū maxumō id factum’st tuō.

TYN dum nē ob male facta peream, parvī exīstumō.

sī ego hīc perībō, ast ille ut dīxit nōn redit,

at erit mī hoc factum mortuō memorābile,

mē meum erum captum ex servitūte atque hostibus

reducem fēcisse līberum in patriam ad patrem,

meumque potius mē caput perīculō

praeoptāvisse quam is perīret pōnere.

HEG facitō ergō ut Ācheruntī clueās glōriā.

TYN quī per virtūtem periit, at nōn interit.

HEG quandō ego tē exemplīs excruciārō pessumīs

atque ob sūtēlās tu͜ās tē mortī mīserō,

vel tē interiisse vel periisse praedicent:

dum pereās, nihil interdīcō aiant vīvere.

TYN pol sī istuc faxis, haud sine poenā fēcerīs,

sī ille hūc rebītet, sīcut cōnfīdō affore.

AR prōh dī immortālēs, nunc ego teneō, nunc sciō

quid hŏc sit negōtī. me͜us sodālis Philocratēs

in lībertāte’st ad patrem in patriā. bene’st,

nec usquam quisquam’st mī aequē melius quoi velim.

sed hoc mihi aegrē’st, mē huic dedisse operam malam,

quī nunc propter mē meaque verba vīnctus est.

HEG votuīn tē quicquam mī hodiē falsum prōloquī?

TYN votuistī. HEG quōr es ausus mentīrī mihi?

TYN quia vēra obessent illī quoi | operam dabam;

nunc falsa prōsunt. HEG at tibi oberunt. TYN optumē’st.

at erum servāvī, quem servātum gaudeō,

quoi mē custōdem addiderat erus̆ maior meus.

sed malene id factum tū arbitrāre? HEG pessumē.

TYN at ego aiō rēctē, quī abs tē se͜orsum sentiō.

nam cōgitātō, sī quis hoc gnātō tuō

tu͜os servos faxit, quālem habērēs grātiam?

ēmitterēsne necne eum servom manū?

essetne apud tē is servos acceptissumus?

respondē. HEG opīnor. TYN quōr ergō īrātus mihi’s?

HEG quia ĭllī fuistī quam mihī fidēlior.

TYN quid? tū ūnā nocte postulāvistī et diē

recēns captum hominem, nūperum, novīcium,

tē perdocēre ut melius cōnsulerem tibi

quam illī, quīcum ūnā ā puerō aetātem exēgeram?

HEG ergō ab eō petitō grātiam istam. dūcite

ubi ponderōsās, crassās capiat compedēs.

inde ībis porrō in lātomiās lapidāriās.

ibi quom aliī octōnōs lapidēs effodiunt, nisi

cotīdiānō sēsquiopus cōnfēcerīs,

Sescentoplāgō nōmen indētur tibi.

AR per de͜ōs atque hominēs ego tē obtestor, Hēgiō,

nē tū istunc hominem perduīs. HEG cūrābitur;

nam noctū nervō vīnctus custōdībitur,

interdius sub terrā lapidēs eximet:

diū ego hunc cruciābō, nōn ūnō absolvam diē.

AR certumne’st tibi ĭstuc? HEG nōn morīrī certius.

abdūcite istum āctūtum ad Hippolytum fabrum,

iubēte huic crassās compedēs impingier;

inde extrā portam ad me͜um lībertum Cordalum

in lapicīdīnās facite dēductus siet

atque hunc mē velle dīcite ita cūrārier,

nē quī dēterius huic sit quam quoi pessumē’st.

TYN quōr ego tē invītō mē esse salvom postulem?

perīclum vītae me͜ae tu͜ō stat perīculō.

post mortem in morte nihil est quod metuam malī.

etsī pervīvō ūsque ad summam aetātem, tamen

brevĕ spatium’st perferundī quae minitās mihi.

valē atque salvē, etsī aliter ut dīcam merēs.

tū, Aristophontēs, dē mē ut meruistī, ita valē;

nam mihi propter tē hoc obtigīt. HEG abdūcite.

TYN at ūnum hoc quaesō, sī hūc rebītet Philocratēs,

ut mī eius faciās conveniundī cōpiam.

HEG periistis, nisi | hunc iam ē cōnspectū abdūcitis.

TYN vīs haec quidem hercle’st, et trahī et trūdī simul.

HEG ĭllic est abductus rēctā in phylacam, ut dignus est.

ego ĭllīs captīvīs aliīs documentum dabō,

nē tāle quisquam facinus incipere audeat.

quod absque hōc esset, quī mihi hoc fēcit palam,

ūsque offrēnātum su͜īs mē ductārent dolīs.

nunc certum’st nūllī posthāc quicquam crēdere:

satis̆ sum semel dēceptus. spērāvī miser

ex servitūte mē exēmisse fīlium;

ea spēs ēlāpsa’st. perdidī ūnum fīlium,

puerum quadrīmum quem mihi servos surpuit,

neque eum servom umquam repperī neque fīlium;

maior potītus hostium’st. quod hoc est scelus?

quasi in orbitātem līberōs prōdūxerim.

sequere hāc. redūcam tē ubi fuistī. nēminis

miserēre certum’st, quia me͜ī miseret nēminem.

AR exauspicāvī ex vinclīs. nunc intellegō

redauspicandum esse in catēnās dēnuō.

10 (4.1) Ergasilus

ERG Iuppiter suprēme, servās mē meāsque augēs opēs,

maxumās opīmitātēs opiparāsque offers mihi,

laudem, lucrum, lūdum, iocum, fēstīvitātem, fēriās,

pompam, penum, pōtātiōnēs, saturitātem, gaudium;

nec quoiquam hominī supplicāre nunciam certum’st mihi,

nam vel prōdesse amīcō possum vel inimīcum perdere,

ita hic mē amoenitāte amoenā amoenus onerāvit diēs.

sine sacrīs hērēditātem sum aptus effertissumam.

nunc ad senem cursum capessam hunc Hēgiōnem, quoi bonī

tantum afferō quantum ipsus ā dīs optat, atque etiam amplius.

nunc certa rēs est, e͜ōdem pactō ut cōmicī servī solent

coniciam in collum pallium, prīmō ex mēd hanc rem ut audiat.

spērōque mē | ob hunc nūntium | aeternum adeptūrum cibum.

11 (4.2) Hegio · Ergasilus

HEG quantō in pectore hanc rem meō magis volūtō,

tantō mī aegritūdō auctiōr est in animō.

ad illum modum sublitum ōs esse mī hodiē!

neque id perspicere quīvī.

quod quom scībitur, tum per urbem irrīdēbor.

quom extemplō ad forum advēnerō, omnēs loquentur:

“hic ille’st senex doctus, quoi verba data sunt.”

sed Ergasilus estne hic procul quem videō?

collēctō quidem’st palliō; quidnam āctūru’st?

ERG movē abs tē moram atque, Ergasile, age hanc rem.

ēminor interminorque, nē mī obstiterit obviam

nisi quis satis̆ diū vīxisse sēsē homō arbitrābitur;

nam quī obstiterit ōre sistet. HEG hic homō pugilātum incipit.

ERG facere certum’st. proinde ut omnēs itinera īnsistant sua,

nē quis in hanc platĕam negōtī cōnferat quicquam suī.

nam meum’st ballista pugnum, cubitus catapulta’st mihi,

umerus ariēs, tum genū ad quemque īcerō ad terram dabō,

dentilegōs omnīs mortālīs faciam, quemque offenderō.

HEG quae illaec ēminātiō’st nam? nequeō mīrārī satis.

ERG faciam ut hui͜us die͜ī locīque me͜īque semper meminerit.

quī mī in cursū, faxō vītae is extemplō obstiterit suae.

HEG quid hic homō tantum incipissit facere cum tantīs minīs?

ERG prius ēdīcō, nē quis propter culpam capiātur suam:

continēte vōs domī, pro͜hibēte ā vōbīs vim meam.

HEG mīra edepol sunt, nī | hic ĭn ventrem sūmpsit cōnfīdentiam.

vae miserō illī, quoi͜us cibō iste factu’st imperiōsior!

ERG tum pistōrēs scrōfipascī, quĭ | alunt furfuribus suēs,

quārum odōre praeterīre nēmō pistrīnum potest:

e͜ōrum sī quoiusquam scrōfam in pūblicō cōnspexerō,

ex ipsīs dominīs me͜īs pugnīs exculcābō furfurēs.

HEG basilicās ēdictiōnēs atque imperiōsās habet.

satur homō’st, habet profectō in ventre cōnfīdentiam.

ERG tum piscātōrēs, quī praebent populō piscēs foetidōs,

quī advehuntur quadrupedantī cruciantī canthēriō,

quōrum odōs subbasilicānōs omnīs abigit in forum,

e͜īs ego ōra verberābō surpiculīs piscāriīs,

ut sciant, aliēnō nāsō quam exhibeant molestiam.

tum laniī autem, quī concinnant līberīs orbās ovēs,

quī locant caedundōs agnōs et dupla agnīnam danunt,

quī petrōnī nōmen indunt vervēcī sectāriō,

e͜um ego sī in viā petrōnem pūblicā cōnspexerō,

et petrōnem et dominum reddam mortālīs miserrumōs.

HEG eugepae! | ēdictiōnēs aediliciās hĭc quidem habet,

mīrumque adeō’st nī hunc fēcēre sibi Aetōlī | agorānomum.

ERG nōn ego nunc parasītus sum, sed rēgum rēx rēgālior,

tantus ventrī commeātus meō adest in portū cibus.

sed ego cessō hunc Hēgiōnem onerāre laetitiā senem,

quĭ | homine homō adaequē nēmō vīvit fortūnātior.

HEG quae illaec est laetitia quam illic laetus largītur mihi?

ERG heus ubi estis? ecquis hīc est? ecquis hŏc aperit ōstium?

HEG hic homō ad cēnam recipit sē ad mē. | ERG aperīte hāsce ambās forēs

prius̆ quam pultandō assulātim foribus exitium afferō.

HEG perlubet hunc hominem colloquī.

Ergasile. ERG Ergasilum quī vocat?

HEG respice. ERG fortūna quod tibi

nec facĭt nec faciet mē iubēs.

sed quis est? HEG respice ad mē, Hēgiō sum. ERG ōh mihi,

quantum’st hominum optumōrum optumē in

tempore advenīs.

HEG nescioquem ad portum nactus es̄ ubi cēnēs, e͜ō fastīdīs.

ERG cedo manum. HEG manum? ERG manum, inquam, cedo tuam āctūtum. HEG tenē.

ERG gaudē. HEG quid ego gaudeam? ERG quia ego imperō, age gaudē modo.

HEG pol maerōrēs mī antevortunt gaudiīs. ERG [nōlī īrāscier.]

iam | ego ex corpore exigam omnīs maculās maerōrum tibi.

gaudē audācter. HEG gaudeō, etsī nīl sciō quod gaudeam.

ERG bene facis. iubē — HEG quid iubeam? | ERG ignem ingentem fīerī.

HEG ignem ingentem? ERG ita dīcō, magnus ut sit. HEG quid? mē, volturī,

tu͜ān causā aedīs incēnsūrum cēnsēs? ERG nōlī īrāscier.

iubĕn an nōn iubēs astituī | ollās, patinās ēluī,

lāridum atque epulās fovērī foculīs in ferventibus?

alium piscēs praestinātum abīre? HEG hic vigilāns somniat.