1 (I.i)

PYR cūrāte ut splendor meō sit clupeō clārior

quam sōlis radiī esse ōlim quom sūdum est solent,

ut, ubi ūsus veniat, contrā cōnsertā manū

praestringat oculōrum aciem in aciē | hostibus.

nam ego hanc mā@chaeram mihi cōnsōlārī volō

nē lāmentētur nēve animum dēspondeat,

quia sē iam prīdem fēriātam gestitem,

quae misera gestit fartem facere ex hostibus.

sed ubi Artotrōgus hīc est? ART stat propter virum

fortem atque fortūnātum et fōrmā rēgiā;

tam bellātōrem Mārs haud ausit dīcere

neque aequiperāre suās virtūtēs ad tuās.

PYR quemne ego servāvī in campīs Curculiōniīs,

ubi Bumbomachidēs Clutomēstōridysarchidēs

erat imperātor summus, Neptūnī nepōs?

ART meminī. nempe illum dīcis cum armīs aureīs,

quoius tū legiōnēs difflāvistī spīritū,

quasi ventus folia aut pēniculus tēctōrium.

PYR istuc quidem edepol nihil est. ART nihil hercle hoc quidem est

prae͜ut alia dīcam quae tū numquam fēcerīs.

periūriōrem hōc hominem sī quis vīderit

aut glōriārum plēniōrem quam illic est,

mē sibi habētō, ego mē mancupiō@ dabō;

nisi ūnum — epitȳrum ēstur īnsānum bene.

PYR ubi tū es̄? ART eccum. edepol vel elephantō in Indiā,

quō pactō eī pugnō praefrēgistī bracchium.

PYR quid “bracchium”? ART illud dīcere voluī, “femur.”

PYR at indīligenter īceram. ART pol sī quidem

cōnixus essēs, per corium, per vīscera

perque os elephantī trānsminēret bracchium.

PYR nōlō istaec hīc nunc. ART nē hercle operae pretium quidem est

mihi tē narrāre tuās quī virtūtēs sciam.

venter creat omnīs hāsce aerumnās: auribus

perhaurienda sunt nē dentēs dentiant,

et assentandum est quicquid hic mentībitur.

PYR quid illuc quod dīcō? ART ehem, sciŏ iam quid vīs dīcere.

factum hercle est, meminī fierī. PYR quid id est? ART quicquid est.

PYR habēs — ART tabellās vīs rogāre: habeō, et stilum.

PYR facētē advortis tuom animum ad animum meum.

ART nōvisse mōrēs tuōs mē meditātē decet

cūramque adhibēre, ut praeolat mihi quod tū velīs.

PYR ecquid meministī? ART meminī centum in Ciliciā

et quīnquāgintā, centum in Scytholatrōniā,

trīgintā Sardōs, sexāgintā Macedonēs —

sunt hominēs quōs tū occīdistī ūnō diē.

PYR quanta istaec hominum summa est? ART septem mīlia.

PYR tantum esse oportet. rēctē ratiōnen tenēs.

ART at nūllōs habeō scrīptōs: sīc meminī tamen.

PYR edepol memoriā es̄ optumā. ART offae monent.

PYR dum tāle faciēs quāle adhūc, assiduō edēs,

commūnicābō semper tē mēnsā meā.

ART quid in Cappadociā, ubi tū quīngentōs simul,

nī hebēs māchaera foret, ūnō ictū occīderās?

PYR at peditastellī quia erant, sīvī vīverent.

ART quid tibi ego dī@cam, quod omnēs mortālēs sciunt,

Pyrgopolynīcem tē ūnum in terrā vīvere

virtūte et fōrmā et factīs invictissimum?

amant tēd omnēs mulierēs, neque iniūriā,

quī sīs tam pulcher; vel illae quae herī palliō

mē reprehendērunt. PYR quid eae dīxērunt tibī?

ART rogitābant: “hicine Achillēs est?” inquit mihī.

“immō eius frāter” inquam “est.” ibi illārum altera

“ergō mēcastor pulcher est” inquit mihī

“et līberālis. vidĕ caesariēs quam decet.

nē illae sunt fortūnātae quae cum istō cubant.”

PYR itane aibant tandem? ART quaen mē ambae obsecrāverint,

ut tē hodiē quasi pompam illā praeterdūcerem?

PYR nimia est miseria nimis pulchrum esse hominem. ART immō ita est.

molestae sunt: ōrant, ambiunt, exobsecrant

vidēre ut liceat, ad sēsē arcessī iubent,

ut tuō nōn liceat dare operam negōtiō.

PYR vidētur tempus esse, ut eāmus ad forum,

ut in tabellīs quōs cōnsignāvī hīc herī

latrōnēs, ībus dēnumerem stīpendium.

nam rēx Seleucus mē opere ōrāvit maximō,

ut sibi latrōnēs cōgerem et cōnscrīberem.

rēgī hunc diem mihi operam dēcrētum est dare.

ART age eāmus ergō. PYR sequiminī, satellitēs.

2 (II.i)

PAL mihi ad ēnarrandum hoc argūmentum est cōmitās,

sī ad auscultandum vestra erit benignitās;

quī autem auscultāre nōlet, exsurgat forās,

ut sīt ubi sedeat ille quī auscultāre volt.

nunc quā assēdistis causā in fēstīvō locō,

cōmoediāī quam nōs āctūrī sumus

et argūmentum et nōmen vōbīs ēloquar.

Ἀλαζών Graecē huic nōmen est cōmoediae,

id nōs Latīnē Glōriōsum dīcimus.

hoc oppidum Ephesu’st; ille est mīles meus erus,

quī hinc ad forum abiit, glōriōsus, impudēns,

stercoreus, plēnus periūrī atque adulterī.

ait sēsē ultrō omnīs mulierēs sectārier:

is dērīdiculō est, quāquā incēdit, omnibus.

itaque hīc meretrīcēs, labiīs dum ductant eum,

maiōrem partum videās valgīs sāviīs.

nam ego hau diū apud hunc servitūtem serviō;

id volo vōs scīre, quō modo ad hunc dēvēnerim

in servitūtem ab eō cui servīvī prius.

date operam, nam nunc argūmentum exōrdiar.

erat erus Athēnīs mihi adulēscēns optimus;

is amābat meretrīcem ācre Athēnīs Atticīs,

et illa illum contrā; quī est amor cultū optimus.

is pūblicē lēgātus Naupactum fuit

magnāī rēī pūblicāī grātiā.

interibi hic mīles forte Athēnās advenit,

īnsinuat sēsē ad illam amīcam mei erī

occēpit eius mātrī suppalpārier

vīnō, ōrnāmentīs opiparīsque obsōniīs,

itaque intimum ibi sē mīles apud lēnam facit.

ubi prīmum ēvēnit mīlitī huic occāsiō,

sublinit ōs illī lēnae, mātrī mulieris,

quam erus meus amābat; nam is illīus fīliam

conicit in nāvem mīles clam mātrem suam,

eamque hūc invītam mulierem in Ephesum advehit.

ubi amīcam erīlem Athēnīs āvectam sciō,

ego quantum vīvus possum mihi nāvem parō,

īnscendō, ut eam rem Naupactum ad erum nūntiem.

ubi sumus prōvectī in altum, fit quod dī volunt,

capiunt praedōnēs nāvem illam ubi vectus fuī:

prius periī quam ad erum vēnī, quō īre occēperam.

ille ‹quī› mē cēpit dat mē huic dōnō mīlitī.

hic postquam in aedīs mē ad sē dēdūxit domum,

videō illam amīcam erilem, Athēnīs quae fuit.

ubi contrā aspexit mē, oculīs mihi signum dedit,

nē sē appellārem; deinde, postquam occāsiō est,

conqueritur mēcum mulier fortūnās suās:

ait sēsē Athēnās fugere cupere ex hāc domū,

sēsē illum amāre meum erum, Athēnīs quī fuit,

neque peius quemquam ōdisse quam istum mīlitem.

ego quoniam īnspexī mulieris sententiam,

cēpī tabellās, cōnsignāvī, clanculum

dedi mercātōrī cuidam, quī ad illum dēferat

meum erum, quī Athēnīs fuerat, quī hanc amāverat,

ut is hūc venīret. is nōn sprēvit nūntium;

nam et vēnit et is in proximō hīc dēvortitur

apud suom paternum hospitem, lepidum senem;

isque illī amantī suō hospitī mōrem gerit

nōsque operā cōnsiliōque adhortātur, iuvat.

itaque ego parāvī hīc intus magnās māchinās,

quī amantīs ūnā inter sē facerem convenās.

nam ūnum conclāve, concubīnae quod dedit

mīles, quō nēmō nisi eapse īnferret pedem,

in eō conclāvī ego perfōdī parietem,

quā commeātus clam esset hinc hūc mulierī;

et sene sciente hoc fēcī: is cōnsilium dedit.

nam meus cōnservus est homō hau magnī pretī,

quem concubīnae mīles custōdem addidit.

eī nōs facētīs fabricīs et doctīs dolīs

glaucūmam ob oculōs obiciēmus eumque ita

faciēmus ut quod vīderit nē vīderit.

et mox nē errētis, haec duārum hodiē vicem

et hinc et illinc mulier feret imāginem,

atque eadem erit, vērum alia esse assimulābitur.

ita sublinētur ōs custōdī mulieris.

sed foris concrepuit hinc ā vīcīnō sene;

ipse exit: hic ille est lepidus quem dīxī senex.

3 (II.ii)

PER nī hercle diffrēgeritis tālōs posthāc quemque in tēgulīs

vīderitis aliēnum, ego vestra faciam latera lōrea.

miquidem iam arbitrī vīcīnī sunt, meae quid fīat domī,

ita per impluvium intrō spectant. nunc adeō ēdīcō omnibus:

quemque ā mīlite hōc vīderitis hominem in nostrīs tēgulīs,

extrā ūnum Palaestriōnem, hūc dēturbātōte in viam.

quod ille gallīnam aut columbam sē sectārī aut sīmiam

dīcat, disperiistis nī ūsque ad mortem male mulcāssitis.

atque adeō ut nē lēgī fraudem faciant āleāriae,

accūrātōte ut sine tālīs domī agitent convīvium.

PAL nescioquid malefactum ā nostrā hīc familiā est, quantum audiō:

ita hic senex tālōs ēlīdī iussit cōnservīs meīs;

sed mē excēpit: nihilī faciō, quid illīs faciat cēterīs.

aggrediār hominem. PER estne adversum hic quī advenit Palaestriō?

PAL quid agis, Periplectomene? PER hau multōs hominēs, sī optandum foret,

nunc vidēre et convenīre quam tē māvellem. PAL quid est?

quid tumultuās cum nostrā familiā? PER occīsī sumus.

PAL quid negōtī est? PER rēs palam est. PAL quae rēs palam est? PER dē tēgulīs

modo Nescioquis īnspectāvit vestrum familiārium

per nostrum impluvium intus apud nōs Philocōmasium atque hospitem

ōsculantīs. PAL quis homō id vīdit? PER tuos cōnservus. PAL quis is homō est?

PER nesciō, ita abripuit repente sēsē subitō. PAL suspicor

mē periisse. PER ubi abīt, conclāmō: “heus quid agis tū” inquam “in tēgulīs?”

ille mihi abiēns ita respondit “sē sectārī sīmiam.”

PAL vae mihi miserō, cui pereundum est propter nihilī bēstiam.

sed Philocōmasium hīcine etiam nunc est? PER quom exībam, hīc erat.

PAL ī sīs, iube trānsīre hūc quantum possit, sē ut videant domī

familiārēs, nisi quidem illa nōs volt, quī servī sumus,

propter amōrem suom omnīs crucibus contubernālīs darī.

PER dīxī ego istūc; nisi quid aliud vīs. PAL volō. hoc eī dīcitō:

profectō ut nē quōquam dē ingeniō dēgrediātur muliebrī

eārumque artem et disciplīnam optineat colere. PER quem ad modum?

PAL ut eum, quī hīc sē vīdit, verbīs vincat, nē is sē vīderit.

siquidem centiēns hīc vīsa sit, tamen īnfitiās eat.

ōs habet, linguam, perfidiam, malitiam atque audāciam,

cōnfīdentiam, cōnfirmitātem, fraudulentiam.

quī arguat sē, eum contrā vincat iūreiūrandō suō:

domi habet animum falsiloquom, falsificum, falsiiūrium,

domi dolōs, domi dēlēnifica facta, domi fallāciās.

nam mulier holitōrī numquam supplicat, sī qua est mala:

domi habet hortum et condīmenta ad omnīs mōrēs maleficōs.

PER ego istaec, sī erit hīc, nūntiābō. sed quid est, Palaestriō,

quod volūtās tūte tēcum in corde? PAL paulisper tacē,

dum ego mihī cōnsilia in animum convocō et dum cōnsulō

quid agam, quem dolum dolōsō contrā cōnservō parem,

quī illam hīc vīdit ōsculantem, id vīsum ut nē vīsum siet.

PER quaere: ego hinc abscesserō aps tē hūc interim. illūc sīs vidē,

quem ad modum astitit, sevērō fronte cūrāns cōgitāns.

pectus digitīs pultat, cor crēdō ēvocātūru’st forās;

ecce āvortit: nīxus laevō in femine habet laevam manum,

dexterā digitīs ratiōnen computat, feriēns femur

dexterum. ita vehementer īcit: quod agat aegrē suppetit.

concrepuit digitīs: labōrat; crēbrō commūtat status,

eccere autem capite nūtat: nōn placet quod repperit.

quicquid est, incoctum nōn exprōmet, bene coctum dabit.

ecce autem aedificat: columnam mentō suffīgit suō.

apage, nōn placet profectō mī illaec aedificātiō;

nam ōs columnātum poētae esse indaudīvī barbarō,

cui bīnī custōdēs semper tōtīs hōrīs occubant.

eugae, euschēmē hercle astitīt et dūlicē et cōmoedicē;

numquam hodiē quiescet prius quam id quod petit perfēcerit.

habet opīnor. age sī quid agis, vigilā, nē somnō studē,

nisi quidem hīc agitāre māvīs varius virgīs vigiliās.

tibi ego dīcō. an heri maduistī? heus tē alloquor, Palaestriō:

vigilā inquam, expergīscere inquam, lūcet hoc inquam. PAL audiō.

vidĕn hostīs tibi adesse tuōque tergō obsidium? cōnsule,

arripe opem auxiliumque ad hanc rem: properē hoc, nōn placidē decet.

antevenī aliquā aliquō saltū circumdūce exercitum,

cōge in obsidium perduellīs, nostrīs praesidium parā;

interclūde inimīcīs commeātum, tibi mūnī viam

quā cibātus commeātusque ad tē et legiōnēs tuās

tūtō possit pervenīre: hanc rem age, rēs subitāria est.

reperī, comminīscere, cedodum calidum cōnsilium citō,

quae hīc sunt vīsa ut vīsa nē sint, facta infecta nē sient.

magnam illic homō rem incipissit, magna mūnit moenia.

tū ūnus sī recipere hoc ad tē dīcis, cōnfīdentia est

nōs inimīcōs prōfligāre posse. PAL dīcō et recipiō

ad mē. PER et ego impetrāre dīcō id quod petis. PAL at tē Iuppiter

bene amet. PER audēn participāre mē quod commentu’s? PAL tacē,

dum in regiōnem āstūtiārum meārum tē indūcō, ut sciās

iuxtā mēcum mea cōnsilia. PER salva sūmēs indidem.

PAL erus meus elephantī coriō circumtentu’st, nōn suō,

neque habet plūs sapientiāī quam lapis. PER ego istūc sciō.

PAL nunc sīc ratiōnem incipissō, hanc īnstituam āstūtiam,

ut Philocōmasiō hanc sorōrem geminam germānam alteram

dīcam Athēnīs advēnisse cum amātōre aliquō suō,

tam similem, quam lacte lactī est; apud tē eōs hīc dēvortier

dīcam hospitiō. PER eugae eugae, lepidē, laudō commentum tuom.

PAL ut sī illīc concrīminātus sīt adversum mīlitem

meus cōnservus, eam vīdisse hīc cum aliēnō ōsculārī, eam

arguam vīdisse apud tē contrā cōnservum meum

cum suō amātōre amplexantem atque ōsculantem. PER immō optimē.

idem ego dīcam, sī ex mē exquīret mīles. PAL sed simillimās

dīcitō esse, et Philocōmasiō id praecipiendum est ut sciat,

nē titubet, sī exquīret ex eā mīles. PER nimis doctum dolum.

PER sed sī ambās vidēre in ūnō mīles conciliō volet,

quid agimus? PAL facile est: trecentae possunt causae colligī:

“nōn domi est, abiīt ambulātum, dormīt, ōrnātur, lavat,

prandet, pōtat: occupāta est, operae nōn est, nōn potest,”

quantum vīs prōlātiōnis, dum modo hunc prīmā viā

indūcāmus, vēra ut esse crēdat quae mentībitur.

PER placet ut dīcis. PAL intrō abī ergō, et sī istī est mulier, eam iubē

cito domum trānsīre, atque haec eī dīce mōnstrā praecipe,

ut teneat cōnsilia nostra, quem ad modum exōrsī sumus,

dē geminā sorōre. PER doctē tibi illam perdoctam dabō.

numquid aliud? PAL intrō ut abeās. PER abeō. PAL et quidem ego ībō domum

atque hominem investīgandō operam huic dissimulābiliter dabō,

quī fuerit cōnservus quī hodiē sit sectātus sīmiam.

nam ille nōn potuit quīn sermōne suō aliquem familiārium

participāverit dē amīcā erī, sēsē vīdisse eam

hīc in proximō ōsculantem cum aliēnō adulēscentulō.

nōvī mōrem: egomet tacēre nequeō sōlus quod sciō.

sī inveniō quī vīdit, ad eum vīneam pluteōsque agam:

rēs parāta est, vī pugnandōque hominem capere est certa rēs.

sī ita nōn reperiō, ībō odōrāns quasi canis vēnāticus,

ūsque dōnec persecūtus volpem erō vestīgiīs.

sed forēs crepuērunt nostrae, ego vōcī moderābor meae;

nam illic est Philocōmasiō custōs meus cōnservus quī it forās.

4 (II.iii)

SC nisi quidem ego hodiē ambulāvī dormiēns in tēgulīs,

certō edepol sciŏ mē vīdisse hīc proximae vīcīniae

Philocōmasium erīlem amīcam sibi malam rem quaerere.

PAL hic illam vīdit ōsculantem, quantum hunc audīvī loquī.

SC quis hic est? PAL tuos cōnservus. quid agis, Sceledre? SC tē, Palaestriō,

volup est convēnisse. PAL quid iam? aut quid negōtī est? fac sciam.

SC metuō PAL quid metuis? SC nē hercle hodiē, quantum hīc familiārium est,

maxumum in malum cruciātumque insuliāmus. PAL tū salī

sōlus, nam ego istam īnsultūram et dēsultūram nīl moror.

SC nescīs tū fortasse, apud nōs facinus quod nātum est novum.

PAL quod id est facinus? SC impudīcum. PAL tūte scias sōlī tibi,

mihi nē dixīs, scīre nōlō. SC nōn enim faciam quīn sciās.

sīmiam hodiē sum sectātus nostram in hōrum tēgulīs.

PAL edepol, Sceledre, homō sectātu’s nihilī nēquam bēstiam.

SC dī tē perdant. PAL tē istūc aequom quoniam occēpistī, ēloquī.

SC forte fortūnā per impluvium hūc dēspexī in proximum,

atque ego illī aspiciō ōsculantem Philocōmasium cum alterō

nescioquō adulēscente. PAL quod ego, Sceledre, scelus ex tē audiō?

SC profectō vīdī. PAL tūtin? SC egomet duōbus hīs oculīs meīs.

PAL abi, nōn vērisimile dīcis, neque vīdistī. SC num tibī

lippus videor? PAL medicum istūc tibi meliu’st percontārier.

vērum enim tū istam, sī tē dī ament, temere hau tollās fābulam:

tuīs nunc crūribus capitīque fraudem capitālem hinc creās.

nam tibi iam ut pereās parātum est dupliciter, nisi supprimis

tuom stultiloquium. SC quī vērō dupliciter? PAL dīcam tibi.

primumdum, sī falsō īnsimulās Philocōmasium, hōc perieris;

iterum, sī id vērum est, tū eī custōs additus ‹ēō› perieris;

SC quid fuat mē, nesciō: haec mē vīdisse ego certō sciō.

PAL pergin, īnfēlīx? SC quid tibi vīs dī@cam nisi quod vīderim?

quīn etiam nunc intus hīc in proximō est. PAL eho an nōn domī est?

SC vīse, abī intrō tūte, nam ego mī iam nīl crēdī postulō.

PAL certum est facere. SC hīc tē opperiam; eadem illī īnsidiās dabō,

quam mox horsum ad stabulum iuvenīx recipiat sē ‹ē› pābulō.

SC quid ego nunc faciam? custōdem mē illī mīles addidit:

nunc sī indicium faciō, interiī; ‹interiī› sī taceō tamen,

sī hoc palam fuerit. quid peius muliere aut audācius?

dum ego in tēgulīs sum, illaec sē‹sē ex› hospitiō edit forās;

edepol facinus fēcit audāx. hōccine sī mīles sciat,

crēdō hercle hās sustollat aedīs tōtās atque hunc in crucem.

hercle quicquid est, mussitābō potius quam inteream male;

nōn ego possum quae ipsa sēsē vēnditat tūtārier.

PAL Sceledre, Sceledre, quis homō in terrā tē alter est audācior?

quis magis dīs inimīcīs nātus quam tū atque īrātīs? SC quid est?

PAL iuben tibi oculōs effodīrī, quibus id quod nusquam est vidēs?

SC quid, nusquam? PAL nōn ego tuam empsim vītam vitiōsā nuce.

SC quid negōtī est? PAL quid negōtī sit rogās? SC cūr nōn rogem?

PAL nōn tū tibi istam praetruncārī linguam largiloquam iubēs?

SC quam ob rem iubeam? PAL Philocōmasium eccam domī, quam in proximō

vīdisse aibās tē ōsculantem atque amplexantem cum alterō.

SC mīrum est loliō victitāre tē tam vīlī trīticō.

PAL quid iam? SC quia luscītiōsu’s. PAL verberō, edepol tū quidem

caecus, nōn luscītiōsu’s. nam illa quidem eccam domī.

SC quid, domī? PAL domī hercle vērō. SC abi, lūdis mē, Palaestriō.

PAL tum mihi sunt manus inquinātae. SC quīdum? PAL quia lūdō lutō.

SC vae capitī tuō. PAL ‹tuō› istūc, Sceledre, prōmittō fore,

nisi oculōs ōrātiōnemque aliam commūtās tibi.

PAL sed fores concrepuērunt nostrae. SC at ego īlicō observō forīs;

nam nihil est quā hinc hūc trānsīre ea possit nisi rēctō ōstiō.

PAL quīn domī eccam. Nescioquae tē, Sceledre, scelera suscitant.

SC mihi ego videō, mihi ego sapiō, mihi ego crēdō plūrimum:

mē homo nēmō dēterrēbit, quīn ea in hīs sit aedibus.

hīc obsistam, nē imprūdentī hūc ea sē surrēpsit mihi.

PAL meus illic homō est, dēturbābō iam ego illum dē pugnāculīs.

vīn iam faciam, utī stultividum tē fateāre? SC age face.

PAL neque tē quicquam sapere corde neque oculīs ūtī? SC volō.

PAL nempe tu istīc ais esse erīlem concubīnam? SC atque arguō

eam mē vīdisse ōsculantem hīc intus cum aliēnō virō.

PAL scīn tū nūllum commeātum hinc esse ā nōbīs? SC sciō.

neque sōlārium neque hortum, nisi per impluvium? SC sciō.

PAL quid nunc? sī ea domī est, sī faciō, ut eam exīre hinc videās domō,

dignun es̄ verberibus multīs? SC dignus. PAL servā istās forēs,

nē tibi clam sē subterdūcat istinc atque hūc trānseat.

SC cōnsilium est ita facere. PAL pede ego iam illam hūc tibi sistam in viam.

SC agedum ergō face. volo scīre, utrum egon id quod vīdī vīderim

an illic faciat, quod factūrum dīcit, ut ea sit domī.

SC nam ego quidem meōs oculōs habeō nec rogō ūtendōs forīs.

SC sed hic illī subparasītātur semper, hic eae proximu’st,

prīmus ad cibum vocātur, prīmō pulmentum datur;

nam illic noster est fortasse circiter triennium,

neque cuiquam quam illīc in nostrā meliu’st famulō familiā.

SC sed ego hoc quod agō, id mē agere oportet, hoc observāre ōstium.

sīc obsistam. hāc quidem pol certō verba mihi numquam dabunt.

5 (II.iv)

PAL praecepta facitō ut meminerīs. PHI totiēns monēre mīrum est.

PAL at metuō ut satis sīs subdola. PHI cedo vel decem, ēdocēbō

minimē malās ut sint malae, mihi sōlae quod superfit.

PAL age nunciam īnsiste in dolōs; ego abs tē procul recēdam.

quid aīs tū, Sceledre? SC hanc rem gerō. habeō aurīs, loquere quidvīs.

PAL crēdō ego istōc exemplō tibi esse pereundum extrā portam,

dispessīs manibus, patibulum quom habēbis. SC quamnam ob rem?

PAL respice dum ad laevam: quis illaec est mulier? SC prō dī immortālēs,

eri concubīna est haec quidem. PAL mihi quoque pol ita vidētur.

age nunciam, quandō lubet SC quid agam? PAL perīre properā.

PHI ubi iste est bonus servus, quī probrī mē maxumī innocentem

falsō īnsimulāvit? PAL em tibi, hic mihi dīxit tibi quae dīxī.

PHI tūn mē vīdisse in proxumō hīc, sceleste, ais ōsculantem?

PAL ac cum aliēnō adulēscentulō dīxit. SC dīxī hercle vērō.

PHI tūn mē vīdistī? SC atque hīs quidem hercle oculīs. PHI carēbis, crēdō,

quī plūs vident quam quod vident. SC numquam hercle dēterrēbor

quīn vīderim id quod vīderim. PHI ego stulta et mōra multum,

quae cum hōc īnsānō fābuler, quem pol ego capitis perdam.

SC nōlī minitārī: sciŏ crucem futūram mihi sepulchrum;

ibi meī sunt maiōrēs sitī, patēr, avus, proavus, abavus.

nōn possunt mihi mināciīs tuīs hīsce oculī effodīrī.

SC sed paucīs verbīs tē volō, Palaestriō. obsecrō tē,

unde exīt haec? PAL unde nisi domō? SC domō? PAL mē vidĕn? SC tē videō.

SC nimis mīrum est facinus, quō modō haec hinc hūc trānsīre potuit;

nam certō neque sōlārium est apud nōs neque hortus ūllus

neque fenestra nisi clatrāta; nam certē ego tē hīc intus vīdī.

PAL pergin, sceleste, intendere hanc arguere? PHI ēcastor ergō

mī hau falsum ēvēnit somnium, quod noctū hāc somniāvī.

PAL quid somniāstī? PHI ego ēloquar. sed amābō advortite animum.

PHI hāc nocte in somnīs mea soror gemina est germāna vīsa

vēnisse Athēnīs in Ephesum cum suō amātōre quōdam;

ī ambō hospitiō hūc in proxumum mihi dēvortisse vīsī.

PAL Palaestriōnis somnium narrātur. perge porrō.

PHI ego laeta vīsa, quia soror vēnisset, propter eandem

suspīciōnem maximam sum vīsa sustinēre.

PHI nam arguere in somnīs mē meus mihi familiāris vīsu’st,

mē cum aliēnō adulēscentulō, quasi nunc tū, esse ōsculātam,

quom illa ōsculāta mea soror gemina esset suompte amīcum.

PHI id mē īnsimulātam perperam falsum esse somniāvī.

PAL satin eadem vigilantī expetunt quae in somnīs vīsa memorās?

eu hercle praesēns somnium. abī intrō et comprecāre.

narrandum ego istūc mīlitī cēnsēbō. PHI facere certum est,

neque mē quidem patiar probrī falsō impūne īnsimulātam.

SC timeō quid rērum gesserim, ita dorsus tōtus prūrit.

PAL scīn tē periisse? SC nunc quidem domi certō est. certa rēs est

nunc nostrum observāre ōstium, ubi ubi est. PAL at, Sceledre, quaesō,

ut ad id exemplum somnium quam simile somniāvit

atque ut tū suspicātus es̄ eam vīdisse ōsculantem.

SC nescioquid crēdam egomet mihī iam, ita quod vīdisse crēdō

mē id iam nōn vīdisse arbitror. PAL nē tū hercle sērō, opīnor,

resipīscēs: sī ad erum haec rēs prius praevenit perībis pulchrē.

SC nunc dēmum experior, mī ob oculōs cālīginem opstitisse.

PAL dūdum edepol plānum est id quidem, quae hīc ūsque fuerit intus.

SC nihil habeō certī quid loquar: nōn vīdī eam, etsī vīdī.

PAL nē tū edepol stultitiā tuā nōs paene perdidistī:

dum tē fidēlem facere erō voluistī, absūmptu’s paene.

sed fores vīcīnī proxumī crepuērunt. conticīscam.

6 (II.v)

PHI inde ignem in āram, ut Ephesiae Diānae laeta laudēs

grātīsque agam eīque ut Arabicō fūmificem odōre amoenē,

quom mē in locīs Neptūniīs templīsque turbulentīs

servāvit, saevīs flūctibus ubi sum afflīctāta multum.

SC Palaestriō, ō Palaestriō. PAL ō Sceledre, Sceledre, quid vīs?

SC haec mulier, quae hinc exīt modo, estne erilis concubīna

Philocōmasium, an nōn est ea? PAL hercle opīnor, ea vidētur.

sed facinus mīrum est, quō modo haec hinc hūc trānsīre potuit,

sī quidem ea est. SC an dubium tibi est eam esse hanc? PAL ea vidētur.

SC adeāmus, appellēmus. heus, quid istūc est, Philocōmasium?

quid tibi istīc in istīsce aedibus dēbētur, quid negōtī est?

quid nunc tacēs? tēcum loquōr. PAL immō edepol tūte tēcum;

nam haec nīl respondet. SC tē alloquor, vitī probrīque plēna,

quae circum vīcīnōs vagās. PHI quīcum tū fābulāre?

SC quīcum nisi tēcum? PHI quis tu homō es̄, aut mēcum quid est negōtī?

SC mē rogās? Hem quī sim? PHI quīn ego hoc rogem quod nesciam?

PAL quis ego sum igitur, sī hunc ignōrās? PHI mihi odiōsus, quisquis es̄,

et tū et hic. SC nōn nōs nōvistī? PHI neutrum. SC metuō maximē,

quid metuis? SC enim nē nōs nōsmet perdiderīmus uspiam;

nam nec tē neque mē nōvisse ait haec. PAL persectārī hīc volō,

Sceledre, nōs nostrī an aliēnī sīmus, nē dum quispiam

nōs vīcīnōrum imprūdentīs aliquis immūtāverit.

SC certē equidem noster sum. PAL et pol ego. quaeris tū, mulier, malum.

tibi ego dīcō, heus, Philocōmasium. PHI quae tē intemperiae tenent,

quī mē perperam perplexō nōmine appellēs? PAL eho,

quis igitur vocāre? PHI Diceae nōmen est. SC iniūria es̄,

falsum nōmen possidēre, Philocōmasium, postulās;

ἄδικος es̄ tū, nōn δικαία et meō erō facis iniūriam.

PHI egone? SC tūne. PHI quae heri Athēnīs Ephesum advēnī vesperī

cum meō amātōre, adulēscente Athēniēnsī? PAL dīc mihi,

quid hic tibi in Ephesō est negōtī? PHI geminam germānam meam

hīc sorōrem esse indaudīvī, eam vēnī quaesītum. SC mala es̄.

PHI immō ēcastor stulta multum, quae vōbīscum fābuler.

abeō. SC abīre nōn sinam tē. PHI mitte. SC manifēstāria es̄.

nōn omittō. PHI at iam crepābunt mihi manūs, mālae tibi,

nisi mē omittis. SC quid, malum, astās? quīn retinēs altrīnsecus?

PAL nīl moror negōtiōsum mī esse tergum. quī sciō

an ista nōn sit Philocōmasium atque alia eius similis siet?

PHI mittis mē an nōn mittis? SC immō vī atque invītam ingrātiīs,

nisi voluntāte ībis, rapiam tē domum. PHI hosticum hoc mihi

domicilium est, Athēnīs domus est atque erus ego istam domum

neque moror neque vōs quī hominēs sītis nōvī neque sciō.

SC lēge agitō: tē nusquam mittam, nisi dās firmātam fidem,

tē hūc, sī omīserō, intrō itūram. PHI vī mē cōgis, quisquis es̄.

PHI dō fidem, sī omittis, istō mē intrō itūram quō iubēs.

SC ecce omittō. PHI at ego abeō missa. SC muliebrī fēcit fidē.

PAL Sceledre, ‹ē› manibus āmīsistī praedam. tam ea est quam potis

nostra erīlis concubīna. vīn tū facere hoc strēnuē?

SC quid faciam? PAL effer mihi māchaeram hūc intus. SC quid faciēs eā?

PAL intrō rumpam rēctā in aedīs: quemque hīc intus vīderō

cum Philocōmasiō ōsculantem, eum ego obtruncābō extempulō.

SC vīsanest ea esse? PAL immō edepol plānē ea est. SC sed quō modō

dissimulābat. PAL abi, māchaeram hūc effer. SC iam faxo hīc erit.

PAL neque eques neque pedes profectō est quisquam tantā audāciā,

quī aequē faciat cōnfīdenter quicquam quam mulier facit.

ut utrubīque ōrātiōnem doctē dīvīsit suam,

ut sublinitur ōs custōdī cautō, cōnservō meō.

nimis beat quod commeātus trānstinet trāns parietem.

SC heus, Palaestriō, māchaerā nihil opu’st. PAL quid iam, aut quid est?

SC domī eccam erīlem concubīnam. PHI quid, domī? SC in lectō cubat.

PAL edepol nē tū tibi malam rem repperistī, ut praedicās.

SC quid iam? PAL quia hanc attingere ausu’s mulierem hinc ex proximō.

SC magis hercle metuō. PAL sed numquam quisquam faciet quīn soror

istaec sit gemina hūius: eam pol tū ōsculantem hīc vīderās.

SC id quidem palam est eam esse, ut dīcis; quid propius fūt,

quam ut perīrem, sī ēlocūtus essem erō? PAL ergō, sī sapis,

mussitābis: plūs oportet scīre servum quam loquī.

ego abeō ā tē, nē quid tēcum cōnsilī commisceam,

atque apud hunc erō vīcīnum; tuae mihi turbae nōn placent.

erus sī veniet, sī mē quaeret, hīc erō: hinc mē arcessitō.

7 (II.vi)

SC satin abiit ille neque erīlī negōtiō

plūs cūrat, quasi nōn servitūtem serviat?

certō illa quidem hīc nunc intus est in aedibus,

nam egomet cubantem eam modo offendī domī.

certum est nunc observātiōnī operam dare.

PER nōn hercle hīsce hominēs mē marem, sed fēminam

vīcīnī rentur esse servī mīlitis:

ita mē lūdificant. meamne hīc invītam hospitam,

quae heri hūc Athēnīs cum hospite advēnit meō,

tractātam et lūdificātam, ingenuam et līberam?

SC periī hercle, hic ad mē rēctā habet rēctam viam.

metuō, illaec mihi rēs nē malō magnō fuat,

quantum hunc audīvī facere verbōrum senem.

PER accēdam ad hominem. tūn, Sceledre, hīc, scelerum caput,

meam lūdificāvistī hospitam ante aedīs modo?

SC vīcīne, auscultā quaesō. PER ego auscultem tibi?

SC purgāre volo mē. PER tūn tēd expūrgēs mihi

quī facinus tantum tamque indignum fēcerīs?

an quia latrōcināminī, arbitrāminī

quidvīs licēre facere vōbīs, verberō?

SC licetne? PER at ita mē dī deaeque omnēs ament,

nisi mihi supplicium virgārum dē tē datur

longum diūtinumque, ā māne ad vesperum,

quod meās cōnfrēgistī imbricīs et tēgulās,

ibi dum condignam tē sectātu’s sīmiam,

quodque inde īnspectāvistī meum apud mē hospitem

amplexum amīcam, quom ōsculābātur, suam,

quodque concubīnam erīlem īnsimulāre ausus es̄

probrī pudīcam mēque summī flāgitī,

tum quod tractāvistī hospitam ante aedīs meās:

nisi mihi supplicium stimuleum dē tē datur,

dēdecoris plēniōrem erum faciam tuom,

quam magnō ventō plēnum est undārum mare.

SC ita sum coāctus, Periplectomene, ut nesciam

utrum mē postulāre prius tēcum aequiu’st

nisi sī istaec nōn est haec neque haec ista est, mihī

mē expūrigāre haec tibi vidētur aequius;

sīcut etiam nunc nesciō quid vīderim:

ita est ista huius similis nostrāī tua,

siquidem nōn eadem est. PER vīse ad mē intrō, iam sciēs.

SC licetne? PER quīn tē iubeō; et placidē nōscitā.

PER ita facere certum est. PER heus, Philocōmasium, citō

trānscurre curriculō ad nōs, ita negōtium est.

post, quandō exierit Sceledrus ā nōbīs, cito

trānscurritō ad vōs rūrsum curriculō domum.

nunc pol ego metuō nē quid īnfuscāverit.

sī hic nōn vidēbit mulierem, aperītur foris.

SC prō dī immortālēs, similiōrem mulierem

magisque eandem, ut pote quae nōn sit eadem, nōn reor

deōs facere posse. PER quid nunc? SC commeruī malum.

PER quid igitur? eanest? SC etsī ea est, nōn est ea.

PER vīdistīn istam? SC vīdī, et illam et hospitem,

complexam atque ōsculantem. PER eanest? SC nescio.

PER vīn scīre plānē? SC cupiō. PER abī intrō ad vōs domum

continuō, vidĕ sitne istaec vestra intus. SC licet,

pulchrē admonuistī. iam ego ad tē exībō forās.

PER numquam edepol hominem quemquam lūdificārier

magis facētē vīdī et magis mīrīs modīs.

PER sed eccum ēgreditur. SC Periplectomene, tē obsecrō

per deōs atque hominēs perque stultitiam meam

perque tua genua PER quid obsecrās mē? SC īnscītiae

meae et stultitiae ignōscās. nunc dēmum sciō

mē fuisse excordem, caecum, incōgitābilem.

SC nam Philocōmasium eccam intus. PER quid nunc, furcifer?

vīdistīn ambās? SC vīdī. PER erum exhibeās volō.

SC meruisse equidem mē maximum fateor malum,

et tuae fēcisse mē hospitae aiō iniūriam;

sed meam esse erīlem concubīnam cēnsuī,

cui mē custōdem erus addidit mīles meus.

SC nam ex ūnō puteō similior numquam potis

aqua aquāī sūmī quam haec est atque ista hospita.

et mē despexe ad tē per impluvium tuom

fateor. PER quid nī fateāre, egō quod vīderim?

et ibi ōsculantem meum hospitem cum istā hospitā

vīdistī? SC vīdī — cūr negem quod vīderim? —

sed Philocōmasium mē vīdisse cēnsuī.

PER ratun istīc mē hominem esse omnium minimī pretī,

sī ego mē sciente paterer vīcīnō meō

eam fierī apud mē tam īnsignītē iniūriam?

SC nunc dēmum ā mē īnsipienter factum esse arbitror,

quom rem cognōscō; at nōn malitiōsē tamen

fēcī. PER immō indignē; nam hominem servum suōs

domitōs habēre oportet oculōs et manūs

ōrātiōnemque. SC egone sī post hunc diem

muttīverō, etīam quod egomet certō sciam,

datō excruciandum mē: egomet mē dēdam tibi;

nunc hoc mī ignōsce quaesō. PER vincam animum meum,

nē malitiōsē factum id esse aps tē arbitrer.

ignōscam tibi istūc. SC at tibi dī faciant bene.

PER nē tū hercle, sī tē di ament, linguam comprimēs

posthāc, etiam illud quod sciēs nescīveris

nec vīderis quod vīderis. SC bene mē monēs,

ita facere certum est. sed satine ōrātu’s? PER abī.

SC numquid nunc aliud mē vīs? PER nē mē nōverīs.

SC dedit hic mihi verba. quam benignē grātiam

fēcit, nē īrātus esset. sciŏ quam rem gerat:

ut mīles quom extemplō ā forō adveniat domum,

domi comprehendar. ūnā hic et Palaestriō

mē habent vēnālem: sēnsī et iam dūdum sciō.

SC numquam hercle ex istā nassā ego hodiē ēscam petam;

nam iam aliquō aufugiam et mē occultābō aliquot diēs,

dum haec cōnsilēscunt turbae atque īrae lēniunt.

nam ūnī satis populō impiō meruī malī.

SC vērum tamendem quicquid est, ībō hinc domum.

PER illic hinc abscessit. sat edepol certō sciō,

occīsam saepe sapere plūs multō suem:

quoin id adimātur nē id quod vīdit vīderit.

PER nam illīus oculī atque aurēs atque opīniō

trānsfūgēre ad nōs. ūsque adhūc āctum est probē;

nimium fēstīvam mulier operam praehibuit.

redeō in senātum rursum; nam Palaestriō

domi nunc apud mē est, Sceledrus nunc autem est forīs:

frequēns senātus poterit nunc habērier.

ībō intrō, nē, dum absum, alter sortī dēfuat.

8 (III.i)

PAL cohibēte intrā līmen etiam vōs parumper, Pleusiclēs,

sinite mē prius perspectāre, nē uspiam īnsidiae sient

concilium quod habēre volumus. nam opus est nunc tūtō locō,

unde inimīcus nē quis nostrī spolia capiat cōnsilī.

nam bene cōnsultum incōnsultum est, sī id inimīcīs ūsuī est,

neque potest quīn, sī id inimīcīs ūsuī est, obsit tibī;

nam bene cōnsultum cōnsilium surripitur saepissimē,

sī minus cum cūrā aut cautēlā locus loquendī lēctus est.

quippe quī, sī rescīvēre inimīcī cōnsilium tuom,

tuōpte tibi cōnsiliō occlūdunt linguam et cōnstringunt manūs,

atque eadem quae illīs voluistī facere, illī faciunt tibī.

sed speculābor, nē quis aut hinc aut ab laevā aut dexterā

nostrō cōnsiliō vēnātor adsit cum aurītīs plagīs.

sterilis hinc prōspectus ūsque ad ultumam est plateam probē.

ēvocābō. heus Periplectomene et Pleusiclēs, prōgrediminī.

PER ecce nōs tibi oboedientēs. PAL facile est imperium in bonīs.

PAL sed volo scīre: eōdem cōnsiliō, quod intus meditātī sumus,

gerimus rem? PER magis nōn potest esse ad rem ūtibile. PAL immo ‹enim...›

PAL quid tibi, Pleusiclēs? PLEU quodne vōbīs placeat, displiceat mihi?

PAL quis homo sit magis meus quam tū es̄? PAL loquere lepidē et commodē.

PER pol ita decet hunc facere. PLEU at hoc mē facinus miserum mācerat

meumque cor corpusque cruciat. PER quid id est quod cruciat? cedo.

PLEU mē tibi istūc aetātis hominī facinora puerīlia

obicere, neque tē decōra neque tuīs virtūtibus;

ea tē expetere ex opibus summīs mei honōris grātiā

mihique amantī īre opitulātum atque ea tē facere facinora,

quae istaec aetās fugere facta magis quam sectārī solet:

eam pudet mē tibi in senectā obicere sollicitūdinem.

PAL novo modo tu homō amās, siquidem tē quicquam quod faxīs pudet;

nihil amās, umbrā es̄ amantis magis quam amātor, Pleusiclēs.

PLEU hancine aetātem exercēre meī mē amōris grātiā?

PER quid aīs tū? itane tibi ego videor oppidō Ācherunticus?

tam capulāris, tamne tibi diū videor vītam vīvere?

nam equidem hau sum annōs nātus praeter quīnquāgintā et quattuor,

clārē oculīs videō, pernīx sum pedibus, manibus mōbilis.

PAL sī albicapillus hic, vidētur neutiquam ab ingeniō senex.

inest in hōc ēmussitāta sua sibi ingenua indolēs.

PLEU pol id quidem experiōr ita esse ut praedicās, Palaestriō;

nam benignitās quidem huius oppidō adulēscentulī est.

PER immō, hospes, magis quom perīclum faciēs, magis nōscēs meam

cōmitātem ergā tē amantem. PLEU quid opus nōta nōscere?

PER ut apud tē exemplum experiundī habeās, nē quaerās forīs;

nam nisi quī ipse amāvit, aegrē amantis ingenium īnspicit:

PER et ego amōris aliquantum habeō ūmōrisque etiam in corpore,

necdum exāruī ex amoenīs rēbus et voluptāriīs.

vel cavillātor facētus vel convīva commodus

idem erō, neque ego oblocūtor alterī in convīviō:

incommoditāte abstinēre mē apud convīvās commodō

commeminī et meam ōrātiōnis iūstam partem persequī

et meam partem itidem tacēre, quom aliēna est ōrātiō;

minimē spūtātor, screātor sum, itidem minimē mūcidus:

post Ephesī sum nātus, nōn enim in Āpulīs; nōn sum Animula.

PAL ō lepidum semisenem, sī quās memorat virtūtēs habet,

atque equidem plānē ēducātum in nūtrīcātū Veneriō.

PER plūs dabō quam praedicābō ex mē venustātis tibi.

neque ego numquam aliēnum scortum subigitō in convīviō,

neque praeripiō pulpāmentum neque praevortō pōculum,

neque per vīnum umquam ex mē exoritur discidium in convīviō:

sī quis ibi est odiōsus, abeō domum, sermōnem sēgregō;

Venerem, amōrem amoenitātemque accubāns exerceō.

PAL tuī quidem edepol omnēs mōrēs ad venustātem vigent,

cedo trīs mī hominēs aurichalcō contrā cum istīs mōribus.

PLEU at quidem illūc aetātis quī sit nōn inveniēs alterum

lepidiōrem ad omnīs rēs nec quī amīcus amīcō sit magis.

PER tūte mē ut fateāre faciam esse adulēscentem mōribus,

ita apud omnīs compārēbō tibi rēs benefactīs frequēns.

opusne erit tibi advocātō trīstī, īrācundō? ecce mē;

opusne lēnī? lēniōrem dīcēs quam mūtum est mare,

liquidiusculusque erō quam ventus est favōnius.

vel hilarissimum convīvam hinc indidem exprōmam tibi,

vel prīmārium parasītum atque obsōnātōrem optimum;

tum ad saltandum nōn cinaedus malacus aequē est atque ego.

PAL quid ad illās artīs optāssis, sī optiō ēveniat tibi?

PLEU huius prō meritīs ut referrī pariter possit grātia,

tibique, quibus nunc mē esse experior summae sollicitūdinī.

at tibi tantō sūmptuī esse mihi molestum est. PER mōrus es̄.

nam in malā uxōre atque inimīcō sī quid sūmās, sūmptus est,

in bonō hospite atque amīcō quaestus est quod sūmitur

et quod in dīnīs rēbus sūmās sumptī sapientī lucrō est.

deum virtūte est tē unde hospitiō accipiam apud mē cōmiter:

es̄, bibe, animō obsequere mēcum atque onerā tē hilaritūdine.

līberae sunt aedēs, līber sum autem ego: mē volo vīvere.

nam mihi, deum virtūte dīcam, propter dīvitiās meās

licuit uxōrem dōtātam genere summō dūcere;

sed nōlō mī oblātrātrīcem in aedīs intrō mittere.

PAL cūr nōn vīs? nam prōcreāre līberōs lepidum est opus.

PER hercle vērō līberum esse tēte, id multō lepidiu’st.

PAL tu homō et alterī sapienter potis es̄ cōnsulere et tibi.

PER nam bona uxor suāve ductū est, sī sit usquam gentium

ubi ea possit invenīrī; vērum egone eam dūcam domum,

quae mihi numquam hoc dīcat “eme, mī vir, lānam, unde tibi pallium

malacum et calidum cōnficiātur tunicaeque hībernae bonae,

nē algeās hāc hieme” — hoc numquam verbum ex uxōre audiās —

vērum prius quam gallī cantent quae mē ē somnō suscitet,

dīcat “dā, mī vir, calendīs meam quī mātrem mūnerem,

dā quī faciam condimenta dā quod dem quinquātribus

praecantrīcī, coniectrīcī, hariolae atque haruspicae;

flāgitium est, sī nīl mittētur quae superciliō spicit;

tum plicātrīcem clēmenter nōn potest quīn mūnerem;

iam prīdem, quia nihil abstulerit, suscēnset ceriāria;

tum opstetrīx expostulāvit mēcum, parum missum sibi;

quid? nūtrīcī nōn missūru’s quicquam, quae vernās alit?”

haec atque huius similia alia damnā multa mulierum

mē uxōre prohibent, mihi quae huius similīs sermōnēs serat.

PAL dī tibi propitiī sunt, nam hercle sī istam semel āmīserīs

lībertātem, hau facile in eundem rursum restituēs locum.

PLEU at illa laus est, magnō in genere et in dīvitiīs maximīs

līberōs hominem ēducāre, generī monumentum et sibi.

PER quandō habeō multōs cognātōs, quid opus sit mihi līberīs?

nunc bene vīvō et fortūnātē atque ut volō atque animō ut lubet.

mea bona meā mortī cognātīs dīdam, inter eōs partiam.

i apud mē aderunt, mē cūrābunt, vīsent quid agam, ecquid velim.

prius quam lūcet adsunt, rogitant noctū ut somnum cēperim.

eōs prō līberīs habēbō, quī mihi mittunt mūnera.

sacrificant: dant inde partem mihi maiōrem quam sibi,

abdūcunt ad exta; mē ad sē ad prandium, ad cēnam vocant;

ille miserrimum sē rētur, minimum quī mīsit mihi.

illī inter sē certant dōnīs, egomet mēcum mussitō:

bona mea inhiant, mē certātim nūtrīcant et mūnerant.

PAL nimis bonā ratiōne nimiumque ad tē et tuam vītam vidēs:

et tibi sunt geminī et trigeminī, sī tē bene habēs, fīliī.

PER pol sī habuissem, satis cēpissem miseriārum ē līberīs:

continuō excruciārer animī: sī eī forte fūisset febris,

cēnsērem ēmorī; cecidissetve ēbrius aut dē equō uspiam,

metuerem nē ibi diffrēgisset crūra aut cervīcēs sibi.

PAL huic hominī dignum est dīvitiās esse et diū vītam darī,

quī et rem servat et sē bene habet suīsque amīcīs ūsuī est.

PLEU ō lepidum caput. ita mē dī deaeque ament, aequom fuit

deōs parāvisse, ūnō exemplō nē omnēs vītam vīverent;

sīcuti mercī pretium statuit quī est probus agorānomus:

quae proba est mers, pretium eī statuit, prō virtūte ut vēneat,

quae improba est, prō mercis vitiō dominum pretiō pauperet,

itidem dīvōs dispertīsse vītam hūmānam aequom fuit:

quī lepidē ingeniātus esset, vītam eī longinquam darent,

quī improbī essent et scelestī, īs adimerent animam cito.

PLEU sī hoc parāvissent, et hominēs essent minus multī malī

et minus audācter scelesta facerent facta, et posteā,

quī hominēs probī essent, esset īs annōna vīlior.

PER quī deōrum cōnsilia culpet, stultus īnscītusque sit,

quīque eōs vituperet. nunc istīs rēbus dēsistī decet.

nunc volō obsōnāre, ut, hospes, tuā tē ex virtūte et meā

meae domī accipiam benignē, lepidē et lepidīs vīctibus.

PLEU nīl mē paenitet iam quantō sūmptuī fuerim tibi;

nam hospes nūllus tam in amīcī hospitium dēvortī potest,

quīn, ubi trīduom continuom fuerit, iam odiōsus siet;

vērum ubi diēs decem continuōs sīt, ea est odiōrum Īlias:

tam etsī dominus nōn invītus patitur, servī murmurant.

PER serviendae servitūtī ego servōs īnstrūxī mihi,

hospes, nōn quī mī imperārent quibusve ego essem obnoxius:

sī illīs aegrē est mihi quod volup est, meō rēmigiō rem gerō,

tamen id quod odiō est faciendum est cum malō atque ingrātiīs.

nunc, quod occēpī, obsōnātum pergam. PLEU sī certum est tibi,

commodulum obsōnā, nē magnō sūmptū: mihi quidvīs sat est.

PER quīn tu istanc ōrātiōnem hinc veterem atque antīquam āmovēs?

prōlētāriō sermōne nunc quidem, hospes, ūtere;

nam eī solent, quandō accubuēre, ubi cēna apposita est, dīcere:

“quid opus fuit hōc ‹sumptō› sūmptū tantō nostrā grātiā?

īnsānīvistī hercle, nam idem hoc hominibus sat erat decem.”

quod eōrum causā obsōnātum est culpant et comedunt tamen.

PAL fit pol illūc ad illūc exemplum. ut doctē et perspectē sapit.

PER sed eīdem hominēs numquam dīcunt, quamquam appositum est ampliter:

“iubē illud dēmī; tolle hanc patinam; removē pernam, nīl moror;

aufer illam offam porcīnam, probus hic conger frīgidu’st,

removē, abī aufer” nēminem eōrum haec assevērāre audiās,

sed prōcellunt sē et prōcumbunt dīmidiātī, dum appetunt.

PAL bonus bene ut malōs dēscrīpsit mōrēs. PER hau centēsimam

partem dīxī atque, ōtium reī sī sit, possum exprōmere.

PAL igitur id quod agitur, ēī hīc prīmum praevortī decet.

nunc hōc animum advortite ambō. mihi opus est operā tuā,

Periplectomene; nam ego invēnī lepidam sȳcophantiam,

quī admutilētur mīles ūsque caesariātus atque utī

huic amantī ac Philocōmasiō hanc efficiāmus cōpiam,

ut hic eam abdūcāt habeatque. PER darī istanc ratiōnem volō.

PAL at ego mī ānulum darī istunc tuom volō. PER quam ad rem ūsuī est?

PAL quandō habēbō, igitur ratiōnem meārum fabricārum dabō.

PER ūtere, accipe. PAL accipe ā mē rursum ratiōnem dolī,

quam īnstituī. PLEU perpūrigātīs damus tibi ambō operam auribus.

PAL erus meus ita magnus moechus mulierum est, ut nēminem

fūisse aequē neque futūrum crēdō. PLEU crēdō ego istūc idem.

PAL isque Alexandrī praestāre praedicat fōrmam suam,

itaque omnīs sē ultrō sectārī in Ephesō memorat mulierēs.

PER edepol quī tē dē istō multī cupiunt nōn mentīrier,

sed ego ita esse ut dīcis teneō pulchrē. proin, Palaestriō,

quam potis tam verba cōnfer maximē ad compendium.

PAL ecquam tū potis reperīre fōrmā lepidā mulierem,

cui facētiārum cor pectusque sit plēnum et dolī?

PER ingenuamne an lībertīnam? PAL aequī istūc faciō, dum modo

eam dēs quae sit quaestuōsa, quae alat corpus corpore,

cuique sapiat pectus; nam cor nōn potest, quod nūlla habet.

PER lautam vīs an quae nōndum sit lauta? PAL sīc consucidam,

quam lepidissimam potis quamque adulēscentem maximē.

PER habeō eccillam meam clientam, meretrīcem adulēscentulam.

sed quid eā ūsus est? PAL ut ad tē eam iam dēdūcās domum

itaque eam hūc ōrnātam addūcās, ex mātrōnārum modō,

capite cōmptō, crīnīs vittāsque habeat, assimuletque sē

tuam esse uxōrem: ita praecipiundum est. PLEU errō quam īnsistās viam.

PAL at sciētis. sed ecqua ancilla est illī? PER est prīmē cata.

PAL eā quoque opus est. ita praecipitō mulierī atque ancillulae,

ut simulet sē tuam esse uxōrem et dēperīre hunc mīlitem,

quasique hunc ānulum faveae suae dederit, ea porrō mihi,

mīlitī ut darem, quasique ego rēī sim interpres. PER audiō;

nē mē surdum esse verberāvit, sī audēs. ego rēctē meīs

auribus ūtor ***

PAL eī dabō, ‹ā› tuā mī uxōre dīcam dēlātum et datum,

ut sēsē ad eum conciliārem; ille eiusmodī est: cupiet miser,

quī nisi adulteriō studiōsus reī nūllī aliae est improbus.

PER nōn potuit reperīre, sī ipsī Sōlī quaerendās darēs,

lepidiōrēs duās ad hanc rem quam ego. habe animum bonum.

PAL ergō accūrā, sed properē opus est. nunc tū auscultā, Pleusiclēs.

PLEU tibi sum oboediēns. PAL hoc facitō, mīles domum ubi advēnerit,

meminerīs nē Philocōmasium nōminēs. PLEU quem nōminem?

PAL diceam. PLEU nempe eandem quae dūdum cōnstitūta est. PAL pāx, abī.

PLEU meminerō. sed quid meminisse id rēfert, ‹rogō› ego tē tamen.

PAL ego enim dīcam tum quandō ūsus poscet; intereā tacē,

ut nunc etīam hic agit, actūtum partīs dēfendās tuās.

PLEU eō ego intrō igitur. PAL et praecepta sōbriē ut cūrēs face.