Prologus   Luxuria · Inopia

LUX sequere hāc mē, gnāta, ut mūnus fungāris tuom.

INOP sequor, sed fīnem fore quem dīcam nesciō.

LUX adest. em illae sunt aedēs, i intrō nunciam.

nunc, nē quis erret vestrum, paucīs in viam

dēdūcam, sī quidem operam dare prōmittitis.

nunc igitur prīmum quae ego sim et quae illaec siet,

hūc quae abiit intrō, dīcam, sī animum advortitis.

prīmum mihi Plautus nōmen luxuriae indidit;

tunc hanc mihī gnātam esse voluit inopiam.

sed ea hūc quid introierit impulsū meō

accipite et date vocīvās aurīs dum ēloquor.

adulēscēns quīdam est, qui in hīsce habitat aedibus;

is rem paternam mē adiūtrīce perdidit.

quoniam eī, quī mē aleret, nīl videō esse relicuī,

dedī eī meam gnātam, quīcum aetātem exigat.

sed dē argūmentō nē exspectētis fābulae:

senēs quī hūc venient, ī rem vōbīs aperient.

huic Graecē nomen est Thēsaurō fābulae:

Philēmō scrīpsit, Plautus vortit barbarē,

nōmen Trinummō fēcit, nunc hoc vōs rogat

ut liceat possidēre hanc nōmen fābulam.

tantum est. valēte, adeste cum silentiō.

1 (1.1)   Megaronides

MEG amīcum castīgāre ob meritam noxiam

immoene est facinus, vērum in aetāte ūtile

et condūcibile. nam ego amīcum hodiē meum

concastīgābō prō commerita noxia,

invītus, nī id mē invītet ut faciam fidēs.

nam hic nimium morbus mōrēs invāsit bonōs;

ita plērīque omnēs iam sunt intermortuī.

sed dum illī aegrōtant, interim mōrēs malī

quasi herba irrigua succrēvēre ūberrimē:

eōrum licet iam metere messem maxumam,

neque quicquam hīc nunc est vīle nisi mōrēs malī.

nimiōque hīc plūris pauciōrum grātiam

faciunt pars hominum quam id quod prōsint plūribus.

ita vincunt illud condūcibile grātiae,

quae in rēbus multīs obstant odiōsaeque sunt

remoramque faciunt reī prīvātae et pūblicae.

2 (1.2)   Callicles · Megaronides

CALL larem corōnā nostrum decorārī volō.

uxor, venerāre ut nōbīs haec habitātiō

bona fausta fēlīx fortūnātaque evenat

tēque ut quam prīmum possim videam ēmortuam.

MEG hic ille est, senectā aetāte quī factu’st puer,

quī admīsit in sē culpam castīgābilem.

aggrediar hominem. CALL quoia hīc vōx prope mē sonat?

MEG tuī benevolentis, si ita es̄ ut ego tē volō,

sīn aliter es̄, inimīcī atque īrātī tibi.

CALL ō amīce, salvē, atque aequālis. ut valēs,

Megarōnidēs? MEG et tū edepol salvē, Calliclēs.

CALL valēn? valuistīn? MEG valeō, et valuī rēctius.

CALL quid agit tua uxor? ut valet? MEG plūs quam ego volō.

CALL bene hercle est illam tibi valēre et vīvere.

MEG crēdō hercle tē gaudēre, sī quid mihi malī est.

CALL omnibus amīcīs quod mihi est cupiō esse idem.

MEG eho tū, tua uxor quid agit? CALL immortālis est,

vīvit vīctūraque est. MEG bene hercle nūntiās,

deōsque ōrō ut vītae tuae superstes suppetat.

CALL dum quidem hercle tēcum nūpta sit, sānē velim.

MEG vīn commūtēmus, tuam ego dūcam et tū meam?

faxō hau tantillum dederīs verbōrum mihi.

CALL namque enim tū, crēdō, mē imprūdentem obrēpseris.

MEG nē tū hercle faxō hau nesciās quam rem ēgerīs.

CALL habeās ut nānctu’s: nōta mala rēs optuma est.

nam ego nunc sī ignōtam capiam, quid agam nesciam.

MEG edepol proinde ut diū vīvitur, bene vīvitur.

sed hoc animum advorte atque aufer rīdiculāria;

nam ego dēditā operā hūc ad tē veniō. CALL quid venīs?

MEG malīs tē ut verbīs multīs multum obiūrigem.

CALL mēn? MEG numquis est hīc alius praeter mē atque tē?

CALL nēmō est. MEG quid tū igitur rogitās, tēne@ obiūrigem?

nisi tū mē mihimet cēnsēs dictūrum male.

nam sī in tē aegrōtant artēs antīquae tuae,

sīn immūtāre vīs ingenium mōribus

aut sī dēmūtant mōrēs ingenium tuom

neque eōs antīquōs servās, ast captās novōs

omnibus amīcīs morbum tū incutiēs gravem,

ut tē vidēre audīreque aegrōtī sient.

CALL quī in mentem vēnit tibi istaec dicta dīcere?

MEG quia omnīs bonōs bonāsque accūrāre addecet,

suspīciōnem et culpam ut ab sē sēgregent.

CALL nōn potest utrumque fierī. MEG quāpropter? CALL rogās?

nē admittam culpam, ego meō sum prōmus pectorī:

suspīciō est in pectore aliēnō sita.

nam nunc ego sī tē surrupuisse suspicer

Iovī corōnam dē capite ex Capitōliō,

quī in columine astat summō: sī id nōn fēceris

atque id tamen mihi lubeat suspicārier,

quī tū id prohibēre mē potēs nē suspicer?

sed istūc negōtī cupiō scīre quid siet.

MEG habēn tū amīcum aut familiārem quempiam,

quoi pectus sapiat? CALL edepol hau dīcam dolō:

sunt quōs sciō esse amīcōs, sunt quōs suspicor,

sunt quōrum ingenia atque animōs nequeō nōscere,

ad amīcī partem an ad inimīcī pervenant;

sed tu ex amīcīs mī es̄ certīs certissimus.

sī quid scīs mē fēcisse īnscītē aut improbē,

sī id nōn mē accūsās, tūte ipse obiūrgandus es̄.

MEG sciō ĕt, sī aliā hūc causā ad tē advēnī, aequom postulās.

CALL exspectō sī quid dīcās. MEG prīmumdum omnium,

male dictitātur tibi volgō in sermōnibus:

turpilucricupidum tē vocant cīvēs tuī;

tum autem sunt aliī, quī tē volturium vocant:

hostīsne an cīvīs comedis, parvī pendere.

haec cum audiō in tē dīcier crucior miser.

CALL est atque nōn est mī in manū, Megarōnidēs:

quīn dīcant, nōn est; meritō ut nē dīcant, id est.

MEG fuitne hic tibi amīcus Charmidēs? CALL est et fuit.

id ita esse ut crēdās, rem tibi auctōrem dabō.

nam postquam hic eius rem cōnfrēgit fīlius

videtque ipse ad paupertātem prōtractum esse sē

suamque fīliam esse adultam virginem,

simul eius mātrem suamque uxōrem mortuam,

quoniam hinc itūru’st ipsus in Seleuciam,

mihi commendāvit virginem gnātam suam

et rem suam omnem et illum corruptum fīlium.

haec, sī mi inimīcus esset, crēdō hau crēderet.

MEG quid tū, adulēscentem, quem esse corruptum vidēs,

quī tuae mandātus est fidē et fīdūciae,

quīn eum restituis, quīn ad frūgem corrigis?

eī reī operam dare tē fuerat aliquantō aequius,

sī quī probiōrem facere possēs, nōn utī

in eandem tūte accēderēs īnfāmiam

malumque ut eius cum tuō miscērēs malō.

CALL quid fēcī? MEG quod homō nēquam. CALL nōn istūc meum est.

MEG ēmistīn dē adulēscente hās aedīs (quid tacēs?)

ubi nunc tūte habitās? CALL ēmī atque argentum dedī,

minās quadrāgintā, adulēscentī ipsī in manum.

MEG dedistīn argentum? CALL factum, neque factī piget.

MEG edepol fidē adulēscentem mandātum malae.

dedistīnē hōc factō eī gladium, quī sē occīderet?

quid secus est aut quid interest dare tē in manūs

argentum amantī hominī adulēscentī, animī impotī,

quī exaedificāret suam incohātam ignāviam?

CALL nōn ego illī argentum redderem? MEG nōn redderēs,

neque dē illō quicquam neque emerēs neque venderēs,

nec quī dēterior esset facerēs cōpiam.

inconciliāstīn eum quī mandātu’st tibī,

ille quī mandāvit, eum exturbāstī ex aedibus?

edepol mandātum pulchrē et cūrātum probē;

crēde huic tūtēlam: suam melius rem gesserit.

CALL subigis maledictīs mē tuīs, Megarōnidēs,

novō modō adeō, ut quod meae concrēditum est

taciturnitātī clam, fidē et fīdūciae,

nē ēnūntiārem quoiquam neu facerem palam,

ut mihi necesse sit iam id tibi concrēdere.

MEG mihi quod crēdiderīs sūmēs ubi posīverīs.

CALL circumspicedum tē, nē quis adsit arbiter

nōbīs, et quaesō identidem circumspice.

MEG auscultō sī quid dīcās. CALL sī taceās, loquar.

quoniam hinc est prōfectūrus peregrē Charmidēs,

thēsaurum dēmōnstrāvit mihi in hīsce aedibus,

hīc in conclāvī quōdam sed circumspice.

MEG nēmō est. CALL nummōrum Philippēum ad tria mīlia.

id sōlus sōlum per amīcitiam et per fidem

flēns mē obsecrāvit suō nē gnātō crēderem

neu quoiquam unde ad eum id posset permānāscere.

nunc sī ille hūc salvos revenit, reddam suom sibi;

sī quid eō fuerit, certē illīus fīliae,

quae mihi mandāta est, habeō dōtem unde dem,

ut eam in sē dignam condiciōnem collocem.

MEG prō dī immortālēs, verbīs paucīs quam citō

alium fēcistī mē, alius ad tē vēneram.

sed ut occēpistī, perge porrō prōloquī.

CALL quid tibi ego dīcam, quī illius sapientiam

et meam fidēlitātem et cēlāta omnia

paene ille ignāvōs funditus pessum dedit.

MEG quīdum? CALL quia, rūrī dum sum ego ūnōs sex diēs,

mē absente atque īnsciente, incōnsultū meō,

aedīs vēnālīs hāsce īnscrīpsit litterīs.

MEG adēsurīvit magis, inhiāvit ācrius

lupus, observāvit dum dormītārent canēs:

gregem ūnivorsum voluit tōtum āvortere.

CALL fēcisset edepol, nī haec praesēnsisset canēs.

sed nunc rogāre egō vicissim tē volō:

quid fuit officium meum mē facere? fac sciam;

utrum indicāre mē eī thēsaurum aequom fuit,

advorsum quam eius mē obsecrāvisset pater,

an ego alium dominum paterer fierī hīsce aedibus?

quī ēmisset, eius essetne ea pecūnia?

ēmī egomet potius aedīs, argentum dedī

thēsaurī causā, ut salvom amīcō trāderem.

neque adeō hāsce ēmī mihi nec ūsūrae meae:

illī redēmī rursum, ā mē argentum dedī.

haec sunt: sī rēctē seu pervorsē facta sunt,

ego mē fēcisse cōnfiteor, Megarōnidēs.

em mea malefacta, em meam avāritiam tibī;

hāsce mihi propter rēs malās fāmās ferunt.

MEG παῦσαι, vīcistī castīgātōrem tuom:

occlustī linguam, nihil est quod respondeam.

CALL nunc ego tē quaesō ut mē operā et cōnsiliō iuvēs

commūnicēsque hanc mēcum meam prōvinciam.

MEG polliceor operam. CALL ergō ubi eris paulō post? MEG domī.

CALL numquid vīs? MEG cūrēs tuam fidem. CALL fit sēdulō.

MEG sed quid aīs? CALL quid vīs? MEG ubi nunc adulēscēns habet?

CALL postīculum hoc recēpit, cum aedīs vēndidit.

MEG istūc volēbam scīre. ī sānē nunciam.

sed quid aīs? quid nunc virgō? nempe apud tē est? CALL ita est,

iuxtāque eam cūrō cum meā. MEG rēctē facis.

CALL numquid, prius quam abeō, mē rogātūru’s? MEG valē.

nihil est profectō stultius neque stolidius

neque mendāciloquius neque argūtum magis,

neque cōnfīdentiloquius neque periurius,

quam urbānī assiduī cīvēs, quōs scurrās vocant.

atque egomet mē adeō cum illīs ūnā ibidem trahō,

quī illōrum verbīs falsīs acceptor fuī,

quī omnia sē simulant scīre neque quicquam sciunt.

quod quisque in animō habēt aut habitūru’st sciunt,

sciunt id quod in aurem rēx rēgīnae dīxerit,

sciunt quod Iūnō fābulāta est cum Iove;

quae neque futūra neque sunt, tamen illī sciunt.

falsōn an vērō laudent, culpent quem velint,

nōn floccī faciunt, dum illud quod libeat sciant.

omnēs mortālēs hunc aiēbant Calliclem

indignum cīvitāte hāc esse et vīvere,

bonīs quī hunc adulēscentem ēvortisset suīs.

ego dē eōrum verbīs fāmigerātōrum īnsciēns

prōsiluī amīcum castīgātum innoxium.

quod sī exquīrātur ūsque ab stirpe auctōritās,

unde quidque audītum dīcant, nisi id appāreat,

fāmigerātōrī rēs sit cum damnō et malō,

hoc ita sī fīat, pūblicō fīat bonō,

paucī sint faxim quī sciant quod nesciunt,

occlūsiōremque habeant stultiloquentiam.

3 (2.1)   Lysiteles

LYS multās rēs simītū in meō corde vorsō,

multum in cōgitandō dolōrem indipīscor:

egomet mē coquō et mācerō et dēfetīgō,

magister mihi exercitōr animus nunc est.

sed hoc nōn liquet neque satis cōgitātum est,

utram potius hārum mihi artem expetessam,

utram aetātī agundae arbitrer firmiōrem:

amōrīne me an reī obsequī potius pār sit,

utrā in parte plūs sit voluptātis vītae

ad aetātem agundam.

dē hāc rē mihī satis hau liquet; nisi hoc sīc faciam, opīnor,

ut utramque rem simul exputem, iūdex sim reusque ad eam rem.

ita faciam, ita placet; omnium prīmum

Amōris artīs ēloquar quem ad modum expediant.

numquam amor quemquam nisi cupidum hominem

postulat sē in plāgās cōnicere:

eōs cupit, eōs cōnsectātur;

subdolē ab rē cōnsulit,

blandiloquentulus, harpagŏ, mendāx,

cuppēs, avārus, ēlegāns, dēspoliātor,

latebricolārum hominum corruptor,

blandus inops cēlātum indāgātor.

nam qui amat quod amat cum extemplō

sāviĭs sagittātīs perculsu’st,

īlicō rēs forās lābitur, līquitur.

“dā mihi hoc, mel meum, sī mē amās, sī audēs.”

ibi ille cucūlus: “ocelle mī, fīat:

et istūc et sī amplius vīs darī, dabitur.”

ibi illa pendentem ferit: iam amplius ōrat;

nōn satis id est malī, nī amplius sīt etiam,

quod ebibit, quod comēst, quod facit sūmptī.

nox datur: dūcitur familia tōta,

vestiplica, ūnctor, aurī custōs, flābelliferae, sandaligerulae,

cantrīcēs, cistellātrīcēs, nūntiī, renūntiī,

raptōrēs pānis et penī;

fīt ipse, dum illīs cōmis est, inops amātor.

haec ego cum agō cum meō animō et recolō,

ubi qui eget, quam preti sit parvī:

apage tē, amor, nōn places nīl tē ūtor;

quamquam illud est dulce, esse et bibere,

Amōr amāra dat tamen, satis quod aegrē sit:

fugit forum, fugitat suōs cognātōs,

fugat ipsus sē ab suō contūtū,

neque eum sibi amīcum volunt dīcī.

mīlle modīs, amor, ignōrandu’s,

procul abhibendu’s atque abstandu’s,

nam quī in amōrem praecipitāvit,

peius perit quasi saxō saliat:

apage tē, amor, tuās rēs tibi habētō,

amor, mihi amīcus nē fuās umquam;

sunt tamen quōs miserōs maleque habeās,

quōs tibi obnoxios fēcistī.

certum est ad frūgem applicāre animum,

quamquam ibi labos grandis capitur.

boni sibi haec expetunt, rem, fidem, honōrem,

glōriam et grātiam: hoc probis pretium est.

eō mihi magis libet cum probis potius

quam cum improbis vīvere vānidicīs.

4 (2.2)   Philto · Lysiteles

PH quō illic homŏ foras sē penetrāvīt ex

aedibus? LYS pater, adsum, impera quidvīs,

neque tibi erō in mora neque latebrōsē

mē abs tuō cōnspectū occultābō.

PH fēceris pār tuīs cēterīs factīs,

patrem tuom sī percōlēs per pietātem.

nōlō egō cum improbīs tē virīs, gnāte mī,

neque in viā, neque in forō

necullum sermōnem exsequī

nōvī ego hoc saeculum mōribus quibus siet:

malus bonum malum esse volt, ut sit suī similis;

turbant, miscent mōrēs malī:

rapāx avārus invidus

sacrum profānum, pūblicum

prīvātum habent, hiulca gēns.

haec ego doleō, haec

sunt quae mēd excruciant, haec diēs

noctēsque tibī cantō ut caveās.

quod manu nōn queunt tangere tantum

fās habent quō manus abstineant,

cētera: rape trahe, fuge late, lacrumās

haec mihi cum videō ēliciunt,

quia ego ad hoc genus hominum dūrāvī.

quīn prius mē ad plūrīs penetrāvī?

nam hī mōrēs maiōrum laudant,

eōsdem lūtitant quōs collaudant.

hīsce ego dē artibus grātiam faciō,

nē colas nēve imbuas ingenium.

meō modō et mōribus vīvitō antīquīs,

quae ego tibi praecipiō, ea facitō.

nihil ego istōs moror faeceos mōrēs, turbidos, quibus boni dēdecorant sē.

haec tibi sī mea imperia capessēs, multa bona in pectore cōnsīdent.

LYS semper ego ūsque ad hanc aetātem ab ineunte adulēscentiā

tuīs servīvī servitūtem imperiīs, praeceptīs, pater.

prō ingeniō ego mē līberum esse ratus sum, prō imperiō tuō

meum animum tibi servitūtem servīre aequom cēnsuī.

PH qui homŏ cum animō inde ab ineunte aetāte dēpugnat suō,

utrum itane esse māvelīt ut eum animus aequom cēnseat,

an ita potius ut parentēs eum esse et cognātī velint:

sī animus hominem pepulit, āctum est: animō servit, nōn sibi;

sī ipse animum pepulit, dum vīvit victor victōrum cluet.

tū sī animum vīcistī potius quam animus tē, est quod gaudeās.

nimiō satiu’st, ut opu’st tēd ita esse, quam ut animō libet:

quī animum vincunt, quam quōs animus, semper probiōrēs cluent.

LYS istaec ego mī semper habuī aetātī integumentum meae;

nē penetrārem mē usquam ubi esset damnī conciliābulum

neu noctū īrem obambulātum neu suom adimerem alterī

neu tibi aegritūdinem, pater, parerem, parsī sēdulō:

sarta tēcta tua praecepta ūsque habuī meā modestiā.

PH quid exprobrās? bene quod fēcistī tibi fēcistī, nōn mihi;

mihi quidem aetās ācta est fermē: tuā istūc rēfert maxumē.

is probus est quem paenitet quam probus sit et frūgī bonae;

quī ipsus sibi satis placet, nec probus est nec frūgī bonae:

quī ipsus sē contemnit, in eō est indolēs industriae.

benefacta bene factīs aliīs pertegitō, nē perpluant.

LYS ob eam rem haec, pater, autumāvī, quia rēs quaedam est quam volō

ego mē abs tē exōrāre. PH quid id est? dare iam veniam gestiō.

LYS adulēscentī huic genere summō, amīcō atque aequālī meō,

minus quī cautē et cōgitātē suam rem tractāvit, pater,

bene volō ego illī facere, sī tū nōn nevīs. PH nempe dē tuō?

LYS dē meō: nam quod tuom est meum est, omne meum est autem tuom.

PH quid is? egetne? LYS egēt. PH habuitne rem? LYS habuit. PH qui eam perdidit?

pūblicīsne affīnis fuit an maritumīs negōtiīs?

mercātūrāne, an vēnālīs habuit ubi rem perdidit?

LYS nihil istōrum. PH quid igitur? LYS per cōmitātem edepol, pater;

praetereā aliquantum animī causā in dēliciīs disperdidit.

PH edepol hominem praemandātum fermē familiāriter,

quī quidem nusquam per virtūtem rem cōnfrēgit, atque eget;

nīl moror eum tibi esse amīcum cum eius modī virtūtibus.

LYS quia sine omnī malitiā est, tolerāre eius egestātem volō.

PH dē mendīcō male merētur quī eī dat quod edit aut bibat;

nam et illud quod dat perdit et illī prōdit vītam ad miseriam.

nōn eō haec dīcō, quīn quae tū vīs ego velim et faciam libēns:

sed ego hoc verbum cum illī quoidam dīcō, praemōnstrō tibi,

ut ita tē aliōrum miserēscat, nē tīs aliōs misereat.

LYS dēserere illum et dēiuvāre in rēbus advorsīs pudet.

PH pol pudēre quam pigēre praestat, totidem litterīs.

LYS edepol, deum virtūte dīcam, pater, et maiōrum et tuā

multa bona bene parta habēmus, bene sī amīcō fēcerīs

nē pigeat fēcisse, ut potius pudeat sī nōn fēcerīs.

PH dē magnīs dīvitiīs sī quid dēmās, plūs fit an minus?

LYS minus, pater; sed cīvī immūnī scīn quid cantārī solet?

“quod habēs ne habeās et illūc quod nōn habēs habeās, malum,

quandoquidem nec tibi bene esse pote patī neque alterī.”

PH sciō equidem istūc ita solēre fierī; vērum, gnāte mī,

is est immūnis, quoi nihil est quī mūnus fungātur suom.

LYS deum virtūte habēmus et quī nōsmet ūtāmur, pater,

et aliīs quī cōmitātī sīmus benevolentibus.

PH nōn edepol tibi pernegāre possum quicquam quod velīs.

quoius egestātem tolerāre vīs? loquere audācter patrī.

LYS Lesbonīcō huic adulēscentī, Charmidēī fīliō,

quī illīc habitat. PH quīn comēdit quod fuit, quod nōn fuit?

LYS nē opprobrā, pater; multa ēveniunt hominī quae volt, quae nevolt.

PH mentīre edepol, gnāte, atque id nunc facis hau cōnsuētūdine.

nam sapiēns quidem pol ipsus fingit fortūnam sibi:

eō nōn multa quae nevolt ēveniunt, nisi fictor malu’st.

LYS multā illī operā opu’st fictūrae, quī sē fictōrem probum

vītae agundae esse expetit: sed hic admodum adulēscentulu’st.

PH nōn aetāte, vērum ingeniō apīscitur sapientia;

sapientī aetās condīmentum, sapiēns aetātī cibu’st.

agedum ēloquere, quid dare illī nunc vīs? LYS nīl quicquam, pater;

tū modo nē mē prohibeās accipere, sī quid det mihi.

PH an eō egestātem eī tolerābis, sī quid ab illō accēperis?

LYS eō, pater. PH pol ego istam volŏ mē ratiōnem ēdoceās. LYS licet.

scīn tū illum quō genere nātus sit? PH sciō, apprīmē probō.

LYS soror illī est adulta virgō grandis: eam cupiō, pater,

dūcere uxōrem sine dōte. PH Sine dōte uxōrem? LYS ita;

tuā rē salvā hōc pactō ab illō summam inībis grātiam,

neque commodius ūllō pactō eī poteris auxiliārier.

PH egone indōtātam tē uxōrem ut patiar? LYS patiundum est, pater;

et eō pactō addideris nostrae lepidam fāmam familiae.

PH multa ego possum docta dicta et quamvīs fācundē loquī,

historiam veterem atque antīquam haec mea senectūs sustinet;

vērum ego quandō tē et amīcitiam et grātiam in nostram domum

videō allicere, etsī advorsātus tibi fuī, istāc iūdicō:

tibi permittō; posce, dūce. LYS dī tē servāssint mihi.

sed adde ad istam grātiam ūnum. PH quid id est autem ūnum? LYS ēloquar.

tūte ad eum adeās, tūte conciliēs, tūte poscās. PH eccere.

LYS nimiō citius trānsigēs: firmum omne erit quod tū ēgerīs.

gravius tuom erit ūnum verbum ad eam rem quam centum mea.

PH ecce autem in benignitāte hoc repperī, negōtium.

dabitur opera. LYS Lepidus vīvis. haec sunt aedēs, hīc habet;

Lesbonīcō est nōmen. age, rem cūrā. ego tē opperiam domī.

5 (2.3)   Philto

PH nōn optuma haec sunt, neque ut ego aequom cēnseō;

vērum meliōra sunt quam quae dēterrima.

sed hoc ūnum cōnsōlātur mē atque animum meum,

quia quī nihil aliud nisi quod sibi sōlī placet

cōnsulit advorsum fīlium, nūgās agit:

miser ex animō fit, factius nihilō facit.

suae senectūtī is ācriōrem hiemem parat,

cum illam importūnam tempestātem conciet.

sed aperiuntur aedēs quō ībam: commodum

ipse exit Lesbonīcus cum servō forās.

6 (2.4)   Lesbonicus · Stasimus · Philto · Sycophanta

LES minus quīndecim diēs sunt, cum prō hīsce aedibus

minās quadrāgintā accēpistī ā Callicle.

estne hoc quod dīcō, Stasime? STA cum cōnsīderō,

meminisse videor fierī. LES quid factum est eō?

STA comessum, expōtum; exunctum: ēlōtum in balineīs,

piscātor, pistor apstulit, laniī, coquī,

holitōrēs, myropōlae, aucupēs: cōnfit citō;

nōn hercle minus dīvorsē distrahitur citō,

quam sī tū obiciās formīcīs papāverem.

LES minus hercle in istīs rēbus sūmptum est sex minīs.

STA quid quod dedistī scortīs? LES ibidem ūnā trahō.

STA quod ego dēfrūdāvī? LES em, istaec ratiō maxuma est.

STA nōn tibi illud appārēre, sī sūmās, potest;

nisi tū immortāle rēre esse argentum tibi.

PH sērō atque stultē, prius quod cautum oportuit,

postquam comēdit rem, post ratiōnem putat.

LES nēquāquam argentī ratiō compāret tamen.

STA ratiō quidem hercle appāret: argentum οἴχεται.

minās quadrāgintā accēpistī ā Callicle,

et ille aedīs mancipiō abs tē accēpit? LES admodum.

PH pol opīnō affīnis noster aedīs vēndidit;

pater cum peregrē veniet, in portā est locus,

nisi forte in ventrem fīliō corrēpserit.

STA tarpēzītae mīlle drachumārum Olympicō,

quās dē ratiōne dehibuīstī, redditae?

LES nempe quās spopondī. STA immō “quās dēpendī” inquitō

quā spōnsiōne pronuper tū exāctus es̄

prō illō adulēscente, quem tū esse aibās dīvitem.

LES factum. SYC ut quidem illud perierit. LES factum id quoque est.

nam nunc eum vīdī miserum et mē eius miseritum est.

STA miseret tē aliōrum, tuī nec miseret nec pudet.

PH tempu’st adeundī. LES estne hic Philtō quī advenit?

is hercle est ipsus. STA edepol ne ego istum velim

meum fierī servom cum suō pecūliō.

PH erum atque servom plūrimum Philtō iubet

salvēre, Lesbonīcum et Stasimum. LES dī duint

tibi, Philtō, quaecumque optēs. quid agit fīlius?

PH bene volt tibi. LES edepol mūtuom mēcum facit.

STA nēquam illud verbum est “bene volt,” nisi quī bene facit.

ego quoque volō esse līber: nēquīquam volō;

hic postulet frūgī esse: nūgās postulet.

PH meus gnātus mē ad tē mīsit, inter tē atque nōs

affīnitātem ut conciliārem et grātiam.

tuam volt sorōrem dūcere uxōrem; et mihi

sententia eadem est et volō. LES hau nōscō tuom:

bonīs tuīs rēbus meās rēs irrīdēs malās.

PH homŏ ego sum, homŏ es̄ tū: ita mē amābit Iuppiter,

neque tē dērīsum adveniō neque dignum putō.

vērum hoc quod dīxī: meus mē ōrāvit fīlius,

ut tuam sorōrem poscerem uxōrem sibi.

LES meārum mē rērum nōvisse aequom est ōrdinem.

cum vestrā nostra nōn est aequa factiō.

affīnitātem vōbīs aliam quaerite.

STA satin tū es̄ sānus mentis aut animī tuī,

quī condiciōnem hanc repudiēs? nam illum tibi

ferentārium esse amīcum inventum intellegō.

LES abin hinc diērectē? STA sī hercle īre occipiam, votēs.

LES nisi quid mē aliud vīs, Philtō, respondī tibi.

PH benigniōrem, Lesbonīce, tē mihi,

quam nunc experior esse, cōnfīdō fore;

nam et stultē facere et stultē fābulārier,

utrumque, Lesbonīce, in aetāte hau bonum est.

STA vērum hercle hic dīcit. LES oculum ego effodiam tibi,

sī verbum addideris. STA hercle quī dīcam tamen;

nam sī sīc nōn licēbit, luscus dīxerō.

PH ita tū nunc dīcis, nōn esse aequiperābilīs

vestrās cum nostrīs factiōnēs atque opēs?

LES dīcō. PH quid? nunc sī in aedem ad cēnam vēneris

atque ibi opulentus tibi pār forte obvēnerit

(apposita cēna sit, populārem quam vocant),

sī illī congestae sint epulae ā cluentibus:

sī quid tibi placeat quod illī congestum siet,

edisne an incēnātus cum opulentō accubēs?

LES edim, nisi sī ille votet. STA at pol ego etsī votet

edim, atque ambābus mālīs explētīs vorem,

et quod illī placeat praeripiam potissimum,

neque illī concēdam quicquam dē vītā meā.

verēcundārī nēminem apud mēnsam decet,

nam ibi dē dīvīnīs atque hūmānīs cernitur.

PH rem fābulāre. STA nōn tibī dīcam dolō:

dēcēdam ego illī dē viā, dē sēmitā,

dē honōre populī; vērum quod ad ventrem attinet,

nōn hercle hoc longē, nisi mē pugnīs vīcerit.

cēna hāc annōnā est sine sacrīs hērēditās.

PH semper tū hoc facitō, Lesbonīce, cōgitēs,

id optumum esse, tūte utī sīs optumus;

sī id nequeās, saltem ut optumīs sīs proximus.

nunc condiciōnem hanc, quam ego ferō et quam abs tē petō,

dare atque accipere, Lesbonīce, tē volō.

dī dīvitēs sunt, deōs decent opulentiae

et factiōnēs, vērum nōs homunculī,

satillum animāī quī cum extemplō ēmīsimus,

aequō mendīcus atque ille opulentissimus

cēnsētur cēnsū ad Ācheruntem mortuos

STA mīrum quīn tū illō tēcum dīvitiās ferās.

ubi mortuos sīs, ita sīs ut nōmen cluet.

PH nunc ut sciās hīc factiōnēs atque opēs

nōn esse neque nōs tuam neglegere grātiam,

sine dōte poscō tuam sorōrem fīliō.

quae rēs bene vortat habeōn pactam? quid tacēs?

STA prō dī immortālēs, condiciōnem quoius modī.

PH quīn fābulāre “dī bene vortant, spondeō”?

STA ēheu ubi ūsus nīl erat dictō, spondeō

dīcēbat; nunc hic, cum opus est, nōn quit dīcere.

LES cum affīnitāte vestrā mē arbitrāminī

dignum, habeō vōbīs, Philtō, magnam grātiam.

sed sī haec rēs graviter cecidit stultitiā meā,

Philtō, est ager sub urbe hīc nōbīs: eum dabō

dōtem sorōrī; nam is dē dīvitiīs meīs

sōlus superfit praeter vītam relicuos

PH profectō dōtem nīl moror. LES certum est dare.

STA nostramne, ere, vīs nūtrīcem, quae nōs ēducat,

abaliēnāre ā nōbīs? cave sīs fēcerīs.

quid edēmus nōsmet posteā? LES etiam tū tacēs?

tibi ego ratiōnem reddam? STA plānē periimus,

nisi quid ego comminīscor. Philtō, tē volō.

PH sī quid vīs, Stasime. STA hūc concēde aliquantum. PH licet.

STA Arcānō tibi ego hoc dīcō, nē ille ex tē sciat

nēve alius quisquam. PH crēde audācter quidlubet.

STA per deōs atque hominēs dīcō, nē tū illunc agrum

tuom sīrīs umquam fierī neque gnātī tuī.

eī reī argūmenta dicam. PH audīre edepol libet.

STA Prīmum omnium ōlim terra cum prōscinditur,

in quīntō quōque sulcō moriuntur bovēs.

PH apage, Ācheruntis ōstium in nostrō est agrō.

STA tum vīnum prius quam coctum est pendet pūtidum.

LES cōnsuādet hominī, crēdō. etsī scelestus est,

at mī īnfidēlis nōn est. STA audī cētera.

postid, frūmentī cum alibī messis maxuma est,

tribus tantīs illī minus redit quam obsēverīs.

PH em istīc oportet obserī mōrēs malōs,

sī in obserendō possint interfīerī.

STA neque umquam quisquam est, quoius illic ager fuit,

quīn pessumē eī rēs vorterit: quōrum fuit,

aliī exsulātum abiērunt, aliī ēmortuī,

aliī sē suspendēre. em nunc hic quoius est,

ut ad incitās redāctu’st. PH apage ā mē istum agrum.

STA magis apage dīcās, sī omnia ex mē audīverīs.

nam fulgurītae sunt alternae arborēs;

suēs moriuntur anginā ācerrimē;

ovēs scabrae sunt, tam glabrae, em, quam haec est manus.

tum autem Syrōrum, genus quod patientissimum est

hominum, nēmō exstat quī ibi sex mēnsēs vīxerit:

ita cūnctī sōlstitiālī morbō dēcidunt.

PH crēdō ego istūc, Stasime, ita esse; sed Campāns genus

multō Syrōrum iam antidit patientiā.

sed iste est ager profectō, ut tē audīvī loquī,

malōs in quem omnēs pūblicē mittī decet,

sīcut fortūnātōrum memorant īnsulās,

quō cūnctī quī aetātem ēgerint castē suam

conveniant; contrā istōc dētrūdī maleficōs

aequom vidētur, quī quidem istius sit modī.

STA hospitium est calamitātis: quid verbīs opu’st?

quamvīs malam rem quaerās, illī reperiās.

PH at tū hercle et illī et alibī. STA cave sīs dīxerīs

mē tibi dīxisse hoc. PH dīxistī arcānō satis.

STA quīn hic quidem cupit illum ab sē abaliēnārier,

sī quem reperīre possit quoius ōs sublinat.

PH meus quidem hercle numquam fīet. STA sī sapiēs quidem.

lepidē hercle de agrō ego hunc senem dēterruī;

nam quī vīvāmus nihil est, sī illum āmīserit.

PH redeō ad tē, Lesbonīce. LES dīc sōdēs mihi,

quid hic est locūtus tēcum? PH quid cēnsēs? homō est:

volt fierī līber, vērum quod det nōn habet.

LES et ego esse locuplēs, vērum nēquīquam volō.

STA licitum est, sī vellēs; nunc, cum nihil est, nōn licet.

LES quid tēcum, Stasime? STA dē istōc quod dīxtī modo:

sī ante voluissēs, essēs; nunc sērō cupis.

PH dē dōte mēcum convenīre nīl potest:

quod tibi libet tūte agitō cum nātō meō.

nunc tuam sorōrem fīliō poscō meō.

quae rēs bene vortat. quid nunc? etiam cōnsulis?

LES quid istīc? quandō ita vīs: dī bene vortant. spondeō.

STA numquam edepol quoiquam ⟨tam⟩ exspectātus fīlius

nātus quam illūc est “spondeō” nātum mihi.

dī fortūnābunt vestra cōnsilia. PH ita volō.

LES sed, Stasime, abī hūc ad meam sorōrem ad Calliclem,

dīc hoc negōtī quō modō āctum est. STA ībitur.

LES et grātulātor meae sorōrī. STA scīlicet.

PH ī hāc, Lesbonīce, mēcum, ut cōram nūptiīs

diēs cōnstituātur; eadem haec cōnfirmābimus.

LES tū istūc cūrā quod iussī. ego iam hīc erō. STA ⟨ī modo⟩.

LES dīc Calliclī, mē ut conveniat. STA quīn tū ī modo.

LES dē dōte ut videat quid opus sit factō. STA ī modo.

LES nam certum est sine dōte hau dare. STA quīn tū ī modo.

LES neque enim illī damnō umquam esse patiār STA abi modo.

LES meam neglegentiam. STA ī modō. LES ⟨nūllō modo⟩

aequom vidētur quīn quod peccārim STA ī modo.

LES potissimum mī id obsit. STA ī modo. LES ō pater,

ēnumquam aspiciam tē? STA ī modo, ī modo, ī modo.

tandem impetrāvī abīret. dī vestram fidem,

edepol rē gestā pessimē gestam probē,

sī quidem ager nōbīs salvos est; etsī admodum

in ambiguō est etiam nunc quid eā rē fuat.

id sī aliēnātur, āctum est dē collō meō,

gestandu’st peregrē clupeus, galea, sarcina:

effugiet ex urbe, ubi erunt factae nūptiae,

ībit istāc, aliquō, in maxumam malam crucem,

latrōcinātum, aut in Asiam aut in Ciliciam.

ībō hūc quō mī imperātum est, etsī ōdī hanc domum,

postquam exturbāvit hic nōs nostrīs aedibus.

7 (3.1)   Callicles · Stasimus

CALL quō modŏ tū istūc, Stasime, dīxtī? STA nostrum erīlem fīlium

Lesbonīcum suam sorōrem dēspondisse. em hoc modŏ.

CALL quoi hominī dēspondit? STA Lȳsitelī Philtōnis fīliō,

sine dōte. CALL Sine dōte ille illam in tantās dīvitiās dabit?

nōn crēdibile dīcis. STA at tū edepol nūllus crēduas.

sī hoc nōn crēdis, ego crēdiderō CALL quid? STA mē nihilī pendere.

CALL quam dūdum istūc aut ubi āctum est? STA īlicō hīc ante ōstium,

tam modo, inquit Praenestīnus. CALL tantōn in rē perditā,

quam in rē salvā Lesbonīcus factus est frūgālior?

STA atque equidem ipsus ultrō vēnit Philtō ōrātum fīliō.

CALL flāgitium quidem hercle fīet, nisi dōs dabitur virginī.

postrēmō edepol ego istam rem ad mē attinēre intellegō.

ībō ad meum castīgātōrem atque ab eō cōnsilium petam.

STA propemodum quid illīc festīnet sentiō et subolet mihi:

ut agrō ēvortat Lesbonīcum, quandō ēvortit aedibus.

ŏ ere Charmidēs, cum absentī hīc tua rēs distrahitur tibi!

utinam tē rediisse salvom videam, ut inimīcōs tuōs

ulcīscāre, ut mihi, ut ergā tē fuī et sum, referās grātiam.

nimium difficile est reperīrī amīcum ita ut nōmen cluet,

quoi tuam cum rem crēdiderīs, sine omnī cūrā dormiās.

sed generum nostrum īre eccillum videō cum affīnī suō.

nescioquid nōn satis inter eōs convenit: celerī gradū

eunt uterque, ille reprehendit hunc priōrem palliō.

haud ineuschēmē astitērunt. hūc aliquantum abscesserō:

est libīdō ōrātiōnem audīre duōrum affīnium.

8 (3.2)   Lysiteles · Lesbonicus · Stasimus

LYS stā īlicō, nōlī āvorsārī neque tē occultāssīs mihi.

LES potin ut mē īre quō profectus sum sinās? LYS sī in rem tuam,

Lesbonīce, esse videātur, glōriae aut fāmae, sinam.

LES quod est facillumum, facis. LYS quid id est? LES amīcō iniūriam.

LYS neque meum est neque facere didicī. LES indoctus quam doctē facis.

quid facerēs, sī quis docuisset tē, ut sīc odiō essēs mihi?

bene cum simulās facere mihi tē, male facis, male cōnsulis.

LYS egone? LES tūne. LYS quid male faciō? LES quod ego nōlō, id cum facis.

LYS tuae reī bene cōnsulere cupiō. LES tū es̄ melior quam egomet mihi?

sat sapiō, satis in rem quae sint meam ego cōnspiciō mihi.

LYS an id est sapere, ut quī beneficium ā benevolente repudiēs?

LES nūllum beneficium esse dūcō id quod quoi faciās nōn placet.

sciō ego et sentiō ipse quid agam, neque mēns officiō migrat,

nec tuīs dēpellar dictīs quīn rūmōrī serviam.

LYS quid aīs? nam retinērī nequeō quīn dīcam ea quae prōmerēs:

itan tandem hanc maiōrēs fāmam trādidērunt tibi tuī,

ut virtūte eōrum antepartā per flāgitium perderēs?

atque honōrī posterōrum tuōrum ut vindex fīerēs,

tibi paterque avōsque facilem fēcit et plānam viam

ad quaerundum honōrem: tū fēcistī ut difficilis foret,

culpā maxumē et dēsidiā tuīsque stultīs mōribus.

praeoptāvistī, amōrem tuom utī virtūtī praepōnerēs.

nunc tē hōc pactō crēdis posse obtegere errāta? aha, nōn ita est:

cape sīs virtūtem animō et corde expelle dēsidiam tuō:

in forō operam amīcīs dā, nē in lectō amīcae, ut solitus es̄.

atque istum ego agrum tibi relinquī ob eam rem ēnīxē expetō,

ut tibi sit quī tē corrigere possīs, nē omnīnō inopiam

cīvēs obiectāre possint tibi, quōs tū inimīcōs habēs.

LES omnia ego istaec quae tū dīxtī sciō, vel exsignāverō,

ut rem patriam et glōriam maiōrum foedārim meum:

scībam ut esse mē decēret, facere nōn quībam miser;

ita vī Veneris vīnctus, ōtiō aptus in fraudem incidī.

et tibi nunc, proinde ut merēre, summās habeō grātiās.

LYS at operam perīre meam sīc et tē haec corde spernere

perpetī nequeō, simul mē piget parum pudēre tē;

et postrēmō, nisi mī auscultās atque hoc ut dīcō facis,

tūte pōne tē latēbis facile, nē inveniat tē honor,

in occultō iacēbis cum tē maxumē clārum volēs.

pernōvī equidem, Lesbonīce, ingenium tuom ingenuom admodum;

sciŏ tē sponte nōn tuāpte errāsse, sed amōrem tibi

pectus obscūrāsse; atque ipse Amōris teneō omnīs viās.

ita est amor, ballista ut iacitur: nīl sīc celere est neque volat;

atque is mōrēs hominum mōrōs et mōrōsōs efficit:

minus placet magis quod suādētur, quod dissuādētur placet;

cum inopia est, cupiās, quandō eius cōpia est, tum nōn velīs;

ille quī aspellit is compellit, ille quī cōnsuādet vetat.

īnsānum malum est in hospitium dēvortī ad Cupīdinem.

sed tē moneō hoc etiam atque etiam, ut reputēs quid facere expetās.

sī istūc, ut cōnāre, facis indicium tuom incendēs genus;

tum igitur tibi aquae erit cupīdō, genus quī restinguās tuom,

atque si eris nactus, proinde ut corde amantēs sunt catī

nē scintillam quidem relinquēs, genus quī conglīscat tuom.

LES facile est inventū: datur ignis, tametsī ab inimīcō petās.

sed tū obiūrgāns mē ā peccātīs rapis dēteriōrem in viam.

meam ut sorōrem tibi dem suādēs sine dōte. aha, nōn convenit

mē, quī abūsus sum tantam rem patriam, porrō in dītiīs

esse agrumque habēre, egēre illam autem, ut mē meritō ōderit.

numquam erit aliēnīs gravis quī suīs sē concinnat levem.

sīcut dīxī, faciam: nōlō tē iactārī diūtius.

LYS tantō meliu’st tē sorōris causā egestātem exsequī

atque eum agrum mē habēre, quam tē, tua quī tolerēs moenia?

LES nōlō ego mihi tē tam prōspicere, quī meam egestātem levēs,

sed ut inops īnfāmis nē sim, nē mī hanc fāmam differant,

mē germānam meam sorōrem in concubīnātum tibi,

sī sine dōte dem, dedisse magis quam in mātrimōnium.

quis mē improbior perhibeātur esse? haec fāmigerātiō

te honestet, mē collutulentet, sī sine dōte dūxeris:

tibi sit ēmolumentum honōris, mihi quod obiectent siet.

LYS quid? tē dictātōrem cēnsēs fore, sī aps te agrum accēperim?

LES neque volō neque postulō neque cēnseō, vērum tamen

is est honōs hominī pudīcō, meminisse officium suom.

LYS sciō equidem tē animātus ut sīs; videō, subolet, sentiō:

id agis, ut, ubi affīnitātem inter nōs nostram astrīnxeris

atque eum agrum dederis nec quicquam hīc tibi sit quī vītam colās,

effugiās ex urbe inānis; profugus patriam dēserēs,

cognātōs, affīnitātem, amīcōs factīs nūptiīs:

mea operā hinc prōterritum tē meāque avāritiā autument.

id mē commissūrum ut patiar fierī, nē animum indūxerīs.

STA nōn enim possum quīn exclāmem, eugae. eugae, Lȳsitelēs, πάλιν.

facile palmam habēs: hic victu’st, vīcit tua cōmoedia.

hic agit magis ex argūmentō et vorsūs meliōrīs facit.

etiam ob stultitiam tuam tē aurī multābō minā.

LES quid tibi interpellātiō aut in cōnsilium hūc accessiō est?

STA eōdem pactō, quō hūc accessī, abscesserō. LES ī hāc mēcum domum,

Lȳsitelēs, ibi dē istīs rēbus plūra fābulābimur.

LYS nīl ego in occultō agere soleō. meus ut animu’st, ēloquar:

sī mihi tua sorōr, ut ego aequom cēnseō, ita nūptum datur,

sine dōte, neque tū hinc abituru’s, quod meum erit id erit tuom;

sīn aliter animātus es̄, bene quod agās ēveniat tibi,

ego amīcus numquam tibi erō aliō pactō. sīc sententia est.

STA abiit illequidem. ecquid audīs, Lȳsitelēs? ego tē volō.

hic quoque hinc abiit. Stasime, restās sōlus. quid ego nunc agam,

nisi utī sarcinam cōnstringam et clupeum ad dorsum accommodem,

fulmentās iubeam suppingī soccīs? nōn sistī potest.

videō caculam mīlitārem mē futūrum hau longius:

at aliquem rēgem in sagīnam erus sēsē coniciet meus;

crēdō ad summōs bellātōrēs ācrem fugitōrem fore

et captūrum spolia ibi illum quī meō erō advorsus vēnerit.

egomet autem cum extemplō arcum et pharetram et sagittās sūmpserō,

cassidem in caput, dormībō placidulē in tabernāculō.

ad forum ībō: nūdius sextus quoi talentum mūtuom

dedi, reposcam, ut habeam, mēcum quod feram, viāticum.

9 (3.3)   Megaronides · Callicles

MEG ut mihi rem narrās, Calliclēs, nūllō modō

potest fierī prorsus quīn dōs dētur virginī.

CALL namque hercle honestē fierī fermē nōn potest,

ut eam perpetiar īre in mātrimōnium

sine dōte, cum eius rem penes mē habeam domī.

MEG parāta dōs domī est; nisi exspectāre vīs,

ut eam sine dōte frāter nūptum collocet.

post adeās tūte Philtōnem et dōtem dare

tē eī dīcās, facere id eius ob amīcitiam patris.

vērum hoc ego vereor, nē istaec pollicitātiō

tē in crīmen populō pōnat atque īnfāmiam;

nōn temere dīcant tē benignum virginī:

datam tibi dōtem, eī quam darēs, eius ā patre,

ex eā largīrī tē illī, neque ita ut sit data

columem tē sistere illī, et dētraxe autument.

nunc sī opperīrī vīs adventum Charmidī,

perlongum est: huic dūcendī intereā abscesserit

libīdō; atque ea condiciō huic vel prīmāria est.

CALL nam hercle omnia istaec veniunt in mentem mihi.

vidĕ sī hoc ūtibile magis atque in rem dēputās,

ut adeam Lesbonīcum, ēdoceam ut rēs sē habet.

sed ut ego nunc adulēscentī thēsaurum indicem

indomitō, plēnō amōris ac lascīviae?

minimē, minimē hercle vērō. nam certō sciō,

locum quoque illum omnem, ubi situ’st, comēderit;

quem fodere metuō, sonitum nē ille exaudiat

neu rem ipsam indāget, dōtem dare sī dīxerim.

MEG quō pactō ergō igitur clam dōs dēprōmī potest?

CALL dum occāsiō eī ⟨reī⟩ reperiātur, interim

ab amīcō alicunde mūtuom argentum rogem.

MEG potin est ab amīcō alicunde exōrārī? CALL potest.

MEG gerrae. nē tū illud verbum āctūtum invēnerīs:

“mihī quidem hercle nōn est quod dem mūtuom.”

CALL mālim hercle ut vērum dīcās, quam ut dēs mūtuom.

MEG sed vidĕ cōnsilium, sī placet. CALL quid cōnsilī est?

MEG scītum, ut ego opīnor, cōnsilium invēnī. CALL quid est?

MEG homŏ condūcātur aliquis iam, quantum potest,

quasi sit peregrīnus. CALL quid is scit facere posteā?

MEG is homō exōrnētur graphicē in peregrīnum modum;

CALL ignōtā faciē, quae ⟨hīc⟩ nōn vīsitāta sit;

mendaciloquom aliquem quid is scit facere posteā?

falsidicum, cōnfīdentem. quid tum posteā?

MEG quasi ad adulēscentem ā patre ex Seleuciā

veniat, salūtem eī nūntiet verbīs patris:

illum bene gerere rem et valēre et vīvere,

et eum reditūrum āctūtum; ferat epistulās

duās, eās nōs cōnsignēmus, quasi sint ā patre:

det alteram illī, alteram dīcat tibi

dare sēsē velle. CALL perge porrō dīcere.

MEG sēque aurum ferre virginī dōtem ā patre

dīcat patremque id iussisse aurum tibi dare.

tenēs iam? CALL propemōdō, atque auscultō perlubēns.

MEG tum tu igitur dēmum adulēscentī aurum dabis,

ubi erit locāta virgō in mātrimōnium.

CALL scītē hercle sānē. MEG hōc, ubi thēsaurum effōderis,

suspīciōnem ab adulēscente āmōveris:

cēnsēbit aurum esse ā patre allātum tibi,

tū dē thēsaurō sūmēs. CALL satis scītē et probē;

quamquam hoc mē aetātis sȳcophantārī pudet.

sed epistulās quandō obsignātās afferet,

sed cum obsignātās attulerit epistulās

nōnne arbitrāris eum adulēscentem ānulī

paternī signum nōsse? MEG etiam tū tacēs?

sēscentae ad eam rem causae possunt colligī:

illum quem ⟨ante⟩ habuit perdidit, fēcit novom.

iam sī obsignātās nōn feret, dīcī hoc potest,

apud portitōrem eās resignātās sibi

īnspectāsque esse. in huius modī negōtiō

diem sermōne terere sēgnitiēs mera est:

quam vīs sermōnēs possunt longī texier.

abī ad thēsaurum iam cōnfestim clanculum,

servōs ancillās āmovē. atque audīn? CALL quid est?

MEG uxōrem quoque eampse hanc rem utī celēs face,

nam pol tacēre numquam quicquam est quod queat.

quid nunc stās? quīn tū hinc āmovēs et tē movēs?

aperī, dēprōme inde aurī ad hanc rem quod sat est,

continuō operītō dēnuō; sed clanculum,

sīcut praecēpī; cūnctōs exturbā aedibus.

CALL ita faciam. MEG at enim nimis longō sermōne ūtimur,

diem cōnficimus quod iam properātō est opus.

nihil est dē signō quod vereāre; mē vidē:

lepida illa est causa, ut commemorāvī, dīcere

apud portitōrēs esse īnspectās. dēnique

diēī tempus nōn vidēs? quid illum putās,

nātūrā illā atque ingeniō? iam dūdum ēbriu’st.

quidvīs probāre poterit; tum, quod maxumum est,

afferre, nōn petere hīc sē dīcet. CALL iam sat est.

MEG ego sȳcophantam iam condūcō dē forō

epistulāsque iam cōnsignābō duās,

eumque hūc ad adulēscentem meditātum probē

mittām. CALL eō ego igitur intrō ad officium meum.

tū istūc age. MEG āctum reddam nūgācissimē.

10 (4.1)   Charmides

CHA salsipotentī et multipotentī Iovis frātrī et Nēreī Neptūnō

laetus libēns laudīs agō et grātīs grātiasque habeō et flūctibus salsīs,

quōs penes meī fuit saepe potestās, bonis meīs quid foret et meae vītae,

cum suīs mēd ex locis in patriam urbem ūsque incolumem reducem faciunt.

atque ego, Neptūne, tibi ante aliōs deōs grātias agō atque habeō summās;

nam tē omnēs saevomque sevērumque atque avidīs mōribus commemorant,

spurcificum, immānem, intolerandum, vēsānum: contrā operā expertus,

nam pol placidō tē et clēmentī meō ūsque modō, ut voluī, ūsus sum in altō.

atque hanc tuam glōriam iam ante auribus accēperam, et nōbile est apud hominēs,

pauperibus tē parcere solitum, dītēs damnāre atque domāre.

abi, laudō, scīs ōrdine, ut aequom est, tractāre hominēs; hoc dīs dignum est.

semper mendīcīs modestī sint.

fīdus fuistī: īnfīdum esse iterant; nam apsque foret tē, sat sciō in altō

distrāxissent dīsque tulissent satellites tuī mē miserum foedē

bonaque omnia ⟨mea⟩ item ūnā mēcum passim caeruleōs per campōs:

ita iam quasi canes, hau secus, circum stābant nāvem turbines ventī,

imbrēs flūctūsque atque procellae ⟨ferrī⟩ īnfēnsae, frangere mālum,

ruere antemnās, scindere vēla, nī tua pāx propitia foret praestō.

apage ā mē sīs, dehinc iam certum est ōtiŏ dare mē; satis partum habeō

quibus aerumnīs dēluctāvī, fīliŏ dum dīvitiās quaerō.

sed quis hic est, quī in plateam ingreditur

cum novō ornātū speciēque simul?

pol quamquam domi cupiō, opperiar,

quam hīc rem agāt animum advortam.

11 (4.2)   Sycophanta · Charmides

SYC huic ego diē nōmen Trinummō faciō: nam ego operam meam

tribus nummīs hodiē locāvī ad artīs nūgātōriās.

adveniō ex Seleuciā, Macedoniā, Asiā atque Arabiā,

quās ego neque oculīs nec pedibus umquam ūsūrpāvī meīs.

vidĕn egestās quid negōtī dat hominī miserō malī,

quīn ego nunc subigor trium nummum causā ut hāsce epistulās

dīcam ab eō homine mē accēpisse, quem ego quī sīt homŏ nesciō

neque nōvī, neque nātus necne is fuerit, id solidē sciō.

CHA pol hic quidem fungīnō genere est: capite sē tōtum tegit.

Hilurica faciēs vidētur hominis, eō ōrnātū advenit.

SYC ille quī mē condūxit, ubi condūxit, abdūxit domum,

quae voluit mihi dīxit, docuit et praemōnstrāvit prius,

quō modŏ quidque agerem; nunc adeō sī quid ego addiderō amplius,

eō conductor melius dē mē nūgās conciliāverit.

ut ille mē exōrnāvit, ita sum ōrnātus; argentum hoc facit.

ipse ōrnāmenta ā chorāgō haec sūmpsit suō perīculō.

nunc ego sī poterō ōrnāmentīs hominem circumdūcere,

dabō operam, ut mē esse ipsum plānē sȳcophantam sentiat.

CHA quam magis spectō, minus placet mī haec hominis faciēs. mīra sunt,

nī illic homō est aut dormītātor aut sector zōnārius.

loca contemplat, circumspectat sēsē atque aedīs nōscitat.

crēdō edepol, quō mox fūrātum veniat speculātur loca.

magis libīdō est observāre quid agat: eī reī operam dabō.

SYC hās regiōnēs dēmōnstrāvit mī ille conductor meus;

apud illās aedīs sistendae mihi sunt sȳcophantiae.

fores pultābō. CHA ad nostrās aedīs hic quidem habet rēctam viam.

hercle opīnor mī advenientī hāc noctū agitandum est vigiliās.