Act 1 Octavia · Nutrix

OCT iam vaga caelō sīdera fulgēns

Aurōra fugat; surgit Tītān

radiante comā mundōque diem

reddit clārum.

age, tot tantīs onerāta malīs,

repete assuētōs iam tibi questūs

atque aequoreās vince alcyonas,

vince et volucrēs Pandīoniās.

gravior namque hīs fortūna tua est.

semper genetrīx dēflenda mihi,

prīma meōrum causa malōrum,

trīstēs questūs nātae exaudī,

sī quis remanet sēnsus in umbrīs.

utinam ante manū grandaeva suā

mea rūpisset stāmina Clōthō,

tua quam maerēns vulnera vīdī

ōraque foedō sparsa cruōre!

ō lūx semper fūnesta mihi,

tempore ab illō lūx est tenebrīs

invīsa magis.

tulimus saevae iussa novercae,

hostīlem animum vultūsque trucēs.

illa, illa meīs trīstis Erīnȳs

thalamīs Stygiōs praetulit ignēs

tēque exstīnxit, miserande pater,

modo cui tōtus pāruit orbis

ultrā Ōceanum cuique Britannī

terga dedēre,

ducibus nostrīs ante ignōtī

iūrisque suī.

coniugis, heu mē, pater, īnsidiīs

oppresse iacēs servitque domus

cum prōle tuā capta tyrannō.

NUT fulgōre prīmō captus et fragilī bonō

fallācis aulae quisquis attonitus stupet,

subitō latentis ecce Fortūnae impetū

modo praepotentem cernat ēversam domum

stirpemque Claudī, cuius imperiō fuit

subiectus orbis, pāruit liber diū

Ōceanus et recēpit invītus ratēs.

ēn quī Britannis prīmus imposuit iugum,

ignōta tantīs classibus tēxit frēta

interque gentēs barbarās tūtus fuit

et saeva maria, coniugis scelere occīdit;

mox illa nātī: cuius exstīnctus iacet

frāter venēnīs, maeret īnfēlīx soror

eademque coniūnx nec gravēs lūctūs valet

īra coācta tegere crūdēlis virī,

quem sprēta refugit semper atque odiō parī

ārdēns marītī mūtua flagrat face.

animum dolentīs nostra sōlātur fidēs

pietāsque frūstrā: vincit immītis dolor

cōnsilia nostra nec rēgī mentis potest

generōsus ārdor, sed malīs vīrēs capit.

heu quam nefandum prōspicit noster timor

scelus, quod utinam nūmen āvertat deum.

OCT ō mea nūllīs aequanda malīs

fortūna, licet

repetam lūctus, Ēlectra, tuōs:

tibi maerentī caesum licuit

flēre parentem,

scelus ulcīscī vindice frātre,

tua quem pietās hostī rapuit

tēxitque fidēs:

mē crūdēlī sorte parentēs

raptōs prohibet lūgēre timor

frātrisque necem dēflēre vetat,

in quō fuerat spēs ūna mihi

totque malōrum breve sōlāmen.

nunc in lūctūs servāta meōs

magnī restō nōminis umbrā.

NUT vōx ēn nostrās perculit aurēs

trīstis alumnae;

cesset thalamīs īnferre gradūs

tarda senectūs?

OCT excipe nostrās lacrimās, nūtrīx,

testis nostrī fīda dolōris.

NUT quis tē tantīs solvet cūrīs,

miseranda, diēs?

OCT quī mē Stygiās mittet ad umbrās.

NUT ōmina quaesō sint ista procul.

OCT nōn votā meōs tua nunc cāsus,

sed fāta regunt.

NUT dabit afflīctae meliōra deus

tempora mītīs;

tū modo blandō vince obsequiō

plācāta vīrum.

OCT vincam saevōs ante leōnēs

tigrēsque trucēs

fera quam saevī corda tyrannī:

ōdit genitōs sanguine clārō,

spernit superōs hominēsque simul,

nec fortūnam capit ipse suam,

quam dedit illī per scelus ingēns

īnfanda parēns.

licet ingrātum dīrae pudeat

mūnere mātris

hoc imperium cēpisse, licet

tantum mūnus morte rependat,

feret hunc titulum post fāta tamen

fēminā longō semper in aevō.

NUT animī retinē verba furentīs,

temere ēmissam comprime vōcem.

OCT toleranda quamvīs patiar, haud umquam queant

nisi morte trīstī nostra fīnīrī mala.

genetrīce caesā, per scelus raptō patre,

orbāta frātre, miseriīs lūctū obruta,

maerōre pressa, coniugī invīsa ac meae

subiecta famulae, lūce nōn grāta fruor,

trepidante semper corde nōn mortis metū,

sed sceleris — absit crīmen ā fātīs meīs,

morī iuvābit; poena nam gravior nece est

vidēre tumidōs et trucēs miserae mihi

vultus tyrannī, iungere atque hostī ōscula,

timēre nūtus cuius obsequium meus

haud ferre posset fāta post frātris dolor

scelere interēmptī, cuius imperium tenet

et sorte gaudet auctor īnfandae necis.

quam saepe trīstis umbra germānī meīs

offertur oculīs, membra cum solvit quiēs

et fessa flētū lūmina oppressit sopor:

modo facibus ātrīs armat īnfirmās manūs

oculōsque et ōra frātris īnfēstus petit,

modo trepidus īdem refūgit in thalamōs meōs;

persequitur hostis atque inhaerentī mihi

violentus ēnsem per latus nostrum rapit.

tunc tremor et ingēns excutit somnōs pavor

renovatque lūctus et metūs miserae mihi.

adice hīs superbam paelicem, nostrae domūs

spoliīs nitentem, cuius in mūnus suam

Stygiae parentem nātus imposuit ratī,

quam, dīra post naufragia, superātō marī,

ferrō interēmit saevior pelagī fretīs:

quae spēs salūtis, post nefās tantum, mihi?

inimīca victrīx imminet thalamīs meīs

odiōque nostrī flagrat et pretium stuprī

iūstae marītum coniugis poscit caput.

ēmergere umbrīs et fer auxilium tuae

nātae invocantī, genitor, aut Stygiōs sinūs

tellūre rupta pandē, quō praeceps ferar.

NUT frūstrā parentis invocās manēs tuī,

miseranda, frūstrā, nūlla cui prōlis suae

manet inter umbrās cūra: quī nātō suō

praeferre potuit sanguine aliēnō satum

genitamque frātris coniugem captus sibi

torīs nefandīs flēbilī iūnxit face.

hinc orta seriēs facinorum: caedēs, dolī,

rēgnī cupīdō, sanguinis dīrī sītis;

mactātā socerī concīdit thalamīs gener

victimā, tuīs nē fieret hymenaeīs potēns.

prō facinus ingēns! fēminae est mūnus datus

Sīlānus et cruōre foedāvit suō

patriōs penātēs, crīminis fictī reus.

intrāvit hostis, eī mihi, captam domum

dolīs novercae, prīncipis factus gener

īdemque nātus, iuvenis īnfandī ingenī,

capāxque scelerum, dīra cui genetrīx facem

accendit et tē iūnxit invītam metū.

tantōque victrīx facta successū ferōx

ausa imminēre est orbis imperiō sacrī.

quis tot referre facinorum fōrmās potest

et spēs nefandās fēminae et blandōs dolōs

rēgnum petentīs per gradūs scelerum omnium?

tunc sānctā Pietās extulit trepidōs gradūs

vacuamque Erīnȳs saeva fūnestō pede

intrāvit aulam, polluit Stygiā face

sacrōs penātēs, iūra nātūrae furēns

fāsque omne rūpit: miscuit coniūnx virō

venēna saeva, cecidit atque eādem suī

mox scelere nātī. Tū quoque exstīnctus iacēs,

dēflende nōbīs semper, īnfēlīx puer,

modo sīdus orbis, columen augustae domūs,

Britannice, heu mē, nunc levis tantum cinis

et trīstis umbra; saeva cui lacrimās dedit

etiam novercā, cum rogīs artūs tuōs

dedit cremandōs membraque et vultūs deō

similēs volantī saeviēns flammā abstulit.

OCT exstinguat et mē, nē manū nostrā cadat!

NUT nātūra vīrēs nōn dedit tantās tibi.

OCT dolor īra maeror miseriae lūctūs dabunt.

NUT vince obsequendō potius immītem virum.

OCT ut frātrem adēmptum scelere restituat mihi?

NUT incolumis ut sīs ipsa, lābentem ut domum

genitōris ōlim subole restituās tua.

OCT exspectat aliam prīncipis subolem domūs;

mē dīra miserī fāta germānī trahunt.

NUT cōnfirmet animum cīvium tantus favor.

OCT sōlātur iste nostra, nōn relevat mala.

NUT vīs magna populī est. OCT prīncipis maior tamen.

NUT respiciet ipse coniugem. OCT paelex vetat.

NUT invīsa cūnctīs nempe. OCT sed cāra est vīrō.

NUT nōndum uxor est. OCT iam fīet, et genetrīx simul.

NUT iuvenīlis ārdor impetū prīmō furit,

languēscit idem facile nec dūrat diū

in Venere turpī, ceu levis flammae vapor:

amor perennis coniugis castae manet.

violāre prīma quae torōs ausa est tuōs

animumque dominī famula possēdit diū,

iam metuit eadem — OCT nempe praelātam sibi.

NUT subiecta et humilis, atque monumenta extruit

quibus timōrem falsa testātur suum.

et hanc levis fallāxque dēstituet deus

uolucer Cupīdō: sit licet fōrma ēminēns,

opibus superba, gaudium capiet breve.

passa est similēs ipsa dolōrēs

rēgīna deum,

cum sē fōrmās vertit in omnēs

dominus caelī dīvumque pater

et modo pennās sūmpsit olōris,

modo Sīdoniī cornua taurī;

aureus īdem flūxit in imbri;

fulgent caelō sīdera Lēdae,

patriō residet Bacchus Olympō,

deus Alcīdēs possidet Hēbēn

nec Iūnōnis iam timet īrās,

cuius gener est quī fuit hostis.

vīcit sapiēns tamen obsequium

coniugis altae pressusque dolor:

sōla Tonantem tenet aetheriō

sēcūra torō maxima Iūnō,

nec mortālī captus fōrma

dēserit altam Iuppiter aulam.

tū quoque, terrīs altera Iūnō,

soror Augustī coniūnxque, gravēs

vince dolōrēs.

OCT iungentur ante saeva sīderibus freta

et ignīs undae, Tartarō trīstī polus,

lūx alma tenebrīs, rōscidae noctī diēs,

quam cum scelestī coniugis mente impiā

mēns nostra, semper frātris exstīnctī memor.

utinam nefandī prīncipis dīrum caput

obruere flammīs caelitum rēctor pāret,

quī saepe terrās fulmine īnfēstō quatit

mentēsque nostrās ignibus terret sacrīs

novīsque mōnstrīs; vīdimus caelō iubar

ārdēns comētēn pandere īnfaustam facem,

quā plaustra tardus noctis alternā vice

regit Boōtēs, frīgore Arctōō rigēns:

ēn ipse dīrō spīritū saevī ducis

polluitur aether, gentibus clādēs novās

minantur astra, quās regit dux impius.

nōn tam ferum Tȳphōna neglēctō Iove

īrāta Tellūs ēdidit quondam parēns:

haec gravior illō pestis, hic hostis deum

hominumque templīs expulit superōs suīs

cīvēsque patriā, spīritum frātrī abstulit,

hausit cruōrem mātris — et lūcem videt

fruiturque vīta noxiam atque animam trahit!

prō summe genitor, tēla cūr frūstrā iacis

invicta totiēns temere rēgālī manū?

in tam nocentem dextrā cūr cessat tua?

utinam suōrum facinorum poenās luat

Nerō īnsitīvus, Domitiō genitus patre,

orbis tyrannus, quem premit turpī iugō

mōrumque vitiīs nōmen Augustum inquinat!

NUT indignus ille, fateor, est thalamīs tuīs;

sed cēde fātīs atque fortūnae tuae,

alumnā, quaesō, nēve violentī movē

īram marītī. forsitan vindex deus

existet aliquis, laetus et veniet diēs.

OCT gravī deōrum nostra iam prīdem domus

urgētur īra, prīma quam pressit Venus

furōre miserae dūra genetrīcis meae,

quae nūpta dēmēns nūpsit incestā face,

oblīta nostrī, coniugis, lēgum immemor.

illōs solūtā crīne, succīncta anguibus

ultrīx Erīnȳs vēnit ad Stygiōs torōs

raptāsque thalamīs sanguine exstīnxit facēs;

incendit īra prīncipis pectus trucī

caedem in nefandam: cecidit īnfēlīx parēns,

heu, nostrā ferrō mēque perpetuō obruit

exstīnctā lūctū; coniugem trāxit suum

nātumque ad umbrās, prōdidit lāpsam domum.

NUT renovāre lūctus parce cum flētū piōs,

manēs parentis nēve sollicita tuae,

gravēs furōris quae suī poenās dedit.

@@

CHO quae fāma modo venit ad aurēs?

utinam falsō crēdita perdat

frūstrā totiēns iactāta fidem,

nec nova coniūnx nostrī thalamōs

prīncipis intret, teneatque suōs

nūpta penātēs Claudiā prōlēs.

edat partū pignora pācis,

quā tranquillus gaudeat orbis

servetque decus Rōmā aeternum.

frātris thalamōs sortīta tenet

maxima Iūnō,

soror Augustī sociātā torīs

cūr ā patriā pellitur aula?

sānctā quid illī prōdest pietās

dīvusque pater?

quid virginitās castusque pudor?

nōs quoque nostrī sumus immemorēs

post fāta ducis, cuius stirpem

prōdīmus aegrō suādente metū.

vēra priōrum virtūs quondam

Rōmāna fuit vērumque genus

Mārtis in illīs sanguisque virīs.

illī rēgēs hāc expulērunt

urbe superbōs

ultīque tuōs sunt bene manēs,

mactāta tua, miserandā, manū,

nātā Lucrētī,

stuprum saevī passa tyrannī.

tē quoque bellum trīste secūtum est,

virgō dextra caesa parentis,

nē servitium paterēre grave et

improba ferret praemia victrīx

dīra libīdō.

dedit īnfandī sceleris poenās

cum Tarquiniō Tulliā coniūnx,

quae per caesī membra parentīs

ēgit saevōs impia currūs

lacerōque senī violenta rogōs

nātā negāvit.

haec quoque nātī vīdēre nefās

saecula magnum,

cum Tyrrhēnum rate fērālī

prīnceps captam fraude parentem

mīsit in aequor.

properant placidōs linquere portūs

iussī nautae,

resonant rēmīs pulsāta freta;

fertur in altum prōvecta ratīs,

quae resolūtō rōbore lābēns

pressa dēhīscit sorbetque mare.

tollitur ingēns clāmor ad astra

cum fēmineō mixtus plānctū.

mors ante oculōs dīra vagātur;

quaerit lētī sibi quisque fugam:

aliī lacerae puppis tabulīs

haerent nūdī flūctūsque secant,

repetunt aliī lītora nantēs;

multōs mergunt fāta profundō.

scindit vestēs Augustā suās

laceratque comās

rigat et maestīs flētibus ōra.

postquam spēs est nūlla salūtis,

ārdēns īrā, iam vīcta malīs:

“haec” exclāmat “mihi prō tantō

mūnere reddis praemia, nāte?

hāc sum, fateor, digna carīna,

quae tē genuī, quae tibi lūcem

atque imperium nōmenque dedī

Caesaris āmēns.

exēre vultūs Acheronte tuōs

poenīsque meīs pāscere, coniūnx:

ego causa tuae, miserandē, necis

nātōque tuō fūneris auctor

ēn, ut meruī, ferar ad manēs

inhumāta tuōs,

obruta saevīs aequoris undīs.”

feriunt flūctūs ōra loquentīs,

ruit in pelagus rūrsumque salō

pressa resurgit;

pellit palmīs cōgente metū

freta, sed cēdit fessa labōrī.

mānsit tacitīs in pectoribus

sprēta trīstī iam morte fidēs:

multī dominae ferre auxilium

pelagō frāctīs vīribus audent;

bracchia quamvīs lenta trahentem

vōce hortantur manibusque levant.

quid tibi saevī fūgisse maris

prōfuit undās?

ferrō es nātī moritūra tuī,

cuius facinus vix posteritās,

tardē semper saecula crēdent.

furit ēreptam pelagōque dolet

vīvere mātrem

impius ingēns geminatque nefās:

ruit in miserae fāta parentis

patiturque moram sceleris nūllam.

missus peragit iussa satelles:

reserat dominae pectora ferrō.

caedis moriēns illa ministrum

rogat īnfēlīx,

uterō dīrum condat ut ēnsem:

“hic est, hic est fodiendus” ait

“ferrō, mōnstrum quī tāle tulit.”

post hanc vōcem cum suprēmō

mixtam gemitū

animam tandem per fera trīstem

vulnera reddit.

@@

SEN quid, impotēns Fortūna, fallācī mihi

blandītā vultū, sorte contentum mea

altē extulistī, gravius ut ruerem ēdita

receptūs arce totque prōspicerem metūs?

melius latēbam procul ab invidiae malīs

remōtus inter Corsicī rūpēs maris,

ubi līber animus et suī iūris mihi

semper vacābat studia recolentī mea.

ō quam iuvābat, quō nihil maius parēns

nātūra genuit, operis immēnsī artifex,

caelum intuērī, sōlis et cursūs sacrōs

mundīque mōtūs, noctīs alternās vicēs

orbemque Phoebēs, astra quam cingunt vaga,

lātēque fulgēns aetheris magnī decus;

quī sī senēscit, tantus in caecum chaos

cāsūrus iterum, tunc adest mundō diēs

suprēmus ille, quī premat genus impium

caelī ruīnā, rūrsus ut stirpem novam

generet renāscēns melior, ut quondam tulit

iuvenis, tenente rēgna Sāturnō polī.

tunc illa virgō, nūminis magnī dea,

Iūstitia, caelō missa cum sānctā Fide

terra regēbat mītis hūmānum genus.

nōn bella nōrant, nōn tubae fremitus trucēs,

nōn arma gentēs, cingere assuerant suās

mūrīs nec urbēs: pervium cūnctīs iter,

commūnīs ūsūs omnium rērum fuit;

et ipsa Tellūs laeta fēcundōs sinūs

pandēbat ultrō, tam piīs fēlīx parēns

et tūta alumnīs. alia sed subolēs minus

cōnspecta mītis  *  *  * 

 *  *  *  tertium sollers genus

novās ad artēs extitit, sānctum tamen,

mox inquiētum quod sequī cursū ferās

audēret ācrēs, flūctibus tēctōs gravī

extrahere piscēs rēte vel calamō levī,

dēcipere volucrēs crāte  *  *  * 

tenēre laqueō, premere subiectōs iugō bis

taurōs ferōcēs, vōmere immūnem prius

sulcāre terram, laesa quae frūgēs suās

 *  *  * 

interior, altē condidit sacrō sinū.

sed in parentīs vīscera intrāvit suae

dēterior aetās; ēruit ferrum grave

aurumque, saevās mox et armāvit manūs;

partīta fīnēs rēgna cōnstituit, novās

exstrūxit urbēs, tēcta dēfendit sua

aliēna tēlīs aut petit praedae imminēns.

neglēcta terrās fugit et mōrēs ferōs

hominum, cruentā caede pollūtās manūs

Astraeā virgō, sīderum magnum decus.

cupīdō bellī crēvit atque aurī famēs

tōtum per orbem, maximum exortum est malum

luxuriā, pestis blanda, cui vīrēs dedit

rōburque longum tempus atque error gravis.

collēcta vitia per tot aetātēs diū

in nōs redundant: saeculō premimur gravī,

quō scelera rēgnant, saevit impietās furēns,

turpī libīdō Venere dominātur potēns,

luxuria victrīx orbis immēnsās opēs

iam prīdem avārīs manibus, ut perdat, rapit.

sed ecce, gressū fertur attonitō Nerō

trucīque vultū. quid ferat mente horreō.

NERO perage imperāta: mitte, quī Plautī mihi

Sullaeque caesī referat abscīsum caput.

PRAE iussa haud morābor: castra cōnfestim petam.

SEN nihil in propinquōs temere cōnstituī decet.

NERO iūstō esse facile est cui vacat pectus metū.

SEN magnum timōris remedium clēmentia est.

NERO exstinguere hostem maxima est virtūs ducis.

SEN servāre cīvēs maior est patriae patrī.

NERO praecipere mītem convenit puerīs senem.

SEN regenda magis est fervida adolēscentia.

NERO aetāte in hāc satis esse cōnsiliī reor.

SEN ut facta superī comprobent semper tua.

NERO stultē verēbor, ipse cum faciam, deōs.

SEN hoc plūs verēre quod licet tantum tibi.

NERO fortūna nostra cūncta permittit mihi.

SEN crēde obsequentī parcius: levis est dea.

NERO inertis est nescīre quid liceat sibi.

SEN id facere laus est quod decet, nōn quod licet.

NERO calcat iacentem vulgus. SEN invīsum opprimit.

NERO ferrum tuētur prīncipem. SEN melius fidēs.

NERO decet timērī Caesarem. SEN at plūs dīligī.

NERO metuant necesse est — SEN quicquid exprimitur grave est.

NERO iussīsque nostrīs pāreant. SEN iūsta imperā.

NERO statuam ipse. SEN quae cōnsēnsus efficiat rata.

NERO dēstrictus ēnsis faciet. SEN hoc absit nefās.

NERO an patiar ultrā sanguinem nostrum petī,

inultus et contemptus ut subitō opprimar?

exilia nōn frēgēre summōtōs procul

Plautum atque Sullam, pertināx quōrum furor

armat ministrōs sceleris in caedem meam,

absentium cum maneat etiam ingēns favor

in urbe nostrā, quī fovet spēs exulum.

tollantur hostēs ēnse suspectī mihi,

invīsa coniūnx pereat et carum sibi

frātrem sequātur. quicquid excelsum est cadat.

SEN pulchrum ēminēre est inter illūstrēs virōs,

cōnsulere patriae, parcere afflīctīs, ferā

caede abstinēre, tempus atque īrae dare,

orbī quiētem, saeculō pācem suō.

haec summa virtūs, petitur hāc caelum viā.

sīc ille patriae prīmus Augustus parēns

complexūs astra est, colitur et templīs deus.

illum tamen Fortūna iactāvit diū

terrā marīque per gravēs bellī vicēs,

hostēs parentis dōnec oppressit suī:

tibi nūmen incruenta summīsit suum

et dedit habēnās imperī facilī manū

nūtūque terrās maria subiēcit tuō;

invidia trīstis, vīcta cōnsēnsū piō,

cessit; senātus, equitis accēnsus favor;

plēbisque vōtīs atque iūdiciō patrum

tū pācis auctor, generis hūmānī arbiter

ēlēctus orbem spīritū sacrō rēgis

patriae parēns: quod nōmen ut servēs petit

suōsque cīvēs Rōma commendat tibi.

NERO mūnus deōrum est, ipsa quod servit mihi

Rōma et senātus quodque ab invītīs precēs

humilēsque vōcēs exprimit nostrī metus.

servāre cīvēs prīncipī et patriae gravēs,

clārō tumentēs genere quae dēmentia est,

cum liceat ūnā vōce suspectōs sibi

morī iubēre? Brūtus in caedem dūcis,

ā quō salūtem tulerat, armāvit manūs:

invictus aciē, gentium domitor, Iovī

aequātus altōs saepe per honōrum gradūs

Caesar nefandō cīvium scelere occīdit.

quantum cruōris Rōma tum vīdit suī,

lacerāta totiēns! ille quī meruit piā

virtūte caelum, dīvus Augustus, virōs

quot interēmit nōbilēs, iuvenēs senēs

sparsōs per orbem, cum suōs mortis metū

fugerent penātēs et trium ferrum ducum,

tabulā notante deditōs trīstī necī!

exposita rōstrīs capita caesōrum patrēs

vīdēre maestī, flēre nec licuit suōs,

nōn gemere dīrā tābe pollūtō forō,

stīllante sanie per putrēs vultūs gravī.

nec fīnis hic cruōris aut caedis stetit:

pāvēre volucrēs et ferās saevās diū

trīstēs Philippī,  *  *  * 

 *  *  *  hausit et Siculum mare

classēs virōsque saepe caedentēs suōs,

concussus orbis vīribus magnīs ducum.

superātus aciē puppibus Nīlum petit

fugae parātīs, ipse peritūrus brevī:

hausit cruōrem incestā Rōmānī dūcis

Aegyptus iterum, nōn levēs umbrās tegit.

illīc sepultum est impiē gestum diū

cīvīle bellum. condidit tandem suōs

iam fessus ēnsēs victor hebetātōs ferīs

vulneribus, et continuit imperium metus.

armīs fidēque mīlitis tūtus fuit,

pietāte natī factus eximia deus,

post fāta cōnsecrātus et templīs datus.

nōs quoque manēbunt astra, sī saevō prior

ēnse occupārō quicquid īnfēstum est mihi

dignāque nostram subole fundārō domum.

SEN implēbit aulam stirpe caelestī tuam

generāta dīvō, Claudiae gentis decus,

sortītā frātris mōre Iūnōnis torōs.

NERO incesta genetrīx dētrahit generī fidem,

animusque numquam coniugis iūnctus mihi.

SEN tenēris in annīs haud satis clāra est fidēs,

pudōre vīctus cum tegit flammās amor.

NERO hoc equidem et ipse crēdidī frūstrā diū,

manifesta quamvīs pectore īnsociābilī

vultūque signa prōderent odium meī,

tandem quod ārdēns statuit ulcīscī dolor —

dignamque thalamīs coniugem invēnī meīs

genere atque fōrmā, vīcta cui cēdet Venus

Iovisque coniūnx et ferōx armīs dea.

SEN probitās fidēsque coniugis, mōrēs pudor

placeant marītō: sōla perpetuō manent

subiecta nūllī mentis atque animī bona;

flōrem decōris singulī carpunt diēs.

NERO omnēs in ūnam contulit laudēs deus

tālemque nāscī fāta voluērunt mihi.

SEN recēdat ā tē (temere nē crēdās) amor.

NERO quem summovēre fulminis dominus nequit,

caelī tyrannum, saeva quī penetrat freta

dītisque rēgna, dētrahit superōs polō?

SEN volucrem esse Amōrem fingit immītem deum

mortālis error, armat et tēlīs manūs

arcūque sacrās, īnstruit saevā face

genitumque crēdit Venere, Vulcānō satum:

vīs magna mentis blandus atque animī calor

Amor est; iuventa gignitur, luxū ōtiō

nūtrītur inter laetā Fortūnae bona.

quem sī fovēre atque alere dēsistās, cadit

brevīque virēs perdit exstīnctūs suās.

NERO hanc esse vītae maximam causam reor,

per quam voluptās oritur; interitū caret,

cum prōcreētur semper, hūmānum genus

Amōre grātō, quī trucēs mulcet ferās.

hic mihi iugālēs praeferat taedās deus

iungatque nostrīs igne Poppaeam torīs.

SEN vix sustinēre possit hōs thalamōs dolor

vidēre populī, sānctā nec pietās sinat.

NERO prohibēbor ūnus facere quod cūnctīs licet?

SEN maiōra populus semper ā summō exigit.

NERO libet experīrī, vīribus frāctus meīs

an cēdat animīs temere conceptus furor.

SEN obsequēre potius cīvibus placidus tuīs.

NERO male imperātur, cum regit vulgus ducēs.

SEN nihil impetrāre cum valet, iūstē dolet.

NERO exprimēre iūs est, ferre quod nequeunt precēs?

SEN negāre dūrum est. NERO prīncipem cōgī nefās.

SEN remittat ipse. NERO fāma sed vīctum feret.

SEN levis atque vānā. NERO sit licet, multōs notat.

SEN excelsa metuit. NERO nōn minus carpit tamen.

SEN facile opprimētur. meritā tē dīvī patris

aetāsque frangat coniugis, probitās pudor.

NERO dēsiste tandem, iam gravis nimium mihi,

īnstāre: liceat facere quod Seneca improbat.

et ipse populī vōta iam prīdem moror

 *  *  * 

cum portet uterō pignus et partem meī.

quīn dēstināmus proximum thalamīs diem.

AG tellūre ruptā Tartarō gressum extulī,

Stygiam cruentā praeferēns dextrā facem

thalamīs scelestīs: nūbat hīs flammīs meō

Poppaeā nātō iūncta, quās vindex manūs

dolorque mātris vertet ad trīstēs rogōs.

manet inter umbrās impiae caedis mihi

semper memoriā, manibus nostrīs gravīs

adhūc inultīs, reddita et meritīs meīs

fūnesta mercēs puppis et pretium imperī

nox illa quā naufragia dēflēvī mea;

comitum necem nātīque crūdēlis nefās

dēflēre vōtum fuerat — haud tempus datum est

lacrimīs, sed ingēns scelere gemināvit nefās.

perēmpta ferrō, foeda vulneribus sacrōs

intrā penātēs spīritum effūdī gravem

ērepta pelagō, sanguine exstīnxī meō

nec odia nātī: saevit in nōmen ferus

mātris tyrannus, obruī meritum cupit,

simulācra, titulōs dēstruit mortis metū

tōtum per orbem, quem dedit poenam in meam

puerō regendum noster īnfēlīx amor.

exstīnctus umbrās agitat īnfēstus meās

flammīsque vultūs noxiōs coniūnx petit,

īnstat, minātur, imputat fātum mihi

tumulumque nātī, poscit auctōrem necis.

iam parce: dabitur, tempus haud longum petō.

ultrīx Erīnȳs impiō dignum parat

lētum tyrannō, verbera et turpem fugam

poenāsque quis et Tantalī vincat sitim,

dīrum labōrem Sīsyphī, Tityī ālitem

Ixīonisque membra rapientem rotam.

licet extruat marmoribus atque aurō tegat

superbus aulam, līmen armātae ducis

servent cohortēs, mittat immēnsās opēs

exhaustus orbis, supplicēs dextram petant

Parthī cruentam, rēgna dīvitiās ferant:

veniet diēs tempusque quō reddat suīs

animam nocentem sceleribus, iugulum hostibus

dēsertus ac dēstrūctus et cūnctīs egēns.

heu, quō labor, quō vōta cecidērunt mea?

quō tē furor prōvēxit attonitum tuus

et fāta, nāte, cēdat ut tantīs malīs

genetrīcis īrā, quae tuō scelere occīdit?

utinam, antequam tē parvulum in lūcem ēdidī

aluīque, saevae nostra lacerāssent ferae

vīscera: sine ūllō scelere, sine sēnsū innocēns

meus occidissēs; iūnctus atque haerēns mihi

semper quiēta cernerēs sēde īnferum

proavōs patremque, nōminis magnī virōs,

quōs nunc pudor lūctusque perpetuus manet

ex tē, nefande, mēque quae tālem tulī.

quid tegere cessō Tartarō vultūs meōs,

novercā coniūnx māter īnfēlīx meīs?

OCT parcite lacrimīs urbis fēstō

laetōque diē,

nē tantus amor nostrīque favor

prīncipis ācrēs suscitet īrās

vōbīsque ego sim causā malōrum.

nōn hoc prīmum pectora vulnus

mea sēnsērunt: graviōra tulī;

dabit hīc nostrīs fīnem cūrīs

vel morte diēs;

nōn ego saevī cernere cōgar

coniugis ōra,

nōn invīsōs intrāre mihi

thalamōs famulae;

soror Augustī, nōn uxor erō.

absint tantum trīstēs poenae

lētīque metūs —

scelerum dīrī, miseranda, virī

potes hoc dēmēns spērāre memor?

hōs ad thalamōs servāta diū

victima tandem fūnesta cadēs.

sed quid patriōs saepe penātēs

respicis ūdīs cōnfūsa genīs?

propera tēctīs efferre gradūs,

linque cruentam prīncipis aulam.

@@

CHO ēn illūxit suspectā diū

fāma totiēns iactāta diēs:

cessit thalamīs Claudiā dīrī

pulsā Nerōnis,

quōs iam victrīx Poppaeā tenet,

cessat pietās dum nostra gravī

compressa metū sēgnisque dolor.

ubī Rōmānī vīs est populī,

frēgit dīrōs quae saepe ducēs,

dedit invictae lēgēs patriae,

fascēs dignīs cīvibus ōlim,

iussit bellum pācemque, ferās

gentēs domuit,

captōs rēgēs carcere clausit?

gravīs ēn oculīs undique nostrīs

iam Poppaeae fulget imāgō

iūncta Nerōnī!

afflīgat humō violentā manūs

similēs nimium vultūs dominae

ipsamque torīs dētrahat altīs,

petat īnfēstīs mox et flammīs

tēlīsque ferī prīncipis aulam.

@@

NUT quō trepidā gressum coniugis thalamīs tuī

effers, alumnā, quidve sēcrētum petis

turbāta vultū? cūr genae flētū madent?

certē petītus precibus et vōtīs diēs

nostrīs refulsit: Caesarī iūncta es tuō

taeda iugālī, quem tuus cēpit decor

et culta sānctē trādidit vīnctum tibi

genetrīx Amōris, maximum nūmen, Venus.

ō quālīs altōs quanta pressistī torōs

residēns in aulā! vīdit attonitus tuam

fōrmam senātūs, tūra cum superīs darēs

sacrāsque grātō spargerēs ārās merō,

vēlātā summum flammeō tenuī caput;

et ipse laterī iūnctus atque haerēns tuō

sublīmis inter cīvium laeta ōmina

incessit habitū atque ōre laetitiam gerēns

prīnceps superbō: tālis ēmersam frētō

spūmante Peleus coniugem accēpit Thetīn,

quōrum torōs celebrāsse caelestēs ferunt

pelagīque nūmen omne cōnsēnsū parī.

quae subitā vultus causā mūtāvit tuōs?

quid pallor iste, quid ferant lacrimae docē.

POP cōnfūsa trīstī proximae noctis metū

vīsūque, nūtrīx, mente turbātā feror,

dēfecta sēnsū. laeta nam postquam diēs

sīderibus ātrīs cessit et noctī polus,

inter Nerōnis vīncta complexūs meī

somnō resolvor; nec diū placida fruī

quiētē licuit. vīsa nam thalamōs meōs

celebrāre turbā est maesta: resolūtīs comīs

mātrēs Latīnae flēbilēs plānctūs dabant;

inter tubārum saepe terribilem sonum

sparsam cruōre coniugis genetrīx meī

vultū minācī saeva quatiēbat facem.

quam dum sequor coācta praesentī metū,

dīducta subitō patuit ingentī mihi

tellūs hiātū; lāta quō praeceps torōs

cernō iugālēs pariter et mīror meōs,

in quis resēdī fessa. venientem intuor

comitante turbā coniugem quondam meum

nātumque; properat petere complexūs meōs

Crispīnus, intermissa lībāre ōscula:

irrūpit intrā tēcta cum trepidus meā

ēnsemque iugulō condidit saevum Nerō.

tandem quiētem magnus excussit timor;

quatit ōra et artūs horridus nostrōs tremor

pulsatque pectus; continet vōcem timor,

quam nunc fidēs pietāsque prōdūxit tua.

heu quid minantur īnferum manēs mihi

aut quem cruōrem coniugis vīdī meī?

NUT quaecumque mentis agitat intentus vigor,

ea per quiētem sacer et arcānus refert

vēlōxque sēnsus. coniugem thalamōs torōs

vīdisse tē mīrāris amplexū novī

haerēns marītī? sed movent laetō diē

pulsāta palmīs pectora et fūsae comae?

Octāviae discidia plānxērunt sacrōs

inter penātēs frātris et patrium larem.

fax illa, quam secūta es, Augustae manū

praelāta clārum nōmen invidiā tibi

partum ōminātur, īnferum sēdēs torōs

stabilēs futūrōs spondet aeternae domūs.

iugulō quod ēnsem condidit prīnceps tuus,

bella haud movēbit, pāce sed ferrum teget.

recollige animum, recipe laetitiam, precor,

timōre pulsō redde tē thalamīs tuīs.

POP dēlūbra et ārās petere cōnstituī sacrās,

caesīs litāre victimīs nūmen deum,

ut expientur noctis et somnī minae

terrorque in hostēs redeat attonitus meōs.

tū votā prō mē suscipe et precibus piīs

superōs adōrā, maneat ut praesēns status.

@@

CHO sī vēra loquāx fāma Tonantis

fūrta et grātōs narrat amōrēs

(quem modo Lēdae pressisse sinum

tēctum plūmīs pennīsque ferunt,

modo per flūctūs raptam Eurōpēn

taurum tergō portāsse trucem),

quae regit et nunc dēseret astra,

petet amplexus, Poppaeā, tuōs,

quōs et Lēdae praeferre potest

et tibi, quondam cui mīrantī

fulvō, Danaē, flūxit in aurō.

fōrmam Spartē iactet alumnae

licet et Phrygius praemia pāstor,

vincet vultus haec Tyndaridōs,

quī mōvērunt horrida bella

Phrygiaeque solō rēgna dedēre.

sed quis gressū ruit attonitō

aut quid portat pectore anhēlō?

@@

NUNT quīcumque tēctīs excubat mīles dūcis,

dēfendat aulam, cui furor populī imminet.

trepidī cohortēs ecce praefectī trahunt

praesidia ad urbīs, vīcta nec cēdit metū

concepta rabiēs temere, sed vīrēs capit.

CHO quis iste mentēs agitat attonitus furor?

NUNT Octāviae favōre percussa agmina

et efferāta per nefās ingēns ruunt.

CHO quid ausa facere quōve cōnsiliō docē.

NUNT reddēre penātēs Claudiae dīrī parant

torōsque frātris, dēbitam partem imperī.

CHO quōs iam tenet Poppaeā concordī fidē?

NUNT hinc ūrit animōs pertināx nimium favor

et in furōrem temere praecipitēs agit:

quaecumque clārō marmore effigiēs stetit

aut āere fulgēns, ōra Poppaeae gerēns,

afflīctā vulgī manibus et saevō iacet

ēversa ferrō; membra per partēs trahunt

dīducta laqueīs, obruunt turpī diū

calcāta caenō. verba conveniunt ferīs

immixta factīs, quae timor reticet meus.

saepīre flammīs prīncipis sēdem parant,

populī nisi īrae coniugem reddat novam,

reddat penātēs Claudiae vīctūs suōs.

ut nōscat ipse cīvium mōtus mea

vōce, haud morābor iussa praefectī exequī.

@@

CHO quid fera frūstrā bella movētis?

invicta gerit tēla Cupīdō:

flammīs vestrōs obruet ignēs

quis exstīnxit fulmina saepe

captumque Iovem caelō trāxit.

laesī trīstēs dabitis poenās

sanguine vestrō;

nōn est patiēns fervidus īrae

facilisque rēgī:

ille ferōcem iussit Achillem

pulsāre lyram,

frēgit Danaōs, frēgit Atrīdēn,

rēgna ēvertit Priamī, clārās

dīruit urbēs.

et nunc animus quid ferat horret

vīs immītis violenta deī.

@@

NERO ō lenta nimium mīlitis nostrī manus

et īra patiēns post nefās tantum mea,

quod nōn cruor cīvīlis accēnsās facēs

exstinguit in nōs, caede nec populī madet

fūnerea Rōma, quae virōs tālēs tulit!

admissa sed iam morte pūnīrī parum est,

graviōra meruit impium plēbis scelus.

ēn illa, cui mē cīvium subicit furor,

suspecta coniūnx et soror semper mihi,

tandem dolōrī spīritum reddat meō

īramque nostram sanguine exstinguat suō;

mox tēcta flammīs concidant urbīs meīs,

ignēs ruīnae noxium populum premant

turpisque egestās, saeva cum lūctū famēs.

exultat ingēns saeculī nostrī bonīs

corruptā turbā nec capit clēmentiam

ingrātā nostram, ferre nec pācem potest,

sed inquiēta rapitur hinc audācia,

hinc temeritāte fertur in praeceps suā:

malīs domanda est et gravī semper iugō

premenda, nē quid simile temptāre audeat

contrāque sānctōs coniugis vultūs meae

attollere oculōs; frācta per poenās metū

pārēre discet prīncipis nūtū suī.

sed adesse cernō rāra quem pietās virum

fidēsque castrīs nōta praeposuit meīs.

PRAE populī furōrem caede paucōrum, diū

quī restitērunt temere, compressum afferō.

NERO et hoc sat est? sīc mīles audīstī ducem?

 *  *  * 

compescis? haec vindicta dēbētur mihi?

PRAE cecidēre mōtūs impiī ferrō ducēs.

NERO quid illā turbā, petere quae flammīs meōs

ausa est penātēs, prīncipī lēgem dare,

abstrahere nostrīs coniugem cāram torīs,

violāre quantum licuit incestā manū

et vōce dīrā? dēbita poena vacat?

PRAE poenam dolor cōnstituet in cīvēs tuōs?

NERO cōnstituet, aetās nūlla quam fāmae eximat.

PRAE tua temperet nōs īra, nōn noster timor.

NERO īram expiābit prīma quae meruit meam.

PRAE quam poscat ēde, nostra nē parcat manūs.

NERO caedem sorōris poscit et dīrum caput.

PRAE horrōre vīnctum trepidus astrīnxit rigor.

NERO parere dubitās? PRAE cūr meam damnās fidem?

NERO quod parcis hostī. PRAE fēmina hoc nōmen capit?

NERO sī scelera cēpit. PRAE estne quī sontem arguat?

NERO populī furor. PRAE quis regere dēmentēs valet?

NERO quī concitāre potuit. PRAE haud quemquam, reor,

mulier — NERO dedit nātūra cui prōnum mālō

animum, ad nocendum pectus īnstrūxit dolīs.

PRAE sed vim negāvit. NERO ut nē inexpugnābilis

esset, sed aegrās frangeret vīrēs timor

vel poena; quae iam sera damnātam premet

diū nocentem. tolle cōnsilium ac precēs

et imperāta perage: dēvectam rate

procul in remōtum lītus interimī iubē,

tandem ut resīdat pectoris nostrī tumor.

@@

CHO ō fūnestus multīs populī

dīrusque favor,

quī cum flātū vela secundō

ratīs implēvit vēxitque procul,

languidus īdem dēserit altō

saevōque marī.

flēvit Gracchōs miseranda parēns,

perdidit ingēns quōs plēbis amor

nimiusque favor,

genere illūstrēs, pietāte fidē

linguā clārōs, pectore fortēs,

lēgibus ācrēs.

tē quoque, Līvī, similī lētō

Fortūna dedit,

quem neque fascēs tēxēre, suae

nec tēcta domūs — plūra referre

prohibet praesēns exempla dolor:

modo cui patriam reddere cīvēs

aulam et frātris volvere torōs,

nunc ad poenam lētumque trahī

flentem miseram cernere possunt.

bene paupertās humilī tēctō

contenta latet:

quatiunt altās saepe procellae

aut ēvertit Fortūna domōs.

@@

OCT quō mē trahitis quodve tyrannus

aut exilium rēgīna iubet?

sīc mihi vītam frācta remittit,

tot iam nostrīs ēvicta malīs?

sīn caede mea cumulāre parat

lūctūs nostrōs, invidet etiam

cūr in patriā mihi saevā morī?

sed iam spēs est nūlla salūtis:

frātris cernō miseranda ratem.

hāc est cuius vecta carīna

quondam genetrīx, nunc et thalamīs

expulsa soror miseranda vehar.

nūllum Pietās nunc nūmen habet

nec sunt superī:

rēgnat mundō trīstis Erīnȳs.

quis mea dignē dēflēre potest

mala? quae lacrimīs nostrīs questus

reddere aēdōn?

cuius pennās utinam miserae

mihi fāta darent!

fugerem lūctūs ablātā meōs

pennā volucrī procul et coetūs

hominum trīstēs caedemque feram.

sōla in vacuō nemore et tenuī

rāmō pendēns

querulō possem gutture maestum

fundere murmur.

CHO regitur fātīs mortāle genus

nec sibi quicquam spondēre potest

firmum et stabile,

quem per cāsūs voluit variōs

semper nōbīs metuenda diēs.

animum firment exempla tuum,

iam multa domus quae vestra tulit:

quid saevior est Fortūna tibi?

tū mihi prīmum tot nātōrum

memoranda parēns, nāta Agrippae,

nurus Augustī, Caesaris uxor,

cuius nōmen clārum tōtō

fulsit in orbe,

uterō totiēns ēnīxa gravī

pignora pācis,

mox exilium, verbera, saevās

passa catēnās, fūnera, lūctus,

tandem lētum cruciāta diū.

fēlīx thalamīs Līvia Drūsī

natisque ferum ruit in facinus

poenamque suam.

Iūlia mātris fāta secūta est:

post longā tamen tempora ferrō

caesa est, quamvīs crīmine nūllō.

quid nōn potuit quondam genetrīx

tua quae rēxit prīncipis aulam

cārā marītō partūque potēns?

eādem famulō subiecta suō

cecidit dīrī mīlitis ēnse.

quid cui licuit rēgnum caelī

spērāre, parēns tanta Nerōnis?

nōn fūnestā violāta manū

rēmigis ante,

mox et ferrō lacerāta diū

saevī iacuit victima nātī?

OCT mē quoque trīstēs mittit ad umbrās

ferus et manēs ecce tyrannus.

quid iam frūstrā miseranda moror?

rapite ad lētum quis iūs in nōs

Fortūnā dedit.

testor superōs — quid agis, dēmēns?

parce precārī quis invīsa es

nūmina dīvum: Tartara testor

Erebīque deās scelerum ultrīcēs

et tē, genitor,

dignum tālī morte et poenā:

nōn invīsa est mors ista mihi.

armāte ratem, date vēla frētīs

ventīsque, petat puppīs rēctor

Pandātāriae lītora terrae.

CHO lenēs aurae zephyrīque levēs,

tēctam quondam nūbe aetheriā

quī vēxistis raptam saevae

virginis ārīs Īphigenīam,

hanc quoque trīstī procul ā poenā

portātē, precor, templa ad Triviae.

urbē est nostra mītior Aulis

et Taurōrum barbara tellūs:

hospitīs illīc caede litātur

nūmen superum;

cīvis gaudet Rōma cruōre.