The shade of Laius visits Thebes (1–133)

intereā gelidīs Maiā satus āliger umbrīs

iussa gerēns magnī remeat Iovis. undique pigrae

īre vetant nūbēs et torpidus implicat āēr,

nec Zephyrī rapuēre gradum, sed foeda silentis

aura polī. Styx inde novem circumflua rīvīs,

hinc obiecta viās torrentum incendia claudunt.

pōne senex trepidā succēdit Lāius umbrā

vulnere tardus adhūc; capulō nam largius illī

trānsabiît animam cognātīs ictibus ēnsis

impius et prīmās Fūriārum pertulit īrās;

it tamen et medicā firmat vestīgia virgā.

tum sterilēs lūcī possessaque mānibus arva

et ferrūgineum nemus astupet, ipsaque Tellūs

mīrātur patuisse retrō, nec līvida tābēs

invidiae fūnctīs quamquam et iam lūmine cassīs

dēfuit. ūnus ibi ante aliōs, cui laeva voluntās

semper et ad superōs — hinc et gravis exitus aevī —

īnsultāre malīs rēbusque aegrēscere laetīs,

“vāde,” ait, “ō fēlīx, quōscumque vocāris in ūsūs,

seu Iovis imperiō, seu maior adēgit Erīnȳs

īre diem contrā, seu tē furiāta sacerdōs

Thessalis arcānō iubet ēmigrāre sepulcrō,

heu, dulcēs vīsūre polōs sōlemque relictum

et viridēs terrās et pūrōs fontibus amnēs,

trīstior hās iterum tamen intrātūre tenebrās.”

illōs ut caecō recubāns in līmine sēnsit

Cerberus atque omnēs capitum surrēxit hiātūs,

saevus et intrantī populō, iam nigra tumēbat

colla mināx, iam sparsa solō turbāverat ossa,

nī deus horrentem Lēthaeō vīmine mulcēns

ferrea tergeminō domuisset lūmina somnō.

est locus — Īnachiae dīxērunt Taenara gentēs —

quā formīdātum Maleae spūmantis in aurās

it caput et nūllōs admittit culmine vīsūs.

stat sublīmis apex ventōsque imbrēsque serēnus

dēspicit et tantum fessīs īnsīditur astrīs.

[illīc exhaustī posuēre cubīlia ventī,

fulminibusque iter est; medium cava nūbila montis

īnsūmpsēre latus, summōs nec praepetis ālae

plausus adit collēs, nec rauca tonitrua pulsant.]

ast ubi prōna diēs, longōs super aequora fīnēs

exigit atque ingēns mediō natat umbra profundō.

interiōre sinū frangentia lītora curvat

Taenaros, expositōs nōn audāx scandere flūctūs.

illīc Aegaeō Neptūnus gurgite fessōs

in portum dēdūcit equōs: prior haurit harēnās

ungula, postrēmī solvuntur in aequora piscēs.

hōc, ut fāma, locō pallentēs dēvius umbrās

trāmes agit nigrīque Iovis vacua ātria dītat

mortibus. Arcadiī perhibent sī vēra colōnī,

strīdor ibi et gemitus poenārum, ātrōque tumultū

fervet ager; saepe Eumenidum vōcēsque manūsque

in medium sonuēre diem, Letīque trifōrmis

iānitor agricolās campīs audītus abēgit.

hāc et tunc fuscā volucer deus obsitus umbrā

exsilit ad superōs, īnfernaque nūbila vultū

discutit et vīvīs afflātibus ōra serēnat.

inde per Arctūrum mediaeque silentia Lūnae

arva super populōsque meat. Sopor obvius illī

Noctis agēbat equōs, trepidusque assurgit honōrī

nūminis et rēctō dēcēdit līmite caelī.

īnferior volat umbra deō, praereptaque nōscit

sīdera prīncipiumque suī; iamque ardua Cirrhae

pollūtamque suō dēspectat Phōcida bustō.

ventum erat ad Thēbās; gemuit prope līmina nātī

Lāius et nōtōs cūnctātus inīre penātēs.

ut vērō excelsīs suamet iuga nīxa columnīs

vīdit et īnfectōs etiamnum sanguine currūs,

paene retrō turbātus abit; nec summa Tonantis

iussa nec Arcadiae retinent spīrāmina virgae.

et tunc forte diēs nōtō signāta Tonantis

fulmine, praereptī cum tē, tener Euhie, partūs

trānsmīsēre patrī. Tyriīs ea causa colōnīs

īnsomnem lūdō certātim ēdūcere noctem

suāserat; effūsī passim per tēcta, per agrōs,

serta inter vacuōsque merō crātērās anhēlum

prōflābant sub lūce deum; tunc plūrima buxus

aeraque taurīnōs sonitū vincentia pulsūs;

ipse etiam gaudēns nemorōsa per āvia sānās

impulerat mātrēs Bacchō meliōre Cithaerōn.

quālia per Rhodopēn rabidō convīvia coetū

Bistones aut mediae pōnunt convallibus Ossae:

illīs sēmianimum pecus excussaeque leōnum

ōre dapēs et lacte novō domuisse cruōrem

luxus; at Ōgygiī sī quandō afflāvit Iacchī

saevus odor, tunc saxa manū, tunc pōcula pulchrum

spargere et immeritō sociōrum sanguine fūsō

īnstaurāre diem fēstāsque repōnere mēnsās.

nox ea, cum tacitā volucer Cyllēnius aurā

rēgis Echīoniī strātīs allāpsus, ubi ingēns

fūderat Assyriīs exstructa tapētibus altō

membra torō. prōh gnāra nihil mortālia fātī

corda suī! capit ille dapēs, habet ille sopōrem.

tunc senior quae iussus agit; neu falsa vidērī

noctis imāgō queat, longaevī vātis opācōs

Tīresiae vultūs vōcemque et vellera nōta

induitur. mānsēre comae prōpexaque mentō

cānitiēs pallorque suus, sed falsa cucurrit

īnfula per crīnēs, glaucaeque innexus olīvae

vittārum prōvēnit honōs. de͜hinc tangere rāmō

pectora et hās vīsus fātōrum exprōmere vōcēs:

“nōn somnī tibi tempus, iners quī nocte sub altā,

germānī sēcūre, iacēs: ingentia dūdum

ācta vocant rērumque gravēs, ignāve, parātūs.

tū, velutī magnum sī iam tollentibus Austrīs

Īonium nigrā iaceat sub nūbe magister

immemor armōrum versantisque aequora clāvī,

cūnctāris. iamque ille novīs — scit fāma — superbit

cōnūbǐīs vīrēsque parat quīs rēgna capessat,

quīs neget, inque tuā senium sibi dēstinat aulā.

dant animōs socer auguriō fātālis Adrāstus

dōtālēsque Argī, necnōn in foedera vītae

pollūtus placuit frāternō sanguine Tȳdeus.

hinc tumor, et longus frātrī prōmitteris exul.

ipse deum genitor tibi mē miserātus ab altō

mittit: habē Thēbās, caecumque cupīdine rēgnī

ausūrumque eadem germānum expelle, nec ultrā

frāternōs inhiantem obitūs sine fīdere coeptīs

fraudibus aut Cadmō dominās īnferre Mycēnās.”

dīxit, et abscēdēns — etenim iam pallida turbant

sīdera lūcis equī — rāmōs ac vellera frontī

dēripuit, cōnfessus avum, dīrīque nepōtis

incubuit strātīs; iugulum mox caede patentem

nūdat et undantī perfundit vulnere somnum.

illī rupta quiēs, attollit membra torōque

ērigitur plēnus mōnstrīs, vānumque cruōrem

excutiēns simul horret avum frātremque requīrit.

quālis ubi audītō vēnantum murmure tigris

horruit in maculās somnōsque excussit inertēs,

bella cupit laxatque genās et temperat unguēs,

mox ruit in turmās nātīsque alimenta cruentīs

spīrantem fert ōre virum: sīc excitus īrā

ductor in absentem cōnsūmit proelia frātrem.

Double wedding in Argos (134–374)

et iam Mygdoniīs ēlāta cubīlibus altō

impulerat caelō gelidās Aurōra tenebrās,

rōrantēs excussa comās multumque sequentī

sōle rubēns; illī roseus per nūbila sērās

advertit flammās aliēnumque aethera tardō

Lūcifer exit equō, dōnec pater igneus orbem

impleat atque ipsī radiōs vetet esse sorōrī,

cum senior Talaīonidēs nec longa morātī

Dircaeusque gradum pariterque Achelōius hērōs

corripuēre torīs. illōs post verbera fessōs

exceptamque hiemem cornū perfūderat omnī

Somnus; at Īnachiō tenuis sub pectore rēgī

tracta quiēs, dum mente deōs inceptaque versat

hospitia, et quae sint generīs ascīta repertīs

fāta movet. postquam mediīs in sēdibus aulae

congressī inque vicem dextrās iūnxēre locumque,

quō serere arcānās aptum atque ēvolvere cūrās

īnsīdunt, prior hīs dubiōs compellat Adrāstus:

“ēgregiī iuvenum, quōs nōn sine nūmine rēgnīs

invēxit nox ātra meīs, quibus ipse per imbrēs

fulminibus mixtōs intempestumque Tonantem

hās meus ūsque domōs vestīgia fēcit Apollō,

nōn equidem obscūrum vōbīs plēbīque Pelasgae

esse rear quantīs cōnūbia nostra procōrum

turba petant studiīs; geminae mihi namque, nepōtum

laeta fidēs, aequō pūbēscunt sīdere nātae.

quantus honōs quantusque pudor — nē crēdite patrī —

et super hesternās licuit cognōscere mēnsās.

hās tumidī soliō et lātē dominantibus armīs

optāvēre virī — longum ēnumerāre Pharaeōs

Oebaliōsque ducēs — et Achaea per oppida mātrēs,

spem generis; nec plūra tuus dēspexerat Oeneus

foedera Pīsaeīsque socer metuendus habēnīs.

sed mihi nec Spartā genitōs nec ab Ēlide missōs

iungere fās generōs: vōbīs hic sanguis et aulae

cūra meae longō prōmittitur ōrdine fātī.

dī bene, quod tālēs stirpemque animōsque venītis

ut respōnsa iuvent: hic dūrae tempore noctis

partus honōs, haec illa venit post verbera mercēs.”

audierant, fīxōsque oculōs per mūtua paulum

ōra tenent, vīsīque inter sēsē ōrdine fandī

cēdere. sed cūnctīs Tȳdeus audentior āctīs

incipit: “ō quam tē parcum in praecōnia fāmae

mēns agitat mātūra tuae, quantāque ferentem

fortūnam virtūte domās! cui cēdat Adrāstus

imperiīs? quis tē soliō Sicyōnis avītae

excitum īnfrēnōs compōnere lēgibus Argōs

nesciat? atque utinam hīs manibus permittere gentēs,

Iuppiter aeque, velīs, quās Dōricus alligat intus

Isthmos et alternō quās margine summovet ultrā.

nōn fugeret dīrās lūx intercīsa Mycēnās,

saeva nec Ēlēae gemerent certāmina vallēs

*    *    *

Eumenidēsque aliīs aliās sub rēgibus, et quae

tū potior, Thēbāne, querī. nōs vērō volentēs

expositīque animīs.” sīc interfātus, et alter

subicit: “anne aliquis socerōs accēdere tālēs

abnuat? exulibus quamquam patriāque fugātīs

nōndum laeta Venus, tamen omnis corde resēdit

trīstitia, affīxīque animō cessēre dolōrēs.

nec minus haec laetī trahimus sōlācia, quam sī

praecipitī convulsa Notō prōspectet amīcam

puppis humum. iuvat ingressōs fēlīcia rēgnī

ōmina quod superest fātī vītaeque labōrum

fortūnā trānsīre tuā.” nec plūra morātī

cōnsurgunt; dictīs impēnsius aggerat omne

prōmissum Īnachius pater, auxiliōque futūrum

et patriīs spondet reducēs indūcere rēgnīs.

ergō alacrēs Argī, fūsō rūmōre per urbem

advēnisse ducī generōs prīmīsque hymenaeīs

ēgregiam Argīān nec fōrmae laude secundam

Dēipylēn tumidā iam virginitāte iugārī,

gaudia mente parant. sociās it Fāma per urbēs

fīnitimīsque agitātur agrīs procul ūsque Lycaeōs

Partheniōsque super saltūs Ephyraeaque rūra.

nec minus Ōgygiās eadem dea turbida Thēbās

īnsilit: haec tōtīs perfundit moenia pennīs

Labdaciumque ducem praemissae cōnsona noctī

territat; hospitia et thalamōs et foedera rēgnī

permixtumque genus — quae tanta licentia mōnstrō,

quis furor? — et iam bella canit. diffūderat Argōs

exspectāta diēs: laetō rēgālia coetū

ātria complentur, speciēs est cernere avōrum

comminus et vīvīs certantia vultibus aera.

tantum ausae perferre manūs! pater ipse bicornis

in laevum prōnā nīxus sedet Īnachus urnā;

hunc tegit Īasiusque senex placidusque Phorōneus

et bellātor Abās indignātusque Tonantem

Ācrisius nūdōque ferēns caput ēnse Coroebus

torvaque iam Danaī facinus meditantis imāgō;

exin mīlle ducēs. foribus cum immissa superbīs

unda fremit vulgī, procerum manus omnis et altō

quīs propior dē rēge gradus stant ōrdine prīmī.

interior sacrīs calet et sonat aula tumultū

fēmineō; castā mātrem cīnxēre corōnā

Argolidēs, pars virginibus circum undique fūsae

foedera conciliant nova sōlanturque timōrem.

ībant īnsignēs vultūque habitūque verendō

candida purpureum fūsae super ōra pudōrem

dēiectaeque genās; tacitē subit ille suprēmus

virginitātis amor, prīmaeque modestia culpae

cōnfundit vultūs. tunc ōra rigantur honestīs

imbribus, et tenerōs lacrimae iūvēre parentēs.

nōn secus ac superō pariter sī cardine lāpsae

Pallas et asperior Phoebī soror, utraque tēlīs,

utraque torva genīs flāvōque in vertice nōdō,

illa suās Cynthō comitēs agat, haec Aracynthō:

tunc, sī fās oculīs, nōn umquam longa tuendō

expediās cui maior honōs, cui grātior, aut plūs

dē Iove; mūtātōsque velint trānsūmere cultūs,

et Pallās deceat pharetrās et Dēlia cristās.

certant laetitiā superōsque in vōta fatīgant

Īnachidae: quae cuique domūs sacrīque facultās,

hī fibrīs animāque litant, hī caespite nūdō,

nec minus audītī, sī mēns accepta, merentur

tūre deōs, frāctīsque obtendunt līmina silvīs.

ecce metū subitō — Lachesis sīc dūra iubēbat —

impulsae mentēs, excussaque gaudia patrī,

et turbāta diēs. innūptam lūmine adībant

Pallada, Mūnychiīs cui nōn Argīva per urbēs

posthabita est Lārīsa iugīs; hīc mōre parentum

Īasidēs, thalamīs ubi casta adolēsceret aetās,

virgineās lībāre comās prīmōsque solēbant

excūsāre torōs. celsam subeuntibus arcem

in gradibus summī dēlāpsus culmine templī,

Arcados Euhippī spolium, cadit aereus orbis,

praemissāsque facēs, fēstum nūbentibus ignem,

obruit, ēque adytīs simul exaudīta remōtīs

nōndum ausōs firmāre gradum tuba terruit ingēns.

in rēgem conversī omnēs formīdine prīmā,

mox audīsse negant; cūnctōs tamen ōmina rērum

dīra movent, variīsque metum sermōnibus augent.

nec mīrum; nam tū īnfaustōs dōnante marītō

ōrnātūs, Argīa, geris dīrumque monīle

Harmoniae. longa est seriēs, sed nōta, malōrum.

persequar unde novīs tam saeva potentia dōnīs.

Lemnius hoc, ut prīsca fidēs, Māvortia longum

fūrta dolēns, captō postquam nīl obstat amōrī

poena nec ultrīcēs castīgāvēre catēnae,

Harmoniae dōtāle decus sub lūce iugālī

strūxerat. hoc, doctī quamquam maiōra, labōrant

Cyclōpēs, nōtīque operum Telchīnes amīcā

certātim iūvēre manū, sed plūrimus ipsī

sūdor. ibi arcānō flōrentēs igne zmaragdōs

cingit et īnfaustās percussum adamanta figūrās

Gorgoneōsque orbēs Siculāque incūde relictōs

fulminis extrēmī cinerēs viridumque dracōnum

lūcentēs ā fronte iubās; hīc flēbile germen

Hesperidum et dīrum Phrixēī velleris aurum;

tum variās pestēs raptumque interplicat ātrō

Tīsiphonēs dē crīne ducem, et quae pessima ceston

vīs probat; haec circum spūmīs lūnāribus unguit

callidus atque hilarī perfundit cūncta venēnō.

nōn hoc Pāsitheā blandārum prīma sorōrum,

nōn Decor Īdaliusque puer, sed Lūctus et Īrae

et Dolor et tōtā pressit Discordia dextrā.

prīma fidēs operī, Cadmum comitāta iacentem

Harmoniā versīs in sībila dīra querēlīs

Illyricōs longō sulcāvit pectore campōs.

improba mox Semelē vix dōna nocentia collō

induit, et fallāx intrāvit līmina Iūnō.

tēque etiam, īnfēlīx, perhibent, Iocasta, decōrum

possēdisse nefās; vultūs hāc laude colēbās,

heu quibus, heu, placitūra torīs! post longior ōrdō.

tunc dōnīs Argīa nitet vīlēsque sorōris

ōrnātūs sacrō praeculta supervenit aurō.

vīderat hoc coniūnx peritūrī vātis, et ārās

ante omnēs epulāsque trucem sēcrēta coquēbat

invidiam, saevīs dētur sī quandō potīrī

cultibus, heu nihil auguriīs adiūta propinquīs.

quōs optat gemitūs, quantās cupit impia clādēs!

digna quidem — sed quid miserī dēcepta marītī

arma, quid īnsontēs nātī meruēre furōrēs?

postquam rēgālēs epulās et gaudia vulgī

bis sēnī clausēre diēs, Ismēnius hērōs

respicere ad Thēbās iamque et sua quaerere rēgna.

quippe animum subit ille diēs quō sorte benignā

frātris Echīoniā steterat prīvātus in aulā,

respiciēns dēscīsse deōs trepidōque tumultū

dīlāpsōs comitēs, nūdum latus omne, fugamque

Fortūnae. namque ūna soror prōdūcere trīstēs

exulis ausa viās; etiam hanc in līmine prīmō

līquerat et magnā lacrimās inclūserat īrā.

tunc quōs excēdēns hilarēs, quīs cultus inīquī

praecipuus ducis, et profugō quōs ipse notārat

ingemuisse sibī per noctem ac lūce sub omnī

dīgerit; exēdēre animum dolor īraque dēmēns

et, quā nōn gravior mortālibus addita cūrīs,

spēs, ubi longa venit. tālem sub pectore nūbem

cōnsiliī volvēns Dircēn Cadmīque negātās

apparat īre domōs. velutī dux taurus amātā

valle carēns, pulsum solitō quem grāmine victor

iussit ab ēreptā longē mūgīre iuvencā,

cum profugō placuēre torī, cervīxque receptō

sanguine magna redit, frāctaeque in pectora quercūs,

bella cupit pāstūsque et capta armenta reposcit

iam pede, iam cornū melior; pavet ipse reversum

victor, et attonitī vix agnōvēre magistrī:

nōn aliās tacitā iuvenis Teumēsius īrās

mente acuit.@@ sed fīda viās arcānaque coniūnx

sēnserat; utque torīs prīmō complexa iacēbat

aurōrae pallōre virum, “quōs, callide, mōtus

quamve fugam mōlīris?” ait “nīl trānsit amantēs.

sentiō, pervigilēs acuunt suspīria questūs,

numquam in pāce sopor. quotiēns haec ōra natāre

flētibus et magnās lātrantia pectora cūrās

admōtā dēprēndō manū! nīl foedere ruptō

cōnūbǐīsve super moveor viduāque iuventa,

etsī crūdus amor necdum post flammea tōtī

intepuēre torī: tua mē, properābō fatērī,

angit, amāte, salūs. tūne incomitātus, inermīs

rēgna petēs? poterisque tuīs dēcēdere Thēbīs,

sī neget? atque illum sollers dēprēndere semper

Fāma ducēs tumidum narrat raptōque superbum

difficilemque tibī: necdum cōnsūmpserat annum.

mē quoque nunc vātēs, nunc exta minantia dīvōs

aut avium lāpsūs aut turbida noctis imāgō

terret et (ā, meminī!) numquam mihi falsa per umbrās

Iūnō venit. quō tendis iter? nī cōnscius ārdor

dūcit et ad Thēbās melior socer.” hic breve tandem

rīsit Echīonius iuvenis tenerumque dolōrem

coniugis amplexū sōlātus et ōscula maestīs

tempestīva genīs posuit lacrimāsque repressit:

“solve metūs animō, dabitur, mihi crēde, merentum

cōnsiliīs tranquilla diēs; tē fortior annīs

nōndum cūra decet. sciat haec Sāturnius ōlim

fāta parēns, oculōsque polō dēmittere sī quōs

Iūstitia et rēctum terrīs dēfendere cūrat.

fors aderit lūx illa tibī, quā moenia cernēs

coniugis et geminās ībis rēgīna per urbēs.”

sīc ait, et cārō raptim sē līmine prōfert.

Tȳdeā iam socium coeptīs, iam pectore fīdō

aequantem cūrās (tantus post iūrgia mentēs

vīnxit amor) socerumque affātur trīstis Adrāstum.

fit mora cōnsiliō, cum multa moventibus ūna

iam potior cūnctīs sēdit sententia, frātris

pertemptāre fidem tūtōsque in rēgna precandō

explōrāre aditūs. audāx ea mūnera Tȳdeus

sponte subit; nec nōn et tē, fortissime gentīs

Aetōlum, multum lacrimīs cōnāta morārī

Dēipylē, sed iussa patris tūtīque regressus

lēgātō iūstaeque precēs vīcēre sorōris.

Tydeus’s embassy to Thebes (375–481)

iamque ēmēnsus iter silvīs ac lītore dūrum,

quā Lernaea palūs, ambustaque sontibus altē

intepet hydra vadīs, et quā vix carmine rārō

longa sonat Nemeā nōndum pāstōribus ausīs,

quā latus Ēōōs Ephyrēs quod vergit ad Eurōs

Sīsyphiīque sedent portūs īrātaque terrae

curva Palaemoniō sēclūditur unda Lechaeō.

hinc praetervectus Nīsum et tē, mītis Eleusīn,

laevus abit, iamque arve gradū Teumēsia et arcēs

intrat Agēnoreās; ibi dūrum Eteōclēa cernit

sublīmem soliō saeptumque horrentibus armīs.

iūra ferus populō trāns lēgem ac tempora rēgnī

iam frātris dē parte dabat; sedet omne parātus

in facinus queriturque fidem tam sērō reposcī.

cōnstitit in mediīs (rāmus manifestat olīvae

lēgātum) causāsque viae nōmenque rogātus

ēdidit; utque rudis fandī prōnusque calōrī

semper erat, iūstīs miscēns tamen aspera coepit:

“sī tibi plāna fidēs et dictī cūra manēret

foederis, ad frātrem complētō iūstius annō

lēgātōs hinc īre fuit tēque ōrdine certō

fortūnam exuere et laetum dēscendere rēgnō,

ut vagus ille diū passusque haud digna per urbēs

ignōtās pactae tandem succēderet aulae.

sed quia dulcis amor rēgnī blandumque potestās,

posceris: astriferum iam vēlōx circulus orbem

torsit et āmissae rediērunt montibus umbrae,

ex quō frāter inops ignōta per oppida trīstēs

exul agit cāsūs; et tē iam tempus apertō

sub Iove ferre diēs terrēnaque frīgora membrīs

dūcere et externōs summissum ambīre penātēs.

pōne modum laetīs; satis ostrō dīves et aurō

cōnspicuus tenuem germānī pauperis annum

rīsistī; moneō, rēgnōrum gaudia tēmet

dēdoceās patiēnsque fugae mereāre revertī.”

dīxerat. ast illī tacitō sub pectore dūdum

ignea corda fremunt, iactō velut aspera saxō

comminus ērigitur serpēns, cui subter inānēs

longa sitīs latebrās tōtumque agitāta per artūs

convocat in faucēs et squāmea colla venēnum:

“cognita sī dubiīs frātris mihi iūrgia signīs

ante forent nec clāra odiōrum arcāna patērent,

sufficeret vel sōla fidēs, quā torvus et illum

mente gerēns (ceu saepta novus iam moenia laxet

fossor et hostīlēs inimīcent classica turmās)

praefuris. in mediōs sī comminus ōrsa tulissēs

Bistonas aut refugō pallentēs sōle Gelōnōs,

parcior ēloquiō et mediī reverentior aequī

inciperēs. neque tē furibundae crīmine mentis

arguerim: mandāta refers. nunc omnia quandō

plēna minīs, nec scēptra fidē nec pāce sequestra

poscitis, et propior capulō manus, haec mea rēgī

Argolicō, nōndum aequa tuīs, vice dicta reportā:

quae sors iūsta mihī, quae nōn indēbitus annīs

scēptra dicāvit honōs, teneō longumque tenēbō:

tē penes Īnachiae dōtālis rēgia dōnō

coniugis, et Danaae (quid enim maiōribus āctīs

invideam?) cumulentur opēs. fēlīcibus Argōs

auspiciīs Lernamque regās: nōs horrida Dircēs

pāscua et Euboicīs artātās flūctibus ōrās,

nōn indignātī miserum dīxisse parentem

Oedipodēn: tibi larga (Pelops et Tantalus auctor!)

nōbilitās, propiorque fluat dē sanguine iūnctō

Iuppiter. anne feret luxū cōnsuēta paternō

hunc rēgīna larem? nostrae cui iūre sorōrēs

ānxia pēnsa trahant, longō quam sordida lūctū

māter et ex īmīs audītus forte tenebrīs

offendat sacer ille senex. iam pectora vulgī

assuēvēre iugō: pudet heu plēbisque patrumque:

nē totiēns incerta ferant mūtentque gementēs

imperia et dubiō pigeat pārēre tyrannō.

nōn parcit populīs rēgnum breve; respice quantus

horror et attonitī nostrō in discrīmine cīvēs.

hōsne ego, quis certa est sub tē duce poena, relinquam?

īrātus, germāne, venīs. fac velle: nec ipsī,

sī modo nōtus amor meritīque est grātia, patrēs

reddere rēgna sinent.” nōn ultrā passus et ōrsa

iniēcit mediīs sermōnibus obvia: “reddēs,”

ingeminat “reddēs; nōn sī tē ferreus agger

ambiat aut triplicēs aliō tibi carmine mūrōs

Amphīōn audītus agat, nīl tēla nec ignēs

obstiterint, quīn ausa luās nostrīsque sub armīs

captīvō moribundus humum diadēmate pulsēs.

tū meritō; ast hōrum miseret, quōs sanguine vīlēs

coniugibus nātīsque īnfanda ad proelia raptōs

prōicis excidiō, bone rēx. ō quanta Cithaerōn

fūnera sanguineusque vadīs, Ismēne, rotābis!

haec pietās, haec magna fidēs! nec crīmina gentīs

mīra equidem dūcō: sīc prīmus sanguinis auctor

incestīque patrum thalamī; sed fallit orīgō:

Oedipodīs tū sōlus erās, haec praemia mōrum

ac sceleris, violente, ferēs! nōs poscimus annum!

sed moror.” haec audāx etiamnum in līmine retrō

vōciferāns, iam tunc impulsa per agmina praeceps,

ēvolat. Oenēae vindex sīc ille Diānae

ērēctus saetīs et aduncae fulmine mālae,

cum premeret Pelopēa phalānx, saxa obvia volvēns

frāctaque perfossīs arbusta Achelōia rīpīs,

iam Telamōna solō, iam strātum Ixīona linquēns

tē, Meleagre, subit: ibi dēmum cuspide lātā

haesit et obnīxō ferrum laxāvit in armō.

tālis adhūc trepidum linquit Calydōnius hērōs

concilium īnfrendēns, ipsī ceu rēgna negentur,

festīnatque viās rāmumque precantis olīvae

abicit. attonitae tēctōrum ē līmine summō

aspectant mātrēs, saevōque īnfanda precantur

Oenīdae tacitōque simul sub pectore rēgī.

Tydeus ambushed (482–743)

nec piger ingeniō scelerum fraudisque nefandae

rēctor eget. iuvenum fīdōs, lēctissima bellō

corpora, nunc pretiō, nunc ille hortantibus ārdēns

sollicitat dictīs, nocturnaque proelia saevus

īnstruit, et (sānctum populīs per saecula nōmen)

lēgātum īnsidiīs tacitōque invādere ferrō

(quid rēgnīs nōn vīle?) cupit. quās quaereret artēs

sī frātrem, Fortūna, darēs? ō caeca nocentum

cōnsilia! ō semper timidum scelus! exit in ūnum

plēbs ferrō iūrāta caput: ceu castra subīre

apparet aut celsum crēbrīs impulsibus urbis

inclīnāre latus, dēnsī sīc agmine factō

quīnquāgintā altīs funduntur in ōrdine portīs.

mactē animī, tantīs dignus quī crēderis armīs!

fert via per dūmōs propior, quā calle latentī

praecelerant dēnsaeque legunt compendia silvae.

lēcta dolīs sēdēs: geminī procul urbe malignīs

faucibus urguentur collēs, quōs umbra supernī

montis et incurvīs claudunt iuga frondea silvīs

(īnsidiās nātūra locō caecamque latendī

strūxit opem), mediāsque artē secat aspera rūpēs

sēmita, quam subter campī dēvexaque lātīs

arva iacent spatiīs. contrā importūna crepīdō,

Oedipodīoniae domus ālitis; hīc fera quondam

pallentēs ērēcta genās suffūsaque tābō

lūmina, concrētīs īnfandō sanguine plūmīs

rēliquiās amplexa virum sēmēsaque nūdīs

pectoribus stetit ossa premēns vīsūque trementī

conlūstrat campōs, sī quis concurrere dictīs

hospes inexplicitīs aut comminus īre viātor

audeat et dīrae commercia iungere linguae;

nec mora, quīn acuēns exertōs prōtinus unguēs

līventēsque manūs frāctōsque in vulnere dentēs

terribilī applausū circum hospita surgeret ōrā;

et latuēre dolī, dōnec dē rūpe cruentā

(heu similī dēprēnsa virō!) cessantibus ālīs

trīstis inexplētam scopulīs afflīgeret alvum.

mōnstrat silva nefās: horrent vīcīna iuvencī

grāmina, damnātīs avidum pecus abstinet herbīs.

nōn Dryadum placet umbra chorīs nōn commoda sacrīs

Faunōrum, dīraeque etiam fūgēre volucrēs

prōdigiāle nemus. tacitīs hūc gressibus āctī

dēveniunt peritūra cohors, hostemque superbum

annīxī iaculīs et humī posita arma tenentēs

exspectant, dēnsāque nemus statiōne corōnant.

coeperat ūmentī Phoebum subtexere pallā

Nox et caeruleam terrīs īnfūderat umbram.

ille propinquābat silvīs et ab aggere celsō

scūta virum galeāsque videt rutilāre comantēs,

quā laxant rāmī nemus adversāque sub umbrā

flammeus aerātīs lūnae tremor errat in armīs.

obstipuit vīsīs, ībat tamen, horrida tantum

spīcula et inclūsum capulō tenus admovet ēnsem,

ac prior “unde, virī, quidve occultātis in armīs?”

nōn humilī terrōre rogat. nec reddita contrā

vōx, fīdamque negant suspecta silentia pācem.

ecce autem vāstō Cthoniī contorta lacertō,

quō duce frēta cohors, fuscās intervolat aurās

hasta; sed audentī deus et fortūna recessit.

per tamen Ōleniī tegimen suis ātraque saetīs

terga super laevōs umerōs vīcīna cruōrī

effugit et viduō iugulum ferit irrita lignō.

tunc horrēre comae sanguisque in corda gelārī.

hūc ferus atque illūc animum pallentiaque īrā

ōra ferēns (nec tanta putat sibi bella parārī):

“ferte gradum contrā campōque ērumpite apertō!

quis timor audendī, quae tanta ignāvia? sōlus,

sōlus in arma vocō.” neque in hīs mora; quōs ubi plūrēs,

quam ratus, innumerīs videt excursāre latebrīs,

hōs dēīre iugīs, illōs ē vallibus īmīs

crēscere, nec paucōs campō, tōtumque sub armīs

conlūcēre iter (ut clausās indāgine prōfert

in medium vōx prīma ferās), quae sōla medendī

turbātā ratiōne viā est, petit ardua dīrae

Sphingos et abscīsīs īnfringēns cautibus uncās

exuperat iuga dūra manus, scopulōque potītus,

unde procul tergō metus et via prōna nocendī,

saxum ingēns, quod vix plēnā cervīce gementēs

vertere humō et mūrīs valeant īnferre iuvencī,

rūpibus āvellit; dein tōtō sanguine nīxus

sustinet, immānem quaerēns lībrāre ruīnam,

quālis in adversōs Lapithās ērēxit inānem

magnanimus crātēra Pholus. stupet obvia lētō

turba superstantem atque ēmissī turbine montis

obruitur; simul ōra virum, simul arma manūsque

frāctaque commixtō sēdērunt pectora ferrō.

quattuor hīc adeō disiectī mōle sub ūnā

congemuēre, fugā tremefactum prōtinus agmen

excutitur coeptīs. neque enim temnenda iacēbant

fūnera: fulmineus Dorylās, quem rēgibus ārdēns

aequābat virtūs, Mārtisque ē sēmine Thērōn

terrigenās cōnfīsus avōs, nec vertere cuiquam

frēna secundus Halys, sed tunc pedes occubat arvīs,

Penthēumque trahēns nōndum tē Phaedimus aequō,

Bacche, genus. quōrum ut subitīs exterrita fātīs

agmina turbātam vīdit laxāre catervam,

quae duo sōla manū gestāns acclīnia montī

fīxerat, intorquet iacula et fugientibus addit.

mox in plāna libēns, nōdō nē pectore tēla

inciderent, saltū praeceps dēfertur et orbem,

quem procul oppressō vīdit Thērōne volūtum,

corripuit, tergōque et vertice tegmina nōta

saeptus et hostīlī prōpugnāns pectora parmā

cōnstitit. inde iterum dēnsī glomerantur in ūnum

Ōgygidae firmantque gradum; trahit ōcius ēnsem

Bistonium Tȳdeus, Māvortia mūnera magnī

Oenēōs, et partēs pariter dīvīsus in omnēs

hōs obit atque illōs ferrōque micantia tēla

dēcutit; impeditant numerō sēque ipsa vicissim

arma premunt, nec vīs cōnātibus ūlla, sed ipsae

in sociōs errāre manūs et corpora turbā

involvī prōlāpsa suā; manet ille ruentēs

angustus tēlīs et inexpugnābilis obstat.

nōn aliter Geticā (sī fās est crēdere) Phlegrā

armātum immēnsus Briareus stetit aethera contrā,

hinc Phoebī pharetrās, hinc torvae Pallados anguēs,

inde Pelēthroniam praefīxā cuspide pīnum

Mārtis, at hinc lassō mūtātā Pyracmonī temnēns

fulmina, cum tōtō nēquīquam obsessus Olympō

tot queritur cessāre manūs: nōn sēgnior ārdet

hūc illūc clipeum obiectāns, sēque ipse recēdēns

circumit; interdum trepidīs occurrit et īnstat

spīcula dēvellēns, clipeō quae plūrima tōtō

fīxa tremunt armantque virum; saepe aspera passūs

vulnera, sed nūllum vītae in sēcrēta receptum

nec mortem spērāre valet. rotat ipse furentem

Deilōchum, comitemque illī iubet īre sub umbrās

Phēgea sublātā minitantem bella secūrī

Dircaeumque Gyān et Echīonium Lycophontēn.

iam trepidī sēsē quaerunt numerantque, nec īdem

caedis amor, tantamque dolent rārēscere turbam.

ecce Chromis Tyriī dēmissus orīgine Cadmī

(hunc uterō quondam Dryopē Phoenissa gravātō

rapta repente chorīs onerisque oblīta ferēbat,

dumque trahit prēnsīs taurum tibi cornibus, Euhan,

prōcidit impulsūs nimiīs cōnātibus īnfāns)

tunc audāx iaculīs et captī pelle leōnis

pīnea nōdōsae quassābat rōbora clāvae

increpitāns: “ūnusne, virī, tot caedibus, ūnus

ībit ovāns Argōs? vix crēdet fāma reversō!

heu sociī, nūllaene manūs, nūlla arma valēbunt?

haec rēgī prōmissa, Cydōn, haec, Lampe, dabāmus?”

dum clāmat, subit ōre cavō Teumēsia cornus,

nec prohibent faucēs; atque illī vōce replēta

intercepta natat prōruptō in sanguine lingua.

stābat adhūc, dōnec trānsmissā morte per artūs

lābitur immorsāque cadēns obmūtuit hastā.

vōs quoque, Thespiadae, cūr īnfitiātus honōrā

arcuerim fāmā? frātris moribunda levābat

membra solō Periphās (nīl indole clārius illa

nec pietāte fuit), laevā marcentia colla

sustentāns dextrāque latus; singultibus artum

exhaurit thōrāca dolor, nec vincla coercent

undantem flētū galeam, cum multa gementī

pōne gravis curvās perfringit lancea costās

exit et in frātrem cognātaque pectora tēlō

cōnserit. ille oculōs etiamnum in lūce natantēs

sistit et aspectā germānī morte resolvit.

at cui vīta recēns et adhūc in vulnere vīrēs

“hōs tibi complexūs, haec dent' ait “ōscula nātī.”

prōcubuēre parēs fātīs, miserābile vōtum

mortis, et alternā clausērunt lūmina dextrā.

prōtinus īdem ultrō iaculō parmāque Menoeten

prōterrēbat agēns trepidīs vestīgia retrō

passibus urguentem, dōnec dēfēcit inīqua

lāpsus humō, pariterque manus distractus in ambās

ōrat et ā iugulō nītentem sustinet hastam:

“parce per hās stēllīs interlābentibus umbrās,

per superōs noctemque tuam; sine trīstia Thēbīs

nūntius ācta feram vulgīque per ōra paventīs

contemptō tē rēge canam: sīc irrita nōbīs

tēla cadant, nūllīque tuum penetrābile ferrō

pectus, et optantī victor revehāris amīcō.”

dīxerat. ille nihil vultum mūtātus “inānēs

perdis' ait “lacrimās; et tū (nī fallor) inīquō

pollicitus mea colla ducī: nunc arma diemque

prōice; quid timidae sequeris compendia vītae?

bella manent.” simul haec et crassum sanguine tēlum

iam redit; ille super dictīs īnfēnsus amāris

prōsequitur victōs: “nōn haec trietērica vōbīs

nox patriō dē mōre venit, nōn orgia Cadmī

cernitis aut avidās Bacchum scelerāre parentēs.

nebridās et fragilēs thyrsōs portāre putāstis

imbellem ad sonitum maribusque incognita vērīs

foeda Celaenaeā committere proelia buxō?

hīc aliae caedēs, alius furor: īte sub umbrās,

ō timidī paucīque!” haec intonat; ast tamen illī

membra negant, lassusque ferit praecordia sanguis.

iam sublāta manus cassōs dēfertur in ictūs,

tardātīque gradūs, clipeum nec sustinet umbō

mūtātum spoliīs; gelidus cadit imber anhēlō

pectore, tum crīnēs ārdentiaque ōra cruentīs

rōribus et taetrā morientum aspergine mānant:

ut leō, quī campīs longē custōde fugātō

Massȳlās dēpāstus ovēs, ubi sanguine multō

luxuriāta famēs cervīxque et tābe gravātae

cōnsēdēre iubae, mediīs in caedibus astat

aeger, hiāns, victusque cibīs; nec iam amplius īrae

crūdēscunt: tantum vacuīs ferit aera malīs

molliaque ēiectā dēlambit vellera linguā.

ille etiam Thēbās spoliīs et sanguine plēnus

īsset et attonitīs sēsē populōque ducīque

ostentāsset ovāns, nī tū, Trītōnia virgō,

flagrantem multāque operis cālīgine plēnum

cōnsiliō dignāta virum: “sate gente superbī

Oenēōs, absentēs cui dūdum vincere Thēbās

annuimus, iam pōne modum nimiumque secundīs

parce deīs: huic ūna fidēs optanda labōrī.

fortūnā satis ūsus abī.” restābat acerbīs

fūneribus sociōque gregī nōn sponte superstes

Haemonidēs (ille haec praevīderat, ōmina doctus

āeris et nūllā dēceptus ab ālite) Maeōn,

nec veritus prohibēre ducem, sed fāta monentem

prīvāvēre fidē. vītā miserandus inertī

damnātur; trepidō Tȳdeus immītia mandat:

“quisquis es Āonidum, quem crāstina mūnere nostrō

manibus exēmptum mediīs Aurōra vidēbit,

haec iubeō perferre ducī: cinge aggere portās,

tēla novā, fragilēs aevō circum īnspice mūrōs,

praecipuē stīpāre virōs dēnsāsque mementō

multiplicāre aciēs! fūmantem hunc aspice lātē

ēnse meō campum: tālēs in bella venīmus.”

haec ait, et meritae pulchrum tibi, Pallas, honōrem

sanguineā dē strāge parat, praedamque iacentem

comportat gaudēns ingentiaque ācta recēnset.

quercus erat tenerae iam longum oblīta iuventae

aggere campōrum mediō, quam plūrimus ambit

frondibus incurvīs et crūdō rōbore cortex.

huic lēvēs galeās perfossaque vulnere crēbrō

īnserit arma ferēns, huic truncōs ictibus ēnsēs

subligat et tractās membrīs spīrantibus hastās.

corpora tunc atque arma simul cumulāta superstāns

incipit (ōrantī nox et iuga longa resultant):

“dīva ferōx, magnī decus ingeniumque parentis,

bellipotēns, cui torva genīs horrōre decōrō

cassis, et aspersō crūdēscit sanguine Gorgōn,

nec magis ārdentēs Māvors hastātaque pugnae

impulerit Bellōna tubās, huic annue sacrō,

seu Pandīoniō nostrās invīsere caedēs

monte venīs, sīve Āoniā dēvertis Itōnē

laeta chorīs, seu tū Libycō Trītōne repexās

lōta comās quā tē biiugō tēmōne frementem

intemerātārum volucer rapit axis equārum:

nunc tibi frācta virum spolia īnfōrmēsque dicāmus

exuviās. at sī patriīs Porthāonis arvīs

īnferar et reducī pateat mihi Mārtia Pleurōn,

aurea tunc mediīs urbīs tibi templa dicābō

collibus, Īōniās quā dēspectāre procellās

dulce sit, et flāvō tollēns ubi vertice pontum

turbidus obiectās Achelōus Echīnadas exit.

hīc ego maiōrum pugnās vultūsque tremendōs

magnanimum effingam rēgum, fīgamque superbīs

arma tholīs, quaeque ipse meō quaesīta revēxī

sanguine, quaeque dabis captīs, Trītōnia, Thēbīs.

centum ibi virgineīs vōtae Calydōnides ārīs

Actaeās tibi rīte facēs et ab arbore castā

nectent purpureās niveō discrīmine vittās,

pervigilemque focīs ignem longaeva sacerdōs

nūtriet, arcānum numquam sprētūra pudōrem.

tū bellis, tū pāce ferēs dē mōre frequentēs

prīmitiās operum, nōn indignante Diānā.”

dīxerat, et dulcēs iter īnstaurābat ad Argos.