The Argo’s voyage proceeds (1–81)

intereā scelerum lūctūsque ignārus Iāsōn

alta secat. neque enim patriōs cognōscere cāsūs

Iūnŏ sinit, mediīs ārdēns flectat ab undīs

ac temere in Peliān et adhūc obstantia rēgis

fāta ruat placitōsque deīs dēserat āctūs.

iamque fretīs summās aequātum Pēlion ornōs

templaque Tīsaeae mergunt oblīqua Diānae,

iam Sciathos subsēdit aquīs, iam longa recessit

Sēpias. attollit tondentēs pābula Magnēs

campus equōs; vīdisse putant Dolopēia busta

intrantemque Amyron curvās quaesīta per ōrās

aequora, flūmineō cuius redeuntia ventō

vēla legunt. rēmīs īnsurgitur, inde salūtant

Eurymenās. recipit vēlumque fretumque reversus

Auster et in nūbem Minyīs repetentibus altum

Ossa redit. metus ecce deum damnātaque bellō

Pallēnē circumque vident immānia mōnstra

terrigenum caelō quondam adversāta Gigantum,

quōs scopulīs trabibusque parēns miserāta iugīsque

induit et versōs exstrūxit in aethera montēs.

quisque suās in rūpe minās pugnamque metūsque

servat adhūc, quatit ipse hiemēs et torquet ab altō

fulmina crēbra pater, scopulīs sed maximus illīs

horror abest, Siculā pressus tellūre Typhōeus.

hunc profugum et sacrās revomentem pectore flammās,

ut memorant, prēnsum ipse comīs Neptūnus in altum

abstulit implicuitque vadīs totiēnsque cruentā

mōle resurgentem torquentemque anguibus undās

Sīcanium dedit ūsque fretum cumque urbibus Aetnam

intulit ōra premēns. trux ille ēiectat adēsī

fundāmenta iugī, pariter tunc omnis anhēlat

Trīnacria, iniectam fessō dum pectore mōlem

commovet experiēns gemitūque repōnit inānī.

iamque Hyperīonius mētās maris urget Hibērī

currus et ēvectae prōnō laxantur habēnae

aethere, cum palmās Tēthys grandaeva sinūsque

sustulit et ruptō sonuit sacer aequore Tītān.

auxerat hōra metūs, iam vertentis Olympī

ut faciem raptōsque simul montēsque locōsque

ex oculīs circumque gravēs vīdēre tenebrās.

ipsa quiēs rērum mundīque silentia terrent

astraque et effūsīs stēllātus crīnibus aether;

ac velut ignōtā captus regiōne viārum

noctivagum quī carpit iter nōn aure quiēscit,

nōn oculīs, noctisque metūs niger auget utrimque

campus et occurrēns umbrīs maiōribus arbor,

haud aliter trepidāre virī. sed pectora firmāns

Hagniadēsnōn hancinquitsine nūmine pīnum

dērigimus nec tantum Trītōnia cursūs

ērudiit. saepe ipsa manū dignāta carīnam est.

an nōn expertī, subitus cum lūce fugātā

horruit imbre diēs? quantīs, prōh Iuppiter, Austrīs

restitimus, quantā quotiēns et Pallados arte

incassum decimae cecidit tumor arduus undae!

quīn agite, ō sociī; micat immūtābile caelum

pūraque nec gravidō surrēxit Cynthia cornū

nūllus in ōre ruborcertusque ad tālia Tītān

integer in flūctūs et in ūnō dēcidit Eurō.

adde quod in noctem ventī vēlōque marīque

incumbunt magis et tacitīs ratis ōcior hōrīs.

atque adeō nōn illa sequī mihi sīdera mōnstrat

quae dēlāpsa polō reficit mare. tantus Orīōn

iam cadit, īrātō iam strīdet in aequore Perseus:

sed mihi dux, vetitīs quī numquam conditus undīs

axe nitet Serpēns septēnōsque implicat ignēs.”

sīc ait et certī memorat quī vultus Olympī,

Plēionēs Hyadumque locōs, quō sīdere vibret

Ēnsis, et Actaeus niteat quā lūce Boōtēs.

haec ubi dicta dedit, Cereris tum mūnere fessās

restituunt vīrēs et parcō corpora Bacchō.

mox somnō cessēre; regunt sua sīdera puppem.

iamque sub Ēōae dubiōs Atlantidis ignēs

albet ager mōtīsque trucēs ab ovīlibus ursī

tūta domōsque petunt, rārās et lītus in altum

mittit avēs, cum prīmus equīs exēgit anhēlīs

Phoebus Athon mediāsque diem dispersit in undās.

certātim rēmīs agitur mare rōstraque cursū

prīma tremunt et iam summīs Vulcānia surgit

Lēmnos aquīs, tibi per variōs dēflēta labōrēs,

Ignipotēns, nec furiīs et crīmine mātrum

terra fugat meritīque piget meminisse priōris.

The Lemnian women (82–310)

tempore quō prīmum fremitūs īnsurgere opertōs

caelicolum et rēgnī sēnsit novitāte tumentēs

Iuppiter, aetheriae nec stāre silentia pācis,

Iūnōnem volucrī prīmam suspendit Olympō

horrendum chaos ostendēns poenāsque barāthrī.

mox etiam pavidae temptantem vincula mātris

solvere praeruptī Vulcānum vertice caelī

dēvolvit. ruit ille polō noctemque diemque

turbinis in mōrem, Lēmnī dum lītore tandem

īnsonuit. vōx inde repēns ut perculit urbem,

acclīnem scopulō inveniunt miserentque foventque

alternōs aegrō cūnctantem poplite gressūs.

hinc, reducī superās postquam pater annuit arcēs,

Lēmnos cāra deō nec fāmā nōtior Aetnē

aut Liparēs domus. hās epulās, haec templa perāctā

aegide et horrificī fōrmātīs fulminis ālīs

laetus adit. contrā Veneris stat frīgida semper

āra locō, meritās postquam dea coniugis īrās

horruit et tacitae Mārtem tenuēre catēnae.

quōcircā struit illa nefās Lēmnōque merentī

exitium furiāle movet. neque enim alma vidērī

tantum ea quae teretī crīnem subnectitur aurō

sīdereōs diffūsa sinūs; eadem effera et ingēns

et maculīs suffecta genās pīnumque sonantem

virginibus Stygiīs nigramque simillima pallam.

iamque diēs aderat: Thrācās quī fūderat armīs

dux Lēmnī, puppēs tenuī contexere cannā

ausus et inductō crātem dēfendere tergō,

laeta marī tum signa refert plēnāsque movēbant

armentīs nuribusque ratēs; et barbara vestis

et torquēs īnsigne locī. sonat aequore clāmor

ō patria, ō variīs coniūnx nunc ānxia cūrīs,

hās agimus longī famulās tibi praemia bellī”,

cum dea piceō per sūdum turbida nimbō

praecipitat Fāmamque vagam vestīgat in umbrā,

quam pater omnipotēns digna atque indigna canentem

spargentemque metūs placidīs regiōnibus arcet

aetheris. illa fremēns habitat sub nūbibus īmīs,

nōn Erebī, nōn dīva polī, terrāsque fatīgat

quās datur. audentem prīmī spernuntque foventque,

mox omnēs agit et mōtīs quatit oppida linguīs.

tālem dīva sibi scelerisque dolīque ministram

quaerit avēns. videt illa prior iamque advolat ultrō

impatiēns iamque ōra parat, iam suscitat aurēs.

hanc super incendit Venus atque hīs vōcibus implet:

vāde age et aequoream, virgō, dēlābere Lēmnon

et cūnctās mihi verte domōs, praecurrere quālis

bella solēs, cum mīlle tubās armātaque campīs

agmina et innumerum flātūs cum fingis equōrum.

adfore iam luxū turpīque cupīdine captōs

fāre virōs cārāsque torīs indūcere Thrēssās;

haec tibi prīncipia. hinc rabidās dolor undique mātrēs

īnstimulet; mox ipsa aderō dūcamque parātās.”

illa abit et mediam gaudēns dēfertur in urbem

et prīmam Eurynomēn ad proxima līmina Cōdrī

occupat exēsam cūrīs castumque cubīle

servantem. manet illa virō famulāsque fatīgat

lītoribus, tardī reputant quae tempora bellī

ante torum et longō mulcent īnsomnia pēnsō.

huic dea cum lacrimīs et nōtā veste Neaerae

icta genāsutinam nōn hīc tibi nūntius essem,

ō soror, aut nostrōsinquitprius unda dolōrēs

obruat, in tālī quoniam tibi tempore coniūnx

sīc meritae, vōtīs quem flētūque requīris,

heu furit et captae indignō famulātur amōre.

iamque aderunt, thalamīsque tuīs Thrēissa propinquat,

nōn fōrmā, nōn arte colūs, nōn laude pudōris

pār tibi; nec magnī prōlēs praeclāra Doryclī,

picta manūs ustōque placet sed barbara mentō.

ac tamen hōs aliīs forsan sōlābere cāsūs

thalamīs fātōque legēs meliōre penātēs.

tua mātris egēns damnātaque paelice prōlēs

exanimat, quam iam miserōs trānsversa tuentem

lētālēsque dapēs īnfectaque pōcula cernō.

scīs simile ut flammīs sīmus genus; adde cruentīs

quod patrium saevīre Dahīs. iam lacte ferīnō,

iam veniet dūrāta gelū. sed quoque pulsam

fāma virō, nostrōsque torōs virgāta tenēbit

et plaustrō dērepta nurus.” sīc fāta querēlās

abscidit et cūrīs pavidam lacrimīsque relinquit.

trānsit ad Īphinoēn, īsdemque Amythāonis implet

Ōleniīque domum furiīs, tōtam inde per urbem

personat ut cūnctās agitent expellere Lēmnō,

ipsī urbem Thrēssaeque regant. dolor īraque surgit,

obvia quaeque eadem trāditque auditque neque ūllī

vāna fidēs. tum vōce deōs, tum questibus implent,

ōscula iamque torīs atque ōscula postibus ipsīs

ingeminant lacrimīsque iterum vīsūque morantur.

prōsiliunt nec tēcta virum thalamōsque revīsunt

amplius, agglomerant sēsē nūdīsque sub astrīs

condēnsae flētūs acuunt ac dīra precantur

coniugia et Stygiās īnfanda ad foedera taedās.

hās inter mediās Dryopēs in imāgine maestae

flet Venus et saevīs ārdēns dea plānctibus īnstat

prīmaque: “Sarmaticās utinam fortūna dedisset

īnsēdisse domōs trīstēsque habitāsse pruīnās,

plaustra sequī vel iam patriae vīdisse per ignēs

culmen agī strāgemque deum. nam cētera bellī

perpetimur. ne ille novīs, dēstinat āmēns

servitiīs? urbem aut fugiēns nātōsque relinquam?

nōn prius ēnse manūs raptōque armābimus igne

dumque silent dūcuntque novā cum coniuge somnōs,

magnum aliquid spīrābit amor?” tunc ignea torquēns

lūmina praecipitēs excussit ab ūbere nātōs.

īlicet arrēctae mentēs, ēvictaque mātrum

corda sacer Veneris gemitus rapit. aequora cūnctae

prōspiciunt simulantque chorōs dēlūbraque fēstā

fronde tegunt laetaeque virīs venientibus adsunt.

iamque domōs mēnsāsque petunt, discumbitur altīs

porticibus, sua cuique furēns īnfēstaque coniūnx

adiacet, īnfernī quālis sub nocte barāthrī

accubat attonitum Phlegyān et Thēsea iuxtā

Tīsiphonē saevāsque dapēs et pōcula lībat,

tormentī genus, et nigrīs amplectitur hydrīs.

ipsa Venus quassāns undantem turbine pīnum

agglomerat tenebrās pugnaeque accīncta trementem

dēsilit in Lēmnon. nimbīs et lūce fragōsā

prōsequitur polus et tonitrū pater auget honōrō.

inde novam pavidās vōcem furibunda per aurās

congeminat, quā prīmus Athōs et pontus et ingēns

Thrāca palūs pariterque torīs exhorruit omnis

māter et astrictō riguērunt ūbere nātī.

accelerat Pavor et Geticīs Discordia dēmēns

ē stabulīs ātraeque genīs pallentibus Īrae

et Dolus et Rabiēs et Lētī maior imāgō

vīsa trucēs exserta manūs, ut prīma vocātū

intonuit signumque dedit Māvortia coniūnx.

hīc aliud Venus et multō magis ipsa tremendum

ōrsa nefās gemitūs fingit vōcēsque cadentum,

irrūpitque domōs et singultantia gestāns

ōra manū tābōque sinūs perfūsa recentī

arrēctāsque comās: “meritōs ēn prīma revertor

ulta torōs! premit ecce diēs.” tum verbere victās

in thalamōs agit et cūnctantibus īnserit ēnsēs.

unde ego tot scelerum faciēs, tot fāta iacentum

exsequar? heu vātem mōnstrīs quibus intulit ōrdō,

quae aperit seriēs! ō quī vēra canentem

sistat et hāc nostrās exsolvat imāgine noctēs!

invādunt aditūs et quondam cāra suōrum

corpora, pars ut erant dapibus vīnōque sopōrōs,

pars cōnferre manūs etiam magnīsque parātae

cum facibus quōsdam īnsomnēs et cūncta tuentēs,

sed temptāre fugam prohibetque capessere contrā

arma metûs, adeō ingentēs inimīca vidērī

dīva dabat, nōtāque sonat vōx coniuge maior;

tantum oculōs pressēre metū velut agmina cernant

Eumenidum ferrumve super Bellōna coruscet.

hoc soror, hoc coniūnx, propiorque hoc nāta parēnsque

saeva valet, prēnsōsque torīs mactatque trahitque

fēmineum genus, immānēs quōs sternere Bessī

nec Geticae potuēre manūs aut aequoris īrae.

it cruor in thalamīs et anhēla in pectore fūmant

vulnera que torīs miserō luctāmine truncī

dēvolvunt. dīrās aliae ad fastīgia taedās

iniciunt adduntque domōs. pars ignibus ātrīs

effugiunt properē, sed dūra in līmine coniūnx

obsidet et vīsō repetunt incendia ferrō.

ast aliae Thrēssās, lābem causamque furōris,

dīripiunt. mixtī gemitūs clāmorque precantum

barbarus ignōtaeque implēbant aethera vōcēs.

sed tibi nunc quae digna tuīs ingentibus ausīs

ōrsa feram, decus et patriae laus ūna ruentis,

Hypsipylē? nōn ūlla meō carmine dictam

abstulerint, dūrent Latiīs modo saecula fāstīs

Īliacīque larēs tantīque palātia rēgnī.

irruerant āctae pariter nātaeque nurūsque

tōtaque iam sparsīs exārserat īnsula mōnstrīs.

illa piās armāta manūsfuge prōtinus urbem

que, pater. nōn hostis,” aitnōn moenia laesī

Thrāces habent; nostrum hoc facinus. quaere quis auctor.

iam fuge, iam dubiae dōnum rape mentis et ēnsem

potius, miserēre, tenē!” tunc excipit artūs

obnūbitque caput tacitumque ad cōnscia Bacchī

templa rapit prīmōque manūs ā līmine tendēns

exime nōs scelerī, pater, et miserēre piōrum

rūrsus!” ait. tacitā pavidum tunc sēde locāvit

sub pedibus dextrāque deī. latet ille receptus

veste sacrā. vōcēs chorus et trietērica reddunt

aera sonum fīxaeque fremunt in līmine tigrēs.

rēgīna ut roseīs Aurōram surgere bīgīs

vīdit et īnsomnī lassātās turbine tandem

conticuisse domōs, stabilem quandō optima facta

dant animum maiorque piīs audācia coeptīs,

serta patrī iuvenisque comam vestēsque Lyaeī

induit et medium currū locat aeraque circum

tympanaque et plēnās tacitā formīdine cistās.

ipsa sinūs hederīsque ligat famulāribus artūs

pampineamque quatit ventōsīs ictibus hastam,

respiciēns, teneat viridēs vēlātus habēnās

ut pater, ē niveā tumeant ut cornua mitrā

et sacer ut Bacchum referat scyphus. impulit ācrī

tum validās strīdōre forēs rapiturque per urbem

tālia vōce canēns: “linque ō mihi caede madentem,

Bacche, domum! sine foedātum fūnere pontus

expiet et referam lōtōs in templa dracōnēs!”

sīc mediōs ēgressa metūs, facit ipse verendam

nam deus et flātū nōn īnscia glīscit anhēlō.

iamque senem tacitīs saevā procul urbe remōtum

occulerat silvīs, ipsam sed cōnscius ausī

nocte diēque pavor fraudātaque turbat Erīnys.

nōn similēs iam ferre chorōssemel orgia fallunt

audet, nōn patriōs furtim succēdere saltūs,

et fuga dīversās miserō quaerenda per artēs.

vīsa ratis saevae dēfecta labōribus undae,

quam Thetidī longinqua diēs Glaucōque repostam

sōlibus et cānīs ūrēbat lūna pruīnīs.

hūc genitōrem altae per opāca silentia noctis

praecipitem silvīs rapit et sīc maesta profātur:

quam, genitor, patriam, quantās modo linquis inānēs

pūbe domōs! prōh dīra luēs, prōh noctis acerbae

exitium! tālīn possum crēdere puppī,

cāre parēns? possum tantīs retinēre perīclīs?

solvimus heu sērum Fūriīs scelus. annue vōtīs,

dīva, sopōriferās quae nunc trahis aequore bīgās!

nōn populōs, nōn dīte solum, nōn ūlla parentī

rēgna petō: patriā liceat dēcēdere terrā.

quandō ego servātō mediam genitōre per urbem

laeta ferar? quandō hīc lacrimās plānctūsque vidēbō?”

dīxerat. ille procul truncā fugit ānxius alnō

Taurōrumque locōs dēlūbraque saeva Diānae

advenit. hīc illum trīstī, dea, praeficis ārae

ēnse datō. mora nec terrīs tibi longa cruentīs;

iam nemus Ēgeriae, iam ciet altus ab Albā

Iuppiter et sōlī nōn mītis Arīcia rēgī.

arcem nāta petit, quō iam manus horrida mātrum

congruerat. raucō fremitū sēdēre parentum

nātōrumque locīs vacuaeque in moenibus urbis

iūra novant. dōnant soliō scēptrīsque paternīs

ut meritam redeuntque piae sua praemia mentī.

The Argonauts on Lemnos (311–427)

ecce procul validīs Lēmnon tendentia rēmīs

arma notant, rapitur subitō rēgīna tumultū

conciliumque vocat. nōn illīs obvia tēla

ferre nec īnfēstōs dērat furor improbus ignēs,

Veneris saevās frēgisset Mulciber īrās.

tunc etiam vātēs Phoebō dīlēcta Polyxō

nōn patriam, nōn certa genus, , maxima Tēthȳ,

Prōteaque ambiguum Phariīs effātur ab antrīs

hūc rēxisse viās iūnctīs super aequora phōcīs;

saepe īmīs condit aquīs cūnctātaque paulum

surgit ut audītās referēns in gurgite vōcēs

portum dēmus,” aitfātīs haec, crēdite, puppis

advenit et levior Lēmnō deus aequore flexit

hūc Minyās. Venus ipsa volēns dat corpora iungī,

dum vīrēs uterō māternaque sufficit aetās.”

dicta placent portatque precēs ad lītora Graiīs

Īphinoē. nec turba nocēns scelerisque recentis

signa movent tollitque locō Cytherēa timōrem.

prōtinus ingentem procerum sub nōmine taurum

dēicit, īnsuētīs et iam pia mūnera templīs

reddit et hāc prīmā Veneris calet āra iuvencā.

ventum erat ad rūpem, cuius pendentia nigrīs

fūmant saxa iugīs coquiturque vapōribus āēr.

substitit Aesonidēs atque hīc rēgīna precārī

hortātur causāsque docēnshaec antra vidētis

Vulcānīqueaitecce domōs; date vīna precēsque.

forsitan hōc factum taceat iam fulmen in antrō;

nox dabit ipsa fidem, clausae cum murmura flammae,

hospes, et incussae sonitum mīrābere massae.”

moenia tum vīrēsque locī veterēsque parentum

iactat opēs. mediīs famulae convīvia tēctīs

expediunt, Tyriō vibrat torus igneus ostrō.

stat maerēns atavōs rēgēs rēgēsque marītōs

Thrēssa manus, quaecumque facēs timuisse iugālēs

crēdita nec dominae sānctum tetigisse cubīle.

iam medium Aesonidēs, iam rēgīna locāvit,

post aliī procerēs. sacrīs dum vincitur extīs

prīma famēs circum paterīs it Bacchus et omnis

aula silet. dapibus coeptīs mox tempora fallunt

noctis et in sērās dūrant sermōnibus umbrās

praecipuēque ducis cāsūs mīrāta requīrit

Hypsipylē, quae fāta trahant, quō rēgis agat vīs

aut unde Haemoniae mōlem ratis. ūnius haeret

alloquiō et blandōs paulātim colligit ignēs,

iam nōn dūra torīs, Venerī nec inīqua reversae

et deus ipse morās spatiumque indulget amōrī.

Plīada lēge polī nimbōsō mōverat astrō

Iuppiter aeternum volvēns opus et simul undīs

cūncta ruunt ūnōque deī Pangaea sub ictū

Gargaraque et Mȳsī steterant formīdine lūcī.

saevior haud aliō mortālēs tempore gentēs

terror agit. tunc urget enim, tunc flāgitat īrās

in populōs Astraea Iovem terrīsque relictīs

invocat assiduō Sāturnia sīdera questū.

īnsequitur niger et magnīs cum frātribus Eurus

intonat Aegaeō tenditque ad lītora pontus.

et lūnam quārtō dēnsam videt imbribus ortū

Thespiadēs, longus coeptīs et flūctibus arcet

quī metus. ūsque novōs dīvae meliōris ad ignēs

urbe sedent laetī Minyae viduīsque vacantēs

indulgent thalamīs nimbōsque ēdūcere luxū

nec iam velle viās Zephyrōsque audīre vocantēs

dissimulant, dōnec residēs Tīrynthius hērōs

nōn tulit ipse ratī invigilāns atque integer urbis:

invīdisse deōs tantum maris aequor adortīs

dēsertāsque domōs fraudātaque tempore sēgnī

vōta patrum; quid et ipse virīs cūnctantibus adsit?

ō miserī quīcumque tuīs accessimus āctīs!

Phāsin et Aeētēn Scythicīque perīcula pontī

redde,” ait, “Aesonidē! cum sōlus in aequor

rērum trāxit amor, dum spēs mihi sistere montēs

Cȳaneōs vigilemque alium spoliāre dracōnem.

sedet Aegaeī scopulōs habitāre profundī,

hoc cum Telamōn peraget meus.” haec ubi dicta

haud secus Aesonidēs monitīs accēnsus amārīs

quam bellātor equus, longā quem frīgida pāce

terra iuvat quīque in laevōs piger angitur orbēs,

frēna tamen dominumque velit Mārtius aurēs

clāmor et oblītī rūrsus fragor impleat aeris.

tunc Argum Tīphynque vocat pelagōque parārī

praecipitat. petit ingentī clāmōre magister

arma virōs pariter sparsōsque in lītore rēmōs.

exoritur novus urbe dolor plānctusque per omnēs

et faciēs antīqua domōs: sibi moenia linquī

ēn iterum et quandō nātōrum tempora, gentem

quī recolant, quī scēptra gerant? nunc trīste nefandae

noctis opus, viduī nunc illa silentia tēctī

saeva magis, thalamōs excussaque vincla quod ausae

induere atque iterum tālēs admittere cūrās.

ipsa quoque Hypsipylē, subitōs per lītora cursūs

ut vīdit tōtāque virōs dēcēdere Lēmnō,

ingemit et tālī compellat Iāsona questū:

iamne placet prīmō dēdūcere vēla serēnō,

cārius ō mihi patre caput? modo saeva quiērunt

aequora. sīc portūs fugeret ratis, aspera

Plīas in adversae tenuisset lītore Thrācēs.

ergŏ morās caelō cursumque tenentibus undīs

dēbuimus?” dīxit lacrimāns, haesūraque cārō

dōna ducī prōmit chlamydem textōsque labōrēs.

illīc servātī genitōris cōnscia sacra

pressit acū currūsque piōs: stant saeva paventum

agmina dantque locum; viridī circum horrida tēlā

silva tremit; mediīs refugit pater ānxius umbrīs.

pars et frondōsae raptūs expresserat Īdae

illūstremque fugam puerī, mox aethere laetus

astābat mēnsīs, quīn et Iovis armiger ipse

accipit ā Phrygiō iam pōcula blanda ministrō.

tunc ēnsem nōtumque ferēns īnsigne Thoantis

accipe,” aitbellīs mediaeque ut pulvere pugnae

sim comes, Aetnaeī genitor quae flammea gessit

dōna deī, nunc digna tuīs adiungier armīs.

ī, memor ī terrae, quae vōs amplexa quiētō

prīma sinū, refer et domitīs ā Colchidos ōrīs

vēla per hunc uterō quem linquis Iāsona nostrō.”

sīc ait Haemoniī lābēns in colla marītī;

nec minus Orphēā trīstis cervīce tuāque,

Aeacidē, et geminō coniūnx ā Castore pendet.

Hercules and the monster at Troy (428–578)

hās inter lacrimās legitur piger uncus harēnīs.

iam rēmī rapuēre ratem, iam flāmina portant;

spūmea subsequitur fugientis sēmita clāvī.

tunc tenuis Lēmnos trānsitque Ēlectria tellūs

Thrēiciīs arcāna sacrīs. hīc nūminis ingēns

horror et incautīs dēcrēta piācula linguīs.

hanc dēmissa Iovī nōn umquam laedere flūctū

audet hiems; sponte ipse deus tunc asperat undās,

cum vetat īnfīdōs sua lītora tangere nautās.

obvius at Minyās terrīs adytīsque sacerdōs

excipit hospitibus reserāns sēcrēta Thyōtēs.

hāctenus in populōs vātī, Samothrāca, diemque

missa manē, sacrīsque metum servēmus opertīs.

illī sōle novō laetī plēnīque deōrum

cōnsīdunt trānstrīs. iam quās praevīderat urbēs

nāvita condēbat prōraeque accesserat Imbros

et sōl aetheriās medius cōnscenderat arcēs.

Thessala Dardaniīs tunc prīmum puppis harēnīs

appulit et fātīs Sīgēō lītore sēdit.

dēsiliunt, pars hinc levibus candentia vēlīs

castra levat, tractō pars frangit adōrea saxō

farra, citum frictīs alius cautibus ignem

obtendit foliīs et sulpure pāscit amīcō.

Alcīdēs Telamōnque comes dum lītora blandō

ānfrāctū sinuōsa legunt, vōx accidit aurēs

flēbile succēdēns cum frācta remurmurat unda.

attonitī pressēre gradum vacuumque sequuntur

vōcis iter. iam certa sonat, dēsertaque dūrae

virgŏ necī quem nōn hominum superumque vocābat?

ācrius hoc īnstāre virī, succurrere certī,

quāliter, implēvit gemitū cum taurus acerbō

āvia frangentem morsū super alta leōnem

terga ferēns, coit ē sparsō concīta mapālī

agrestum manus et caecō clāmōre colōnī.

cōnstitit Alcīdēs vīsūque ēnīsus in altā

rūpe trucēs manicās dēfectaque virginis ōra

cernit et ad prīmōs surgentia lūmina flētūs,

exanimum velutī multā tamen arte coāctum

maeret ebur, Pariusve notās et nōmina sūmit

cum lapis aut liquidī referunt mīranda colōrēs.

ductor ait: “quod, virgŏ, tibī nōmenque genusque,

quae sors ista, docē, tendunt cūr vincula palmās?”

illa tremēns trīstīque oculōs dēiecta pudōre

nōn ego digna malīs,” inquitsuprēma parentum

dōna vidēs, ostrō scopulōs aurōque frequentēs.

nōs Īlī fēlīx quondam genus, invida dōnec

Lāomedontēōs fugeret fortūna penātēs.

prīncipiō morbī caelōque exācta serēnō

temperiēs, ārsēre rogīs certantibus agrī,

tum subitus fragor et flūctūs Īdaea moventēs

cum stabulīs nemora. ecce repēns cōnsurgere pontō

bēlua, mōnstrum ingēns. hanc nec montibus ūllīs

nec nostrō mētīre marī. prīmaeva furentī

huic manus amplexūs inter plānctūsque parentum

dēditur. hoc sortēs, hoc corniger imperat Hammōn,

virgineam damnāre animam sortītaque Lēthēn

corpora; crūdēlis scopulīs dēstinat urna.

vērum ō iam redeunt Phrygibus nūmina que

ille ades, auguriīs prōmisse et sorte deōrum,

iam cui candentēs vōtīvō in grāmine pāscit

cornipedēs genitor, nostrae stata dōna salūtis,

annue, que, precor, dēfectaque Pergama mōnstrīs

ēripe, namque potes. neque enim tam lāta vidēbam

pectora, Neptūnus mūrōs cum iungeret astrīs,

nec tālēs umerōs pharetramque gerēbat Apollō.”

auxerat haec locus et faciēs maestissima captī

lītoris et tumulī caelumque quod incubat urbī,

quāle labōrantis Nemeēs iter aut Erymanthī

vīdit et īnfectae miserātus flūmina Lernae.

dat procul intereā signum Neptūnus et ūnā

mōnstriferī mūgīre sinūs Sīgēaque pestis

agglomerāre fretum, cuius stēllantia glauca

lūmina nūbe tremunt atque ōrdine curva trisulcō

fulmineus quatit ōra fragor pelagōque remēnsō

cauda redit passōsque sinūs rapit ardua cervīx.

illam incumbentem per mīlle volūmina pontus

prōsequitur laterī assultāns trepidīsque ruentem

lītoribus sua cōgit hiems. nōn flūctibus aequīs

nūbiferī venit unda Notī, nōn Āfricus altō

tantus ovat, patriīsque manūs cum plēnus habēnīs

Ōrīōn bipedum flātū mare tollit equōrum.

ecce ducem placitae furiīs crūdēscere pugnae

surgentemque torīs stupet immānemque parātū

Aeacidēs pulsentque gravēs ut terga pharetrae.

ille patrem pelagīque deōs suaque arma precātus

īnsiluit scopulō, mōtumque ē sēdibus aequor

horruit et celsī spatiōsa volūmina mōnstrī,

quālis ubi ā gelidī Boreās convallibus Hebrī

tollitur et volucrēs Rhīpaea per ardua nūbēs

praecipitat, piceō necdum tenet omnia caelō.

illa simul mōlem horrificam scopulōsaque terga

prōmovet ingentīque umbrā subit, intremere Īdē

illīdīque ratēs prōnaeque resurgere turrēs.

occupat Alcīdēs arcū tōtamque pharetrae

nūbe premit. nōn illa magis quam sēde movētur

magnus Eryx, dēferre velint quem vallibus imbrēs.

iam brevis et tēlō volucrī nōn ūtilis āēr;

tum vērō fremitūs vānīque īnsānia coeptī

et tacitus pudor et rūrsus pallēscere virgō.

prōicit arma manū, scopulōs vīcīnaque saxa

respicit et quantum ventīs adiūta vetustās

impulerat pontīve fragor, tantum abscidit īmī

concutiēns ā sēde maris. iamque agmine tōtō

pistris adest miseraeque inhiat iam proxima praedae.

stat mediīs ēlātus aquīs recipitque ruentem

Alcīdēs saxōque prior surgentia colla

obruit. hinc vāstōs nōdōsī rōboris ictūs

congeminat; flūctūs dēfertur bēlua in īmōs

iam tōtīs resolūta vadīs. Īdaeaque māter

et chorus et summīs ululārunt collibus Amnēs.

prōtinus ē scopulīs et opācā valle resurgunt

pāstōrēs magnīsque petunt clāmōribus urbem.

nūntius hinc sociōs Telamōn vocat ac simul ipsī

horrēscunt subitōque vident in sanguine puppem.

nec minus in scopulōs crūdīque cacūmina saxī

ēmicat Alcīdēs vinclīsque tenentibus aufert

virgineās rūpe manūs aptatque superbīs

arma umerīs. rēgem inde petēns superābat ovantī

lītora tūta gradū, quālis per pāscua victor

ingreditur, tum colla tumēns, tum celsior armīs

taurus, ubi assuētī pecoris stabula alta revīsit

et patrium nemus et bellō quōs ultus amōrēs.

obvia cui contrā longīs ēmissa tenebrīs

turba Phrygum parvumque trahēns cum coniuge nātum

Lāomedōn; iam maestus equōs, iam dēbita poscī

dōna gemit. pars āeriī fastīgia mūrī

cingit et ignōtīs iuvenem mīrātur in armīs.

illum torva tuēns atque ācrī lūbricus āstū

rēx subit et patriō fātur male laetus amōre.

maxime Graiugenum, quem nōn Sīgēa petentem

lītora nec nostrae miserantem fūnera Trōiae

appulit hīs Fors ipsa locīs, vēra parentem

fāma Iovem summīque tibī genus esse Tonantis,

noster ades iūnctīsque venīs. sator ūnus et īdem

stirpis honōs, quamquam longīs disiungimur ōrīs.

quot mihi post lacrimās, post quanta piācula patrum

sērus ades, quam parva tuīs iam glōria factīs!

vērum age nunc sociōs frāternīs moenibus īnfer;

[ut tibi, servāta statuī quae mūnera prōle]

crāstina lūx biiugēs stabulīs ostendat apertīs.”

dīxerat haec tacitusque dolōs dīrumque volūtat

corde nefās, clausum ut thalamīs somnōque gravātum

immolet et raptā lūdat respōnsa pharetrā;

namque bis Herculeīs dēbērī Pergama tēlīs

audierat. Priamī sed quis iam vertere rēgnīs

fāta queat? manet immōtīs nox Dōrica lūstrīs

et genus Aeneadum et Trōiae meliōris honōrēs.

nōsaitad ScythicīTīrynthiusōstia pontī

raptat iter. mox hūc vestrās revehēmur ad ōrās

dōnaque dicta feram.” tum vērō plūra vocātīs

annuit ille deīs. prōmissa īnfīda tyrannī

iam Phryges et miserae flēbant discrīmina Trōiae.

A meeting with Helle (579–626)

panditur hinc tōtīs in noctem carbasus ālīs

lītoraque et veteris tumulōs praelābitur Īlī

Dardaniumque patrem: vigilī simul omnia lūdō

fēsta vident. hinc unda, sacrīs hinc ignibus Īdē

vibrat et horrisonae respondent Gargara buxō.

inde ubi iam mediī tenuēre silentia pontī

strīdentēsque iuvant aurae, Phrixēa subībant

aequora et angustās quondam sine nōmine faucēs.

ecce autem prīmā volucrem sub lūce dehīscēns

terruit unda ratem vittātaque cōnstitit Hellē,

iam Panopēs Thetidisque soror iamque aurea laevā

scēptra tenēns. tum sternit aquās procerēsque ducemque

aspicit et placidīs compellat Iāsona dictīs:

quoque ab Haemoniīs ignōta per aequora terrīs

rēgna īnfēsta domūs fātīsque simillima nostrīs

fāta ferunt. iterum Aeoliōs fortūna nepōtēs

spargit et īnfēlīx Scythicum gēns quaeritis amnem.

vāsta super tellūs, longum dēfice coeptīs! —

aequor et ipse procul, vērum dabit ōstia Phāsis.

hīc nemus arcānum geminaeque virentibus ārae

stant tumulīs, hīc prīma piā sollemnia Phrixō

ferte manū cinerīque, precor, mea reddite dicta:

nōn ego per Stygiae, quod rēre, silentia rīpae,

frāter, agor. frūstrā vacuī scrūtāris Avernī,

cāre, viās neque enim scopulīs et flūctibus āctam

frangit hiems. celerī extemplō subiēre ruentem

Cȳmothoē Glaucusque manū. pater ipse profundī

hās etiam sēdēs, haec nūmine trādidit aequō

rēgna nec Īnōīs noster sinus invidet undīs.”

dīxerat et maestōs tranquilla sub aequora vultūs

cum gemitū tulit, ut patriī rediēre dolōrēs.

tum pelagō vīna invergēns dux tālibus īnfit:

undārum decus et gentis, Crētheiā virgō,

pande viam cursūque tuōs age, dīva, secundō!”

immittitque ratem mediāsque intervolat urbēs

quā brevibus furit aestus aquīs Asiamque prementem

effugit abruptīs Eurōpa immānior ōrīs.

hās etiam terrās cōnsertaque gentibus arva

sīc pelagō pulsante, reor, Neptūnia quondam

cuspis et adversī longus labor abscidit aevī,

ut Siculum Libycumque latus, stupuitque fragōre

Iānus et occiduīs rēgnātor montibus Atlāns.

iam iuga Percōtēs Pariumque īnfāme fragōsīs

exsuperant Pityamque vadīs trānsmissaque puppī

Lampsacus, Ōgygiī quam nec trietērica Bacchī

sacra neque arcānīs Phrygius furor invehit antrīs,

sed suus in Venerem raptat deus. illius ārās

urbe super celsīque vident vēlāmina templī.

The voyage continues to Cyzicus (627–664)

rārior hinc tellūs atque ingēns undique caelum

rūrsus et incipiēns alium prōspectus in orbem.

terra sinū mediō Pontum iacet inter et Hellēn

ceu fundō prōlāta maris; namque improba caecīs

intulit arva vadīs longōque per aequora dorsō

lītus agit, tenet hinc veterem cōnfīnibus ōris

pars Phrygiam, pars discrētī iuga pīnea montis.

nec procul ad tenuis surgit cōnfīnia pontī

urbs placidīs dēmissa iugīs. rēx dīvitis agrī

Cyzicus; Haemoniae quī tum nova signa carīnae

ut videt, ipse ultrō prīmās prōcurrit ad undās

mīrāturque virōs dextramque amplexus et haerēns

incipit: “ō terrīs nunc prīmum cognita nostrīs

Ēmathiae manus et fāmā mihi maior imāgō,

nōn tamen haec adeō sēmōta neque ardua tellūs

longaque iam populīs impervia lūcis Eōae,

cum tālēs intrāsse ducēs, tot rōbora cernō.

nam licet hinc saevās tellūs alat horrida gentēs

que fremēns tumidō circumfluat ōre Propontis,

vestra fidēs rītūsque parēs et mītia cultū

hīs etiam mihi corda locīs. procul effera virtūs

Bebrycis et Scythicī procul inclēmentia sacrī.”

sīc memorat laetōsque rapit, simul hospita pandī

tēcta iubet templīsque sacrōs largītur honōrēs.

stant gemmīs aurōque torī mēnsaeque parātū

rēgificō centumque parēs prīmaeva ministrī

corpora; pars epulās manibus, pars aurea gestant

pōcula bellōrum cāsūs expressa recentum.

atque ea prīma ducī porgēns carchēsia Graiō

Cyzicushic portūsinquitmihi territat hostis,

hās aciēs sub nocte refert, haec versa Pelasgum

terga vidēs, meus hic ratibus quī pāscitur ignis.”

subicit Aesonidēs: “utinam nunc īra Pelasgōs

afferat et solitīs temptet concurrere fūrtīs

cūnctaque ratibus fundat manus. arma vidēbis

hospita nec post hanc ultrā tibi proelia noctem.”

sīc ait hāsque inter variīs nox plūrima dictīs

rapta vicēs necnōn similī lūx postera tractū.